пятно (на теле); родинка, родимое пятно; хара мэҥ чёрная родинка; буруй харамэҥ буолбатах погов. вина — не чёрная родинка (т. е. может забыться).

имеющий родинку, родимое пятно; с ... родинкой, с ... родимым пятном; иэдэһигэр кыра хара мэҥнээх на щеке у него маленькая чёрная родинка.

аат.
1. Киһи тириитигэр үөскүүр (үксүгэр хара) чуоҕур, төгүрүк быһыылаах бээтинэ. ☉ Родимое пятно, родинка
Сүөдэр мэҥнэрдээх к уб аҕ а й с и рэ й э барыта хайдах эрэ сымыыт иччитигэр маарынныырга дылы. Амма Аччыгыйа
«Пахай-быын, бу туоххунуй», — диибин күлэн чачыгырыы түһээт, уҥа иэдэһигэр суокур хатырыга сыстыбытыныы, хараара сылдьар мэҥин тарбахпынан ыйа-ыйабын. Нэртэ
△ Киһи кыы һырдаҕына, долгуйдаҕына тахсар кыһыл чуоҕур. ☉ Красные пятна, появляющиеся на теле человека в состоянии крайнего возбуждения или волнения
Сыллай баҕыстыгас хоҥуруутугар чуоҕур мэҥнэр тахсыталаатылар, быллаҕар уоһа титирээтэ. Амма Аччыгыйа
Никифоров кинээс сирэйигэр чиэрбэ хаарты ойуутун курдук кыһыл мэҥнэр өтөн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Куһаҕан адьынат, кэмэлдьи, киһини кэлэтэр көстүү. ☉ Нечто позорное, крайне неприятное
Дэлэкэлээх өссө дэлэгэй олоххо, өссө үрдүк култуураҕа тиийбит буолуохпут этэ дуо, аан дойду иэнигэр фашизм диэн хара мэҥ суоҕа эбитэ буоллар? Амма Аччыгыйа
Соҕотох оҕонньорго эрэ ол хараҥа үйэ мэҥэ сыстан хаалбыт үһү дуо? Н. Заболоцкай
Уопсастыбаҕа туһалаах буолар киһини иитииттэн туора туруу төрөппүттэргэ саас-үйэ тухары хара сууйуллубат мэҥ, ыар моральнай буруй. «Кыым»
ср. др.-тюрк. меҥ, уйг. мэҥ, алт. меҥ

1. 1) чёрный; тёмный; хара өҥ чёрный цвет; хара былыт готовая пролиться туча; хара ыт чёрная собака; хара хаалтыс чёрный галстук; хара ат вороной конь; чох (или көмөр) хара чёрный как уголь; ыас хара чёрный как смоль; хара мэҥ чёрная родинка; 2) перен. чёрный, мрачный, дурной, злой; хара санаа чёрные, мрачные мысли; хара суол а) чёрное дело; б) порок; 2. употр. в нек-рых сочет. в качестве усил. сл.: хара ааныттан (или маҥнайгыттан) с самого начала; хара сарсыардаттан с самого утра; хара төрүөҕүттэн с самого рождения; хара көрсүөҕүттэн с первой встречи; как только увидел; хара сор большое (букв. чёрное) несчастье; хара түөкүн ужасный плут, мошенник; хара накаас тяжкие муки; муки ада; мука мученская; хара балыыр тяжкая клевета # аат харата а) спустя рукава; б) нехотя, неохотно; киһи-хара буол = стать человеком, выйти в люди; хара аан уст. чёрный ход; хара бараан смуглый; хара көлөһүн труд в поте (лица); хара кутуйахсыт самка полевого луня; хара өлүү проказа, лёпра; хара самыыр дождь без примеси снега; хара сар сарыч обыкновенный; хара сир а) чернозём; б) земля, грунт, почва, не покрытые снегом; хара сыыр яр, обрыв, крутой берег; хара торучча семена чёрной торицы; хара туруйа чёрный журавль; хара тыа а) дремучий лес; б) лиственничный лес; хара тыыммын харыстаа фольк. защити бедную душу мою; хара улар глухарь-самец; хара уу буол = промокнуть до ниточки; промокнуть насквозь; хара уунан олор = остаться без пищи на одной только воде; хара үлэ а) физическая работа; б) чёрная работа; в) черновая работа; үлэм харатын бүтэрдим вчерне я работу закончил (напр. над повестью, рассказом); харах харата зрачок; хара хаас новоземельский гуменник (вид гуся); хара чөкчөҥө щегол.