1) подрубать, подшивать; 2) обшивать, оторачивать, окаймлять чём-л.; 3) образовывать оборки, сборки на чём-л. # бүүрэ тарт = затянуть (напр. мешок, рюкзак); саа уоһун бүүр = сузить ствол ружья; ботуруону бүүр = стянуть края заряжённой гильзы.

сов. 1. кого-что (назад, в сторону) тарт, бүк тарт, сос, соһон илт; оттянуть курок саа сомуогун тарт; 2. что, разг. (во времени) тарт, уһат, уталыт; оттянуть выполнение решения уураах туолуутун тарт; 3. что (сделать отвислым) ууннары тарт, тоҕо баттаа; оттянуть карманы сиэптэрин тоҕо баттаа; 4. что, разг. (тяжестью вызвать боль) быһа баттаа, быһа киир; рюкзак оттянул ему плечи ргокзага саннын быһа баттаабыт.

туохт. Бүүрүктүү тик, хаймыылыы тик. ☉ Обшивать, окаймлять что-л. Бу таҥаһы бүүр.
◊ Бүүрэ тарт — туох эмэ (хол., рюкзагы, куул айаҕын, сону о. д. а.) быанан бобо тардан баай. ☉ Затянуть (напр., мешок, рюкзак, пальто и т. д.)
Сонум элээмэтин кэтэн, тирбэҕэ курбунан бүүрэ тардынан кэбистим. Амма Аччыгыйа
Ботуоҥкатын, быатын бүүрэ тардан баран, орон үрдүгэр уура охсон кэбистэ. С. Никифоров
Начыылка былаатынан тууна баанна, суккунун уһулла, кылгас баата сонун бүүрэ тардынна. М. Доҕордуурап

аат. Ону-маны угарга аналлаах, көхсүгэ кэтэн кэбиһэр таҥас мөһөөх. ☉ Заплечный вещевой мешок, рюкзак
Дьөгүөссэ үрүссээгиттэн биир бухааҥка хара килиэби, үс бааҥка эт кэнсиэрбэтин, бөдөҥ соҕус биэс-алта куһуок тойуу саахары хостоон остуолга кутан кэбистэ. П. Аввакумов
Аҕаа! Аҕаа, манна туох баара буолуой? Чэ, таай эрэ, — дии-дии Толлоойук үрүсээгин биэтэҥнэппитэ. И. Федосеев
Кыра кылаас оҕолоро уруоктарыгар хойутаамаары үрүссээктэрин туора-маары сүгэн, иннигэр-кэннигэр сырсан туорахтаһаллар. «Чолбон»

1. аат. Сүгэр суумка, куул, үрүсээк. ☉ Котомка (заплечная сумка), вещевой мешок, рюкзак
   Өрөпкүөм күүлэтин айаҕар Иван саатын соспутунан утары лаһырҕаан таҕыста. Кини буулдьалаах ботуоҥкатын сүкпүт, уһун туос кыыннаах удьурҕай уктаах быһаҕын куругар иилиммит. В. Чиряев
   Старшай лейтенант массыына куусабар тахсан көрбүтэ, арай араас суумка, ботуоҥка бөҕө хаалбыт эбит. В. Ойуурускай
   Уол булдун ботуоҥкатыгар уга туран иккис тииттэн тииҥ, нөҥүө маска ойон, кутуруга субурус гыммытын көрдө. А. Кривошапкин (тылб.)
   русск. котомка
2. даҕ. суолт. Ботуоҥкаҕа угуллубут эбэтэр ботуоҥкалыы быһыылаах. ☉ Уложенный в заплечную сумку, мешок (о ноше) или сделанный в виде заплечной сумки. Ботуоҥка суумкалаах
   □ Биир күһүҥҥү күн ботуоҥка сүгэһэрдээх уол оройуон киинигэр барар дьону кытта аргыстаһан унньуктаах айаҥҥа турбута. «Кыым»

I
туохт.
1. Туох эмэ элбэҕи туохха эмэ (хол., сапка, быаҕа) бииргэ иҥиннэртээ, анньыталаа, баайталаа. ☉ Нанизывать, насаживать что-л. на что-л. Оҕуруону тис.
□ Уолларыгар анаан собо тылын синньигэс үтэһэҕэ тиһэн хатараллар. И. Гоголев
Балыктарын хайыыларыттан талах лабаатыгар тистэ. Н. Якутскай
Тоҥус кыыһа моонньугар тула икки хос таас хоруоҥканы сапка тиспитин кэтэн тахсан кэллэ. Н. Павлов
2. Туохха эмэ хайаҕастарынан, үүттэринэн быаны уган аһаҕаһын (хол., хааһах айаҕын) ыга тарт, баай. ☉ Стягивать что-л. (напр., большой мешок, рюкзак), продевая через отверстия или петли верёвку, шнурок, шнуровать
Ньукулай киппииһин үс муоһун төттөрү уган сыматын тиһэр. Күндэ
Уолаттар Суут Албыны [киһи аата] хааһахха уган тиһэн баран, соһон илдьэ бардылар. Суорун Омоллоон
Бөтүрүүскэ түүлээҕи хааһаҕар сааһылаан, быатын тиһэ олордо. «Кыым»
3. көсп. Ханнык эрэ түгэни, кэрэ көстүүнү ойуулаан хоһуйаары тыллары талан, ханыылыы наардаа. ☉ Подбирать слова в эстетически стройный ряд, художественно изображая, описывая то или иное явление
Эгэлгэ тылларбын тиһэммин, Эйиэхэ ырыабын аныаҕым. Күннүк Уурастыырап
«Аҕам уус тылынан тиһэн этэрэ эбээт», — диэтэ Толбооноп оҕонньор. М. Доҕордуурап
Халлаан уоттаах сулуһун Ырыабытыгар тиспиппит. Н. Босиков
△ Тугу эмэ кэрэхсээн, сэҥээрэн истибити, билбити-көрбүтү түмэн, мунньан, сурунан ис, бэлиэтэн. ☉ Перекладывать на бумагу, записывать что-л. интересное, достойное запоминания
[Мунньахха] Айымньылар ааттарын Испииһэктээн тистилэр. Күннүк Уурастыырап
[Кириллин кэпсээнин] Кэнчээри ыччаппар анаабыт Кинигэбэр тистим, ааҕыҥ! К. Туйаарыскай
4. көсп. Ким эмэ туһунан хобу-сиби хомуй. ☉ Собирать сплетни, толки о ком-л.
Кистии саба Кэпсээн оҥостоору Холбуу тиһэн Хобулуу түһээри Хаҥхалай торбос сонун Хообоччу кэтэн кэбистэ. П. Ядрихинскай
Бу эйиэхэ дьыала бөҕө тэриллибит. Били «атаһыҥ» Егоров оҕонньор тиспит. Н. Лугинов
Арай сороҕор хомотор миигин Ким эрэ мэник тыла Эн билиҥҥи олоҕуҥ туһунан Холустук холуннара кэпсиирэ, — Буруйгун, алҕаскын тиһэрэ. Н. Харлампьева
♦ «Сип» гыммыты ситиигэ тиһэр, («сап» гыммыты сапка тиһэр) көр сип гын
Сип гыммыты Ситиигэ тиһэ сылдьан, Ситэрэн сэһэргээн сэргэҕэлэтэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. др.-тюрк. тиз, тат. тезү, алт. тис, хак. чис ‘нанизывать’
II
тыаһы үт. т. Чиҥ соҕус туох эмэ кытаанахха күүскэ охсулларын тыаһа. ☉ Подражание звуку сильного удара чего-л. плотного о что-л. твёрдое.
тюрк. тис