хобулаа диэнтэн хай
аата. Репрессияҕа кини [Н.С. Емельянов] хобулааһынынан бэрт үгүс үтүө дьоннорбутун өлөртөрбүтэ билиннэ, аһылынна. Н. Якутскай

аат., истор. Диктатураны, репрессияны утарааччы, өрө туруу кыттыылааҕа. ☉ Участник повстанческого движения, повстанец
Улам-улам бастаанньыстар куораты төгүрүйэн испиттэрэ, ол тухары бэлиитикэ уларыйарын туһунан кэпсэтии суоҕа. П. Ойуунускай
Биһиги, бассабыыктар былаастарын утары өрө турбут бастаанньыстар үрүҥ сэриилэрэ, саа күүһүнэн Хочо уонна Сунтаар улуустарын босхолоотубут. «Чолбон»

аат., кэпс. Тугу эмэ төһө кыалларынан түргэнник оҥоро охсорго тиэтэйии, ыксабыл, ыгылыйыы. ☉ Стремление сделать, исполнить что-л. как можно скорее, спешка, торопливость. Бөҕөстөр сибилигин аҕай хайалара эрэ дөрбөгөй буолара буолуо диэх курдук, араас албаһы туттан бардылар. Саха сэһ
1977
Кини бэйэлээх [репрессия] тыйыс тыына эрдэттэн хаарыйбытынан, дөрбөгөй түһэрбитинэн барбыта. Н. Заболоцкай

аат. Судаарыстыба, былаас дьарыйар-дьакыйар миэрэлэри туттуута. ☉ Карательная мера государства против своих граждан, репрессия
Ордук 1938 сыллаахха Дьокуускай куоракка эрэпириэссийэ олус сүрдэммитэ. Төһө саха эрэпириэссийэ кэмигэр сырдык тыына быстыбыта билигин чопчу биллибэт. ВУА БС
К. Туралысов «Саха сиригэр Сталинскай эрэпириэссийэ сиэртибэлэригэр достуойунай өйдөбүнньүгү» диэн ыстатыйатын улаханнык долгуйа аахтым. Г. Борисов

1. аат. Маннык, эбэтэр бачча буолуо диэн быһа холооһун, сабаҕалааһын. ☉ Предварительное предположение, соображение
   Кэнэҕэски архитектура сайдыытын барыллааһына кыайтарара саарбах. Н. Лугинов
   Саамай толоос барыллааһынынан, Саха сиригэр репрессияҕа үс тыһыынча киһи кэриҥэ хабыллыбыта сабаҕаланар. ВУА БС
   [Куобах диэн тыл хантан төрүттээҕин, туох диэн суолталааҕын туһунан] Г.В. Попов кэрэхсэбиллээх барыллааһыны оҥордо. Багдарыын Сүлбэ
2. даҕ. суолт. Маннык, эбэтэр бачча буолуо диэн (быһа холооһун, сабаҕалааһын). ☉ Предварительный, приблизительный, предположительный
   Дьолго, барыллааһын диагноз сыыһа буолан хаалыан эмиэ сөп. Софр. Данилов
   Дьадаҥылары уонна көннөрү ортолору, күүстээх ортолору тус-туспа араартыыр барыллааһын испииһэги оҥордубут. А. Бэрияк
   Син уруккутун курдук, бу барыллааһын былааны тутуһуу булгуччута суох. АНВ СТУ

аат.
1. Уһанарга тимири биитэр маһы ытыртаран тутар чыскы курдук тэрил. ☉ Тиски, клещи (столярные)
Ытарчалар хас биирдиилэрэ чурумчулаахтар, олору инчэҕэй талаҕынан оҥоһуллар. ЧАИ СБМИ
Холобур, ытарчаҕа ытыртаран туран тимири аалаллар, быһаҕы биилииллэр. СНЕ ӨОДь
Бэрэстээктэргэ бытархай тимир оҥоһуктарынан дьарыктанарга тимир ытарчалар уонна дуоскалар оҥоһуллубуттар. «ЭК»
2. Итии иһити (хол., хобордооҕу) бүүрүгүттэн ытыртаран тутар тэрил. ☉ Ухват
Хаҥас диэки хобордоох, ытарча, лаппаакы тыаһа лыҥкынас, кылыгырас буолла. Д. Токоосоп
Валя нуучча оһоҕуттан чугуун иһити уһун мас уктаах тимир ытарчанан иилэн таһаарар. Е. Неймохов
Сэнэх таҥастаах эмээхсин ытарчанан нуучча оһоҕуттан күөс таһаара турар. НТГ СУоС
3. көсп. Туох эмэ кыһалҕа, төлөрүйбэт хабала. ☉ То, что угнетает, лишает свободы действий, кабала
Кини олоҕор мэлдьи кырыымчык соҕуһа, тиийиммэттүгэммэт ытарчатыгар мөхсөрө. Н. Габышев
Саха интэлигиэнсийэтин чаҕылхай, чулуу дьонноро Сталин репрессиятын ытарчатыгар ыбылы хаптарбыттара биллэр. Доосо. Олох кытаанах ытарчата күүппэтэх өттүлэриттэн ыга ылаары гыммыт курдуга. «Чолбон»
ср. тюрк. ызыр ‘кусать, прикусывать’