туохт.
1. Салгыҥҥа тэлээрэ көтө сырыт (хол., кынаттарын хамсаппакка саратан баран сылдьар көтөр, хаппыт сэбирдэх). ☉ Держаться, парить в воздухе, порхать (напр., о птицах, сухих невесомых листьях)
Көтөр уһун моонньун умса куоҕатан, нэлэмэн кэтит кынаттарынан арыычча сапсынан, нэһииччэ салгыҥҥа уйдаран иһэр курдуга. Н. Заболоцкай
Толооннор үрдүлэринэн, көмүс кынаттарыгар көй салгыҥҥа уйдаран туран, күөрэгэй чыычаахтар ырыа-тойук туойдулар. Бэс Дьарааһын
Тирэх ньуолах түүлээх сиэмэлэрэ ыам ыйыгар ситэллэр, ньуолах түүлэринэн салгыҥҥа уйдаран итинник сиэмэлэр бэрт ыраах тиийэллэр. КВА Б
2. Сүүрүккэ, долгуҥҥа бигэнэн ууга тимирбэккэ дагдайа сырыт. ☉ Держаться на воде, быть наплаву, не тонуть
Витим өрүс хабыллар хаба ортотунан, суорба таас хайалар икки ардыларынан дохсун сүүрүккэ уйдаран Сүөдэр айаннаан иһэр. Н. Якутскай
Болуот биир кэм өрүс долгунун батыһа хас эмэ сиринэн бүгүллэхтэнэн, долгуҥҥа уйдаран, устаҥныыр. И. Никифоров
Игирэ уолаттар долгуҥҥа уйдаран уста сылдьыбыттар уонна кэлин иччитэх арыыга тиксибиттэр. И. Данилов
3. Туох эмэ үрдүнэн (хол., ситэ халыҥыы илик чараас муус, үрдэ кытааппыт хаар) уйуктаахтык, көҥү түспэккэ, тимирбэккэ хаамп. ☉ Удерживаться на тонкой, ломкой поверхности (напр., на тонком льду), не проваливаясь, не продавливая её своей тяжестью
Үтүө хайыһар диэн халыҥ хаарга уйдарар намчы талаһа эрэ буолбатах, сындалҕаннаах айаҥҥа анаммыт миинэр миҥэ, тыыннаах көлө эбит. Амма Аччыгыйа
Ыппыныын [мууһу] тэһэ да түспэккэ уйдаран таҕыстыбыт. Үчүгэй тоҥук. Т. Сметанин
Мин чэпчэки буоламмын хомурахха уйдарабын, ол иһин аҕам кэнниттэн хаалсыбаккабын батыһан иһэбин. В. Иванов
4. Туохха эмэ тирэнэн, тугу эмэ тирээбиллэнэн сырыт. ☉ Двигаться, идти, опираясь на что-л. (напр., на трость)
[Чээнэ] кыыннаах быһаҕын, кыалыктаах хататын ылан баран, мас тайахха уйдаран аар тайҕатын диэки бара турбут. Сэһэн Дьэрэмэй
Массыына, рессораларыгар уйдаран, кыра-кыратык долгулдьуйан, килэгир суол устун биир кэм сыыйыллыбыта. «Ленин с.». Сүүрэр кэмҥэ тэпсэҥнээминэ эрэ, чэпчэки баҕайытык, бары быччыҥы үлэлэтэн, аҥаардас атахха уйдаран эрэ барыллыахтаах. ФВН ТС
5. көсп., поэт. Туох эмэ сырдык иэйиигэ оҕустаран эбэтэр дууһаны абылыыр кэрэ музыка тыаһыттан санаалыын өрө көтөҕүлүн, чэпчээ. ☉ Окрылиться, воодушевиться, вдохновиться чем-л. (напр., чарующей музыкой), воспарить духом. Маня бэйэтин санааларын кынатыгар уйдаран, кый үрдүккэ устар. А. Фёдоров
Көстөр буол, сиккиэргэ куустаран, Эйэҕэс, үөрүнньэҥ тэтиҥим. Мин эмиэ, тапталга уйдаран, Дьэ сырдаан, дьэ чэпчээн кэлиэҕим. Р. Баҕатаайыскай
Онтон устунан ол музыка тыаһыгар уйдаран, санаабар кынат үүнэн, төрөөбүт Сахам сиригэр талбаара көттүм. Г. Колесов

I
туохт.
1. Туох эмэ ыарахан баттааһынын, күүһүн, дьайыытын ыарырҕаппакка, туох да буолбакка тулуктас. ☉ Выдержать, устоять под тяжестью чего-л.
Дьиэлэр үрдүлэрэ, күл ыараханын уйумуна, сиҥнибиттэр, хорҕойбут дьону хам баттаабыттар. Н. Якутскай
Киһини таба, сүүс киилэ ыйааһыннааҕын да иһин, кэбэҕэстик уйар. ПАК АаТХ
Күһүн муус үчүгэйдик тоҥмутун, киһини уйар буолбутун кэннэ улахан күөллэри муҥхалыыллара. ВПК СОо
2. көсп. Олоххо көрсөр ыарахаттары, моһоллору эрдээхтик тулуй, тулуурдаах буол. ☉ Стойко перенести, выдержать что-л. (напр., тяжёлое испытание судьбы)
Кэргэнэ, уруккута бастыҥ суоппар киһи, кэлин дьон хайҕалын уйбакка, арыгыга убаммыт диэбиттэрэ. В. Титов
[Хобороос:] Бу мин кырдьар үйэбэр Дорҕоонноох айан суолун тутустум! Биэс хотойбун сэриигэ былдьатар Баламат аһыыны эмиэ уйтум! И. Егоров
[Василий Васильевич] олох күчүмэҕэйдэрин, ыарахаттарын киһи сөҕүөн-бэркиһиэн курдук кэбэҕэстик тулуйара-уйара. МВВ
♦ Борбуйгун уй (уйун, кыан, көтөх) көр борбуй
Борбуйдарын уйаат, ууга булкуһаннар, икки уол балык курдуктар. Амма Аччыгыйа
Саха борбуйун уйда да, тустубутунан барар идэтэ. «ХС»
Тэппини уйбат (истибэт, көрбөт) көр тэппи. [Арамаан] бэркэ сирдиргээн, киҥэ-наара холлон, тэппини уйбат буолан сылдьар. Амма Аччыгыйа
II
уй курдук истээх <буол, истэн> көр ис IV
Ийэлээх кыыс истиҥник кэпсэтэр доҕордоро арай ити уй курдук истээх, кып-кылгас атахтаах бээгэй ынах. И. Гоголев
[Интэринээт оҕолоро] уй курдук истэнэн, сирэйдэрэ дыгдаччы иһэн, үксүн сыта мээрик буолтара. Күндэ
Уй курдук истээх сыгынньах оҕолор оһох кэнниттэн быгыаластылар. М. Доҕордуурап; уй түс — санааҥ улаханнык түһэн самныбыт дьүһүннэн, сүрүҥ тостубукка дылы буол. ☉ Быть, находиться в подавленном, угнетённом состоянии
Кэлин [эбэм] оронуттан турбакка сытара элбээн, күн-түүн улам уй түһэн испитэ. Н. Лугинов
Охоноон туох да үтүө тахсыа суоҕун көрөн уй түстэ. «ХС»
Сергей уота-күөһэ суох имик-самык сүөдэҥниир. Эдэр киһи итинник уй түһэ сылдьара көрүөххэ сүөргү. «ХС»
ср. др.-тюрк. у ‘выносить, выдерживать; мочь, быть в состоянии’, фин. вой ‘мочь’

уй-май буол (бар) — көр өй-мэй: өй-мэй буол (бар)
[Коля] Биһиккэ бигэнэ сытар курдук, кулгааҕа чыҥкынаан, эмиэ уй-май баран иһэн, иккиһин өйдөнөн кэллэ. Эрилик Эристиин
Оҕонньор уй-май буолла, онтон, сонно тута өйдөнө охсон, кыыһын сүүһүттэн сыллаан ылла, кыра кыыһы баттаҕыттан имэрийдэ. Н. Павлов
[Эһэ] киэһэни быһа хааман тугу да булбакка аччыктыырыттан букатын уй-май буолуталаабыта. «ХС»

көр ый-хай
Оҕус ойон туран туора ыстанна уонна айаатаан уй-хай бөҕөнү түһэрэн аллара, үрэх диэки таҥкычахтанна. Далан
Уойбуттоппут тойоттор таҕылларын тарҕатар Уй-хай күүрээннэрэ араадьыйанан оргуйар. А. Абаҕыыныскай
♦ Уйа-хайа суох ытаата — күүскэ, тохтоло суох маккыраччы ытаа. ☉ Плакать безудержно, безутешно, безостановочно
Глафира бу хара-бараан киһини моонньуттан кууһа түһэн, уйа-хайа суох ытыан баҕарда. Л. Попов
«Онон араас сымыйаны тарҕатааччылар миигин булбуттар», — дии-дии, Тамара уйа-хайа суох ытаан үллэҥниир. «ХС»

уй курдук ис вздутый живот (напр. у детей, больных рахитом).

шум, крик, гвалт; уй-хай бөҕөнү түһэрдилэр они подняли страшный гвалт # уйа-хайа суох безудержно, безостановочно; уйа-хайа суох ытаата он безудержно плакал.

прям., перен. выдерживать, выносить, устоять; баттааһыны уй= выдержать какое-л. давление; улахан эрэйи уйда он пережил большое горе.

удерживаться на чём-л., не проваливаться сквозь что-л.; мууска уйдар = удержаться на льду (только что замёрзшем).

v. to support, support the weight of