1. заострённый кол, шест, рожон; 2. перен. острый, остроконечный (о колющем оружии) # үөрбэ тыл острое слово.

обеспечивать, снабжать провизией, продуктами (в дорогу, на работу). үтэһэ рожон; вертел; үтэһэҕэ үөлүллүбүт мунду гольян, зажаренный на рожне # үтэһэтэ туолбут настал час расплаты.

оруо маһы ортотунан напролом, на рожон; бесцеремонно, нахально; оруо маһы ортотунан сылдьар он действует (букв. идёт) напролом.

жарить что-л. на рожне; эттэ үөл = жарить на рожне мясо; үөлүллүбүт балык жаренная на рожне рыба.

даҕ. Үтэһэҕэ тиһиллэн баран уокка сырайан буһарыллыбыт (хол., эт, балык). ☉ Нанизанный на рожон и прожаренный на открытом огне (напр., мясо, рыба)
[Никиитэ:] Үөлбүт эти сиэбэтэҕим бэрт өр буолла ээ! Күндэ
«Уонна биир тымтай үөлбүт собото киллэрэн биэр диэ», — диэн Кыаһай көх-нэм буолан барда. Эрилик Эристиин
Үөлбүт мунду минньигэс сыта муннубар саба биэрдэ. КФА СБ

1. сыһ. Үтэһэ курдук, үтэһэҕэ маарынныырдык (быһыылаах, формалаах). ☉ Подобно рожну, вертелу
   Хортуоппуйу үтэһэлии анньан итии чоххо эмиэ буһарыллар. ТИИ ЭОСА
2. даҕ. суолт. Үтэһэҕэ маарынныыр. ☉ Как рожон. Тмин үтэһэлии быһыылаах силистээх, отут — алта уон сэнтимиэтир үрдүктээх, икки сыллаах от үүнээйи. МАА ССКОЭ

туохт. Туох эмэ аһы (эти, балыгы о. д. а.) үтэһэҕэ үөл (уокка сырайан буһараары). ☉ Нанизывать на рожон (рыбу, мясо и т. п., чтобы зажарить на открытом огне)
Тиит, мантан инньэ аһылыккыттан үтэһэлээн, мунньан ис! А. Сыромятникова
Уол таба этин үтэһэлиирэ, уокка сырайан буһарара. Н. Абыйчанин

аат.
1. Сиикэй аһы (эти, балыгы о. д. а.) батары анньан уокка сырайан буһарарга аналлаах уһуктаах төбөлөөх синньигэс мас. ☉ Прут для жарения мяса или рыбы на открытом огне, рожон, вертел
Үөлүллүбүт мундуну үтэһэлэртэн сыыйан ылан сиэтилэр. Амма Аччыгыйа
Улахан тойотторго анаан, үтэһэлэргэ эт үөлбүттэр, чорооннорго арыылаах кымыс тарпыттар. Күннүк Уурастыырап
Мин даҕаны дуолан тайаҕы кытта кубаны биир отууга өлөрөн, биир үтэһэҕэ үөлэн, булчут ахсааныгар киирбит үөрүү үөһүгэр сыттым. Т. Сметанин
2. Биир үтэһэҕэ сөп буолан үөлүллэр эт эбэтэр балык. ☉ Куски мяса или рыбы, нанизанные на один рожон, вертел
Нөҥүө күнүгэр тууга хас да үтэһэ балык киирдэ. Онно үөрдэхпитин эриэхсит! Р. Баҕатаайыскай. Балтараа үтэһэ кэриҥэ күстэҕи хаптаран, онно кумахха кутаа оттон, үөлэн сиэтибит. В. Фёдоров
♦ Үтэһэтэ туолбут (туолуо, тостуо) итэҕ. — былыргы сахалар итэҕэллэринэн, ким эмэ аньыыта-харата олус элбээн, буруйга-сэмэҕэ тиксэр кэмэ кэлэр. ☉ Настал час расплаты для кого-л., быть настигнутым возмездием (букв. рожон его наполнился (сломался))
Бэйи, билигин бултаан эрэбин диэн киэбиримэ, баҕар үтэһэҥ тостуо. Амма Аччыгыйа
Хаспытын бу курдук батыһа сылдьан сордуур үһүгүөн. Эн даҕаны хаһан эрэ үтэһэҥ туолар баҕайыта ини! Н. Якутскай
[Маҕалай Мөрүөн:] Дьэ, оттон бэйикэй, хайдах эмэ үтэһэҕит тосторун көрөн өллөрбүн үчүгэй этэ. Уустаах Избеков
ср. др.-тюрк. сыш, тув. шиш ‘вертел’

I
аат., түөлбэ. Кыраабыл эбэтэр атырдьах угун уһугун диэки олордуллар ачаахтыы салаа. ☉ Подсобный рожон, прикрепляемый к концу прямой рукоятки граблей или вил
Лида уһун чомойдоох кыраабылын сиргэ батары анньан баран эргичиҥнэтэр. А. Фёдоров
Мин наар харбааһыҥҥа сырыттым, сөп буола-буола кыраабылым чомойунан, тобукпунан баттыы-баттыы, кыдамаһыкка бугуллаан биэрэбин. С. Маисов
Чомойу үксүн хатыҥынан оҥостоллор. ПАЕ ОСС
ср. монг. шовойх ‘становиться остроконечным, быть островерхим’
II
аат., түөлбэ. Көмө, эбии күүс-көмө (үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Помощник, подручный (обычно о ребёнке, молодом человеке)
[Эһэтэ:] Оҕобун чомой гынан Улаханнык абыранным. П. Тобуруокап
Ол быыһыгар [кыыстара] аҕатыгар эмиэ чомой буолбута. И. Данилов
Атыытын-тутуутун чомойо, уола Тамайа эмискэ өлөн хаалла. ИН ХБ

I толкать, пихать; совать; тыыны ууга үт = толкать лодку в воду # илими үт = ставить сети.
II печь, жарить что-л. (на рожне или прямо на угольях); эттэ үт = жарить мясо.