1) становиться жидким, разжижаться; хааһы убаата каша стала жиже; 2) перен. становиться редким, редеть; ойуур убаабыт лес поредел.

туохт. Арыттаах, сэдэх буол, убаа (туох эмэ үүнэн турары этэргэ). ☉ Становиться редким, убывать, сокращаться, редеть (о чём-л. растущем — напр., о волосах, растениях)
Кини туус маҥан баттаҕа улам чачараан, баранан эрэр курдук. У. Нуолур
Тириини күүскэ ууннары тардан тиирдэххэ түүтэ чачарыыр. ТИиС
Кыһын буолара чугаһаабыта, ойуур сэбирдэҕэ түһэн, чачараабыт курдук буолан көстүбүтэ. Х АаКА

туохт. Чарааһаа, убаа, сэдэхсий. ☉ Становиться редким, редеть
Онтон хаары бүрүммүт хойуу ойуур улам арыттанан, сэндэҥэрэн баран, бөдөҥ бэстэринэн бүүрүктэнэн бүттэ. Амма Аччыгыйа
Тыа арыый сэндэҥэрбитигэр, иннигэр оһох үөлэһиттэн кыымнар кыламнаһа көтөллөрүн хара бэкир киһи көрдө да, сирэйинэн умса баран, түөрт атах буолан сыылынна. Е. Неймохов
[Хатыҥ чараҥ] уруккута хойуу мастаах эбит да, кэрдиллэн-кэрдиллэн, улаханнык сэндэҥэрбит. «ХС»
△ Убаан, сэдэхсийэн, уҥуоргу өттө көстөр буол (тыаны этэргэ). ☉ Просвечивать, проглядываться, просматриваться сквозь редкий лес
Эниэни дабайааттарын кытта тииттэр быыстарынан алаас сэндэҥэрэн көһүннэ. Софр. Данилов
Кырдьык бара түстэхпинэ — мастар быыстарынан Бүлүү эбэ сэндэҥэрэн көстүө. ПН ДЫ
Хопто [ыт аата] ойуур быыһынан тэбиннэ. Иннилэрин диэки тииттэр сэндэҥэрэн көстөллөр. «ХС»

туохт.
1. Хойуута суох, уута баһыйбыт, уутуҥу буол (хол., хааһы). ☉ Становиться жидким, водянистым, разжижаться (напр., о каше)
Хааһыбыт хойдуоҕунааҕар убаан хаалла. Ардыгар ыарыһах куртаҕын, оһоҕоһун үлэтэ мөлтүүр (хойуута хатар эбэтэр убуур). ТЕН ИДь
2. Арыттаах, сэдэх, чачархай буол (туох эмэ үүнэн турары этэргэ). ☉ Становиться редким, редеть (напр., о деревьях в лесу)
Онтон харыйата улам убаан, тиитэ улам хойдон истэ. Амма Аччыгыйа
Аҕатын кэтит, малаҕар сирэйэ кытаран хаалбыт, иэдэһигэр абына-табына үүммүт сэдэх бытыга өссө убаабыт курдуга. Н. Якутскай
Бииктэр арыый нүксүйбүт көҕүстээх, туртайбыт, убаабыт астаах, мырчыстыбыт сирэйдээх аҕатын олус оннук долгуйа көрсүбэтэҕэ. Л. Попов
3. Аҕыйаан бар, сэдэхсий, дэҥҥэ көстөр буол (хол., ахсаан өттүнэн). ☉ Редеть, уменьшаться в числе, количестве, сокращаться (напр., о транспорте на улице)
Уулуссаҕа тахсыбыта, кэлиибарыы убаабыт. Г. Колесов
Кырдьык, Нам оройуонугар сүрүн бултара андаатар быста аҕыйаабыт. Тииҥ биллэ убаабыт. «Кыым»
Урууга мустубут дьон, саҥата-иҥэтэ суох, улам убаан истилэр. В. Протодьяконов
4. Улам тарҕанан, ырааһыран бар (хол., буруо, туман туһунан). ☉ Рассеиваться, становиться менее густым, плотным (напр., о дыме, тумане)
Уот, тыһыргыы-тыһыргыы, күөх, кыһыл төлөннөрө улам күөдьүйэн, өрө күүдэпчилэнэн таҕыста, буруота убаата — тордох иһэ дьэҥкэрэн сырдыы түстэ. Болот Боотур
Туман убаан, дьоннор барыгылдьыһаллара хайыы-үйэҕэ көстөр буолла. ГПП ТО
Тыал кыратык салгыйыа — буруолуу көтөн, убаан эрэр туман быыһынан сырдык күөх халлаан лоскуйа бүдүк-бадык ыйдаҥаран көстүө. И. Тургенев (тылб.)
5. Кырдьан эбэтэр ыалдьан ньамньыраа, эт-сиин өттүнэн мөлтөө (хол., уолбут эт-сиин, быччыҥ туһунан). ☉ Потерять силу, стать «жидким», рыхлым (напр., о размякших, расслабленных мускулах); стать немощным
[Нүһэр Дархан:] Дьиппиэр хааннаах ол боотур киһи …… Киил быччыҥа ириҥэлии убаан, кырдьан хаалбыт буолар. И. Гоголев
[Микииппэр] бу билигин даҕаны тиэстэ курдук сымнаан, ымдаан курдук убаан сытаахтыыр. Кустук
6. көсп., кэпс. Улаханы кыайан өйдүүр кыаҕа суох буол, мөлтөө (өй, мэйии туһунан). ☉ Утратить возможность ясно мыслить
Бэркэ диэн сэмэлээн сөҥүдүстүлэр: «Алаата, эн бэйэлээх кылгас үйэлээхтэргэ дылы мэйииҥ убаатаҕын?» — дэһэн доҕордорун саатыртылар. Д. Апросимов
Эдэрдэр биһиги, кырдьаҕас дьон курдук, өйдөрө эмиэ убуу илик, онон кинилэргэ сүрэх-бэлэс, билии-көрүү, дьулуур эрэ наада. Я. Семёнов
Ол да буоллар, тохтообокко убаабыт мэйиитэ төһө тутан сылдьарынан саҥаттан саҥа ааты ботугураабыта. Эҕэрдэ СС
ср. тюрк. сувыш ‘стать жидким, водянистым’

туохт.
1. Халыҥа суох, чараас буолан бар. ☉ Становиться тоньше, истончаться
[Саас] Түннүк мууһа чарааһаан, Тулуйбата — уулунна. Эллэй
Халдьаайылар хараарбыттар, сыһыыларга хаар улаханнык чарааһаабыт. Далан
2. көсп. Кэбирээ, мөлтөө-ахсаа, ырдьүдьэй (киһи туругун туһунан). ☉ Становиться хрупким, слабым, слабеть (о состоянии человека)
Балыыһаҕа өлөртөн куттанан чарааһыы сыттахпына, ханнык эрэ уһук үрэххэ дьикти таастары булбутун кэпсээбитин сэҥээрбэтэхпэр, [оҕонньор] миигин соччо аахайбат буолбута. Н. Габышев
Сааһыран, эбиитин ыарытыйан моһуогурар буолан истэҕиҥ ахсын чарааһыыгын. ТМ ДК
Сыл аайы олуһун чарааһаан, Надя барахсан хараҕа эрэ хаалла. ЛМ А
3. көсп. Аҕыйаан бар, көҕүрээ (ахсаан өттүнэн). ☉ Становиться меньше, уменьшаться (в количестве), редеть
Тыыннаах орпуттар сылтан сыл аайы кэккэбит чарааһаан эрэр. И. Эртюков
Аны туран били мустубут дьонум улам убаан, чарааһаан барда. Н. Заболоцкай
Ытар сэнэрээт, сэриилэһэр сэп-сэбиргэл саппааһа чарааһаата. А. Данилов
Олус элбэх сээкэйи атыыластым, харчым да чарааһаан барда. С. Никифоров
4. көсп. Дьэҥкэрэн, сырдаан, үчүгэйдик көстөр буол. ☉ Становиться тоньше, прозрачнее (об облаках)
Киэһэнэн хойуу, намыһах былыт чарааһаан хотугу сардаҥа кубаҕай толбонноро дьиримнэһэ оонньоотулар. Н. Габышев
[Өкүүчэ] Санаата сардаҥатааҕар сырдаата, Саһар хараҥа кытта чарааһаата. С. Васильев

туохт.
1. Ньалбай, хаптаччы бар, хаптаҕай буол. ☉ Сплющиться. Сибиниэс хаптайда
□ Халба ураанай туоһахтатын кэтэһэн тумса хаптайбытыгар дылы (өс хоһ.)
2. Сытыары түһэн сиргэ сыһын, сыт, оҕун. ☉ Наклониться, пригнуться, припасть к земле
Сонно уолчаан кыракый быччыҥнара дьигис гыммыттарын хаҥас ытыһын иминэн билбитэ, этиэх түгэнэ уол атахха киллэримээри хаптайа охсубута. Е. Неймохов
Атаакалаан киирэн иһэр уһун сыап сиргэ хаптайарга күһэллибитэ. С. Никифиров. Халаан уута сорох сирдэринэн таһымнаан, симилэх тыа, ньылаарыччы тарааныллыбыт баттах курдук, биир дэхси хаптайбыт, хатырыга, мутуга сулламмыт буолар. А. Фёдоров
Хаптайбыт түүнү, баархаты ис өттүнэн паарга тутан көннөрүөххэ сөп. ДьХ
3. Кытаанах буола чиҥээ, тапталын (сир, буор, хаар туһунан). ☉ Утрамбоваться (о земле, почве, снежном покрове)
Хаптайбыт, чиҥээбит өттүн талан биэс булуугунан Уйбаан Уустаах хорута сылдьаллар. М. Доҕордуурап
Дьиэ тула өттө тууйа тибиллэн хаалбыт, үрдэ хомураҕы кытта тэбистэҥ буолан хаптайа сытарын, мин борук-сорукка кыайан көрбөтөхпүн. Н. Заболоцкай
Хаар хаптайа барыыта, биир тоҥот күн чугастааҕы учаастакка кылааһынан бүттүүн хайыһар похуота оҥоруохха дэстибит. «ХС»
4. көсп., кэпс. Сытан утуй. ☉ Лечь спать, уснуть
Кэпсэтэ-кэпсэтэ, Сыыйабаайа сытан, Утуу-субуу утуйан, Харахтарын симнилэр, Хаптайан хааллылар. Болот Боотур
Дьэ, тоҕойуом, бу киэһэ эрдэ соҕус хаптайдаххына сатанар. В. Миронов
Тула туох да тыас-уус суох, аргыстара, барбах сур-сар буолаат, хаптайбыттара ыраатта. «ХС»
5. көсп. Үгэннээн күүһүрэн баран мөлтүү быһыытый (хол., тыал, тыасуус туһунан). ☉ Ослабнуть, утратить силу, стихнуть (напр., о ветре, шумегаме)
Таҥнан таһырдьа таҕыстылар, тыал хаптайан, дьикти нуурал киэһэ эргийбит. Н. Босиков
Уот уоҕа хараан, хаптайа быһыытыйда. А. Фёдоров
Дьиэ таһынааҕы тыас-уус, айдаан арыый хаптайан барда. Эрилик Эристиин
△ көсп. Хойдо сылдьан баран аҕыйаа, сүт, намыраа (үөн-көйүүр туһунан). ☉ Убавляться, идти на убыль, сокращаться, редеть (напр., о мошкаре)
Буруоттан кыйдаран кумаар арыый хаптайбытын кэннэ илимнэрин бэрийдэ, иирсибиттэрин араарда. Софр. Данилов
Туундара дьонугар атырдьах ыйа — ураты ый, саамай үчүгэй, ылааҥы күннэр буолаллар, үөн-көйүүр хаптайар. И. Федосеев
Айылҕа барахсан торҕо күөх өҥө этиэх түгэнэ уларыйа охсон, барыта саһаран, кыһыл көмүстүү кылбаһыйда. Били үлүгэр бырдах, үөн-көйүүр ол иннинэ хаптайбыта. Н. Заболоцкай
6. көсп. Ким эмэ иннигэр албыннаһан ньылаҥнаа, бэрт буол, үҥк-сүгүрүй. ☉ Угодничать, лебезить, заискивать перед кем-л.
Оҕобут тутуллубут сураҕын истээт, төрөтөн төлөһүппүт аар тойон аҕатын тыла тиийдэҕинэ босхолонуо дии санаан, оҕонньорум биһикки баран тойоммут атаҕар хаптайбыппыт. Эрилик Эристиин
Кини [Амчыкы] Борукуом баай үрүҥ үлэһитэ, наадалаах илдьиккэ-сорукка сылдьар, кэрэһит бэрдэ, тойонун атаҕар хаптайа сытар, ыттыы ньалаҕалыыр киһи. В. Протодьяконов
Хаһаайыннарыгар үчүгэй буола сатаан хаптайа сыталлара, кини ол-бу бириинчиктээһинин эҥкилэ суох толороллоро. Ю. Чернов (тылб.)
ср. бур., п.-монг. хабтай ‘сплющиться’