рессора кулгааоа (хаптаҕай рессора икки уһугунааҕы иилэргэ, туттарарга аналлаах тиэрбэстии өҕулүннэриилэ.)

рессора хомуута (хас даҕаны хаптаҕай лиистэртэн хомуллар рессораны ыһыллан (үрэллэн) хаалбат гына кууһа хам тардар дэтээл.)

амортизатор (механическай биэтэҥнээһини уонна охсууну мөлтөтөргө, ударытарга аналлаах имиллэҥнэс куруһууна, рессора, эрэһиинэ о. д. а. oҥohyy. Убаҕастаах (гидравлический), салгыннаах (пневматический) А-дар эмиэ бааллар.)

имеющий рессоры; с ...рессорами; рессорный; рессоралаах тэлиэгэ телега на рессбрах.

аат. Сылдьарга эрэйдээх оллороот-боллороот (суолга). ☉ Выбоины, ухабы, затрудняющие движение (на дорогах)
Сирин ортолоон истэҕинэ суол алдьархайдаах лаһырҕайыгар массыы натын рессората үлтү баран хаалар, куусаба көлөһөтүн хам түһэн кэбиһэр. «ХС»

аат., кэпс. Сыарҕа, мас сыына сатаан сүүрбэккэ лаҕырҕаан айанныыр олус оллурдаах-боллурдаах, дулҕалаах сирэ. ☉ Неровность на дороге в виде крупной кочки или торчащих из земли корней деревьев, серьёз но затрудняющая движение транспортных средств
Ол курдук бэрт үчүгэйдик хоодьоҥнотон сирбин ортолоһон иһэн, сүрдээх ынырык лаҕырҕайга кэлэн [массыынам] аҥаар өттүн рессората үлтү баран хаалла. Р. Кулаковскай

дьүһ. туохт.
1. Аргыый өрүтэ түллүтэлээн нарыннык долгуннуран хамсаа (уу ньуурун туһунан). ☉ Слегка волноваться, рябить (напр., о поверхности воды)
Бу хара тыа ортотугар төгүрүк тыымпы күөл кубарыйан, долгулдьуйан көстөр. Н. Неустроев
Куочай эбэ сайын күөх муоралыы долгулдьуйар. Н. Павлов
△ Наҕыллык долгуннуран эйэҥэлии хамсаа (хол., от, мас лабаата). ☉ Слегка волнуясь, качаться, нежно колыхаться (напр., о траве, ветках)
Тииттэр күөх солконон бүрүммүт хойуу лабаалара биэтэҥнээн долгулдьуйар. Амма Аччыгыйа
Тиит мастардаах киэҥ түөлбэҕэ хойуу от бөҕө үүнэн, намыын тыалга солко өҥүнэн долгулдьуйа көстөр. В. Протодьяконов
Ыраас, уһун соломолоох нэчимиэн саһарчы буһан, намыын тыалга долгулдьуйан көстөр. «ХС»
2. Кыратык илигирээн, долгулдьуйан хамсаа (хол., уһун таҥас). ☉ Слегка, мерно колыхаться (о длинной одежде)
Маҥан сиидэс ырбаахыта салгыҥҥа аргыый долгулдьуйар. С. Никифоров
Кэргэним, күнчээнигим барахсан, саҥа сону кэтэн баран, хааман долгулдьуйарын көрдөрбүн. «ХС»
3. Кыратык ибигирэтэр курдук хамсаа. ☉ Толчками, рывками качать, шатать, трясти
Аллараа көлүөһэлэр тыастара биир дьүрүс тилигириир, богуон тиэйэн иһэр дьонун утутаары бигиирдии, аргыый долгулдьуйа хамсыыр. С. Никифоров. Массыына, рессораларыгар уйдаран, кыра-кыратык долгулдьуйан, килэгир суол устун биир кэм сыыйыллыбыта. «Ленин с.»
4. Устар курдук хаамп, сүүр. ☉ Плавно идти, двигаться, плыть
Дьахтар сахалыы бэрт маанытык таҥныбыт, аргыый аҕай долгулдьуйан хамсаммыт, отучча саастаах хотун-хаан этэ. Эрилик Эристиин
Дьахтар мичээрдиирин кубулуппакка долгулдьуйа хааман олоппоско тиийэн хара саһыл бэргэһэтин устубакка олорбута. Е. Неймохов
Оо, үчүгэй уучах барахсан киһини үлтү сахсыйбакка, аргыый долгулдьуйа устан сиэлэн-хааман иһэрэ үчүгэй да буоллаҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
5. Куоҕалдьыйа бытааннык устаҥнаа. ☉ Плавно переходить из одного состояния в другое; плавно двигаться (напр., об облаках)
Хотугу халлаан Кутаалана умайар, Дьүкээбил уотун төлөнө Дьирибинии долгулдьуйар. В. Тарабукин

туохт.
1. Салгыҥҥа тэлээрэ көтө сырыт (хол., кынаттарын хамсаппакка саратан баран сылдьар көтөр, хаппыт сэбирдэх). ☉ Держаться, парить в воздухе, порхать (напр., о птицах, сухих невесомых листьях)
Көтөр уһун моонньун умса куоҕатан, нэлэмэн кэтит кынаттарынан арыычча сапсынан, нэһииччэ салгыҥҥа уйдаран иһэр курдуга. Н. Заболоцкай
Толооннор үрдүлэринэн, көмүс кынаттарыгар көй салгыҥҥа уйдаран туран, күөрэгэй чыычаахтар ырыа-тойук туойдулар. Бэс Дьарааһын
Тирэх ньуолах түүлээх сиэмэлэрэ ыам ыйыгар ситэллэр, ньуолах түүлэринэн салгыҥҥа уйдаран итинник сиэмэлэр бэрт ыраах тиийэллэр. КВА Б
2. Сүүрүккэ, долгуҥҥа бигэнэн ууга тимирбэккэ дагдайа сырыт. ☉ Держаться на воде, быть наплаву, не тонуть
Витим өрүс хабыллар хаба ортотунан, суорба таас хайалар икки ардыларынан дохсун сүүрүккэ уйдаран Сүөдэр айаннаан иһэр. Н. Якутскай
Болуот биир кэм өрүс долгунун батыһа хас эмэ сиринэн бүгүллэхтэнэн, долгуҥҥа уйдаран, устаҥныыр. И. Никифоров
Игирэ уолаттар долгуҥҥа уйдаран уста сылдьыбыттар уонна кэлин иччитэх арыыга тиксибиттэр. И. Данилов
3. Туох эмэ үрдүнэн (хол., ситэ халыҥыы илик чараас муус, үрдэ кытааппыт хаар) уйуктаахтык, көҥү түспэккэ, тимирбэккэ хаамп. ☉ Удерживаться на тонкой, ломкой поверхности (напр., на тонком льду), не проваливаясь, не продавливая её своей тяжестью
Үтүө хайыһар диэн халыҥ хаарга уйдарар намчы талаһа эрэ буолбатах, сындалҕаннаах айаҥҥа анаммыт миинэр миҥэ, тыыннаах көлө эбит. Амма Аччыгыйа
Ыппыныын [мууһу] тэһэ да түспэккэ уйдаран таҕыстыбыт. Үчүгэй тоҥук. Т. Сметанин
Мин чэпчэки буоламмын хомурахха уйдарабын, ол иһин аҕам кэнниттэн хаалсыбаккабын батыһан иһэбин. В. Иванов
4. Туохха эмэ тирэнэн, тугу эмэ тирээбиллэнэн сырыт. ☉ Двигаться, идти, опираясь на что-л. (напр., на трость)
[Чээнэ] кыыннаах быһаҕын, кыалыктаах хататын ылан баран, мас тайахха уйдаран аар тайҕатын диэки бара турбут. Сэһэн Дьэрэмэй
Массыына, рессораларыгар уйдаран, кыра-кыратык долгулдьуйан, килэгир суол устун биир кэм сыыйыллыбыта. «Ленин с.». Сүүрэр кэмҥэ тэпсэҥнээминэ эрэ, чэпчэки баҕайытык, бары быччыҥы үлэлэтэн, аҥаардас атахха уйдаран эрэ барыллыахтаах. ФВН ТС
5. көсп., поэт. Туох эмэ сырдык иэйиигэ оҕустаран эбэтэр дууһаны абылыыр кэрэ музыка тыаһыттан санаалыын өрө көтөҕүлүн, чэпчээ. ☉ Окрылиться, воодушевиться, вдохновиться чем-л. (напр., чарующей музыкой), воспарить духом. Маня бэйэтин санааларын кынатыгар уйдаран, кый үрдүккэ устар. А. Фёдоров
Көстөр буол, сиккиэргэ куустаран, Эйэҕэс, үөрүнньэҥ тэтиҥим. Мин эмиэ, тапталга уйдаран, Дьэ сырдаан, дьэ чэпчээн кэлиэҕим. Р. Баҕатаайыскай
Онтон устунан ол музыка тыаһыгар уйдаран, санаабар кынат үүнэн, төрөөбүт Сахам сиригэр талбаара көттүм. Г. Колесов

I предлог 1. с вин. п. (на вопрос ".куда") =ҕа, =гар; положить на стол остуолга уур; залезть на крышу кырыысаҕа ытын; 2. с вин. п. (на вопрос ".куда") *$а, =гар; выйти на улицу уулуссаҕа таҕыс, таһырдьа таҕыс; 3. с предл. п. (на вопрос "где") -ҕа, =гар; оставить на столе остуолга хааллар; лежать на песке кумахха сыт; жить на юге соҕуруу дойдуга олор; работать на заводе заводка үлэлээ; 4. с предл. п. (при обозначении средств передвижения) -нан; лететь на самолёте самолётунан кет; плыть на пароходе борокуотунан уһун; 5. с предл. п. (с применением, при посредстве) =ҕа, -нан; жарить на масле арыыга буһар, ыһаарылаа; ставить тесто на дрожжах тиэстэни доруоһанан оҕус; завод работает на нефти завод небинэн үлэлиир; 6. с предл. п. (во время, в течение), с вин. п. (при обозначении года, месяца, дня) =ҕа, =гар; на праздниках бырааһынньыктарга; на другой день нөҥүө күнүгэр; на пятидесятом году своей жизни биэс уон сааһыгар; на той неделе ааспыт нэдиэлэҕэ; 7. с вин. п. (для) =ҕа, =гар; комната на двух человек икки киһиэхэ аиал-лаах хос; по книге на каждого учащегося үөрэнээччигэ биирдии кинигэ; 8. с вин. п. (при обозначении цели, назначения): ведомость, на выдачу зарплаты хамнас биэрэр биэдэмэс; средства на строительство тутуу үбэ; материал на пальто сон таҥаһа; подать на пенсию пенсияҕа көрдөс; 9. евин. п. (при обозначении срока) =ҕа, -гар; взять книгу на два дня кинигэ ни икки күҥҥэ ыл; собрание отложено на понедельник мунньах бэнидиэнньиккэ к^һөрүлүннэ; 10. с вин. п. (при определении денежной суммы) =ҕа; купить на десять рублей уон солкуобайга атыылас; II. евин, п: (при обозначении множителя или делителя) =ҕа; разделить на три үскэ түҥэт; помножить ка три үскэ төгүллээ; 12. с вин. п. (при обозначении деления, дробления) =ҕа; разделить на две части икки елүүгэ түҥэт; разбить на параграфы параграфтарга араарталаа; 13. с предл. п. (с гл. "говорить", "читать", "писать", "выступать" и т. п.) =лыы; говорить на русском языке нууччалыы саҥар; свободно читать на казахском языке казахтыы холкутук ааҕар буол; 14. с предл. п. (с гл. "играть") =ҕа; играть на рояле рояльга оонньоо; 15. с предл. п. (при обозначении предметов, поддерживающих что-л. или являющихся внутренней стороной чего-л.) =лаах; вагон на рессорах рессоралаах вагон; матрац на пружинах курупуналаах матараас; 16. с вин. п. (при обозначении сопутствующих обстоятельств, условий) =ҕа; на голодный желудок аччык искэ; на свежую голову сибиэһэй өйгө; 17. с вин. п. (при обозначении какого-л. признака) =нан; хромать на одну ногу аҥар атах-хыпан доҕолоҥноо; глух на одно ухо аҥар кулгааҕынан дьүлэй; 18. с вин. п. (при обозначении образа действия) =нан; верить на слово тылынан итэҕэй; жить на свой заработок бэйэҥ хамнаскынан олор.