туохт., кэпс. Барбах аҕай сиэл, сиэлбитэ буолан айаннаа. ☉ Рысить медленно, как бы нехотя; ехать на лошади медленной рысью
Надя наһаа тиэтэйэр, Ата аа-дьуо сэлбэйэр, Дьаамсык ыллаан киҥинэйэр. П. Тобуруокап

дьүһ. туохт. Сэгэччи туттан чэпчэкитик сүүр, сиэл. ☉ Бежать, рысить легко и грациозно
Ойоору тэкэйбит, Сүүрээри чэрэйбит, Мөтөйбүт быһыылаах, Кииллийбит быччыҥнаах …… Уолаттар ойоллор, Мээчиги охсоллор. С. Васильев
[Кулунчук] таһырдьа сырдыгыттан, ырааһыттан, киэҥиттэн үөрбүттүү кистээн дьырылатта уонна үс мастаах сүллүгэс бүтэйи кыйа сиэлэн тэкэйдэ. В. Иванов

широко расставлять ноги при быстром беге (обычно о лошади); бу ат бадараҥнаан сиэлэр эта лошадь рысит, широко расставляя ноги.

I
туохт. Ойуолаабакка, атахтаргынан олбу-солбу хардыылаан, түргэнник бар, айаннаа (ордук сылгыны этиллэр). ☉ Бежать рысью, рысить
Кинилэр [биэлээх кулун] иккиэн үөрдэрин диэки сиэлэ турдулар. Суорун Омоллоон
Кырдьаҕас ыт барар суолларынан сиэлэн нэмирийдэ. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атын муоһатын хамсатарын кытта, ат сиэлэн атаралаабытынан барда. Н. Якутскай
♦ Сииккэ сиэллэ, хаарга хаамта көр сиик I
[Дарыбыан:] Былыр мин эмиэ оройбунан көрө сылдьарым саҕана, арыгынан утахтанан, хаартынан харахтанан сииккэ сиэлбит, хаарга хаампыт бэйэм. Н. Туобулаахап
Ол сылдьан сииккэ сиэлбиттэрэ, хаарга хаампыттара үгүс ини. «Кыым»
ср. др.-тюрк. йел ‘скакать, мчаться; странствовать’, кирг. жел ‘бежать трусцой, лёгкой рысью’, тув. чэл ‘поезжай рысью’
II
аат. Сылгы уонна сорох кыыл саалыттан (моонньун үөһээ кырыытыттан) аллара намылыччы үүнэн түһэр кыл түүтэ. ☉ Грива
Оҕустан охторгор муоһуттан тутус, аттан суулларгар сиэлиттэн харбаа (өс хоһ.). Ананий соноҕоһу сыҥааҕыттан тутан туран, сиэлин тараата. М. Доҕордуурап
Эбэтэ үрүҥ уонна хара өҥнөөх сылгы сиэлиттэн уһун ситии хатара. Г. Угаров
◊ Дулҕа сиэлэ — дулҕа төбөтүгэр үүнэр үкэр от. ☉ Осока дернистая
Чөркөйүм төбөтүн оройунан дулҕа сиэлигэр батары түһэн, хамсаабакка сытара. Далан
Ынахтар хаар анныттан тахсыбыт кур дулҕа сиэлин үргээн турдурҕаталлар. Н. Заболоцкай
Сайын дулҕа сиэлин тиниктээн, Алдан кытылыгар оттообуппут. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. йал ‘грива, загривок’, каракалп. жал ‘грива’, тув. чал ‘грива’