сов. что саахардаа; засахарить фрукты фрукталары саахардаа.

возвр. от саахардаа =.

несов. что, разг. саахардаа (саахарда таммалат, саахарда былаа).

сов. что саахардыы туе.

саахардаа диэнтэн бэй., атын
туһ. [Александра Петровна кофе аҕалар:] Саахарданыҥ бэйэҕит сөбүлүүргүтүнэн. ХКК
Саахардаммыт миндалы сии олордо. Э. Войнич (тылб.)

даҕ. Сырдык, ыраас, дьирибинэс. ☉ Светящийся изнутри, чистый, трепещущий
Бииктэр чараас ньалака былыттар көлүччэ дьэрэлкэй уутугар усталларын …… одуулаан турда. Л. Попов
△ Арылхай, сытыы (харах). ☉ Большие, живые (глаза)
Хараҕа - дьэрэлкэй, Хаана тэп-тэтэркэй, Баччыр илиитэ саахардыы маҥан. Н. Некрасов (тылб.)

м. сироп (фрукта, отон уута хойуу гына саахардаан оргутуллубута).

1. аат. Уҥуох баһын ис өттө, иһинээҕи кэбирэҕэ (ону үлтү ыстаан силиитин обороллор). ☉ Рыхлая, ноздреватая часть кости (пропитанная костным мозгом)
   Харалаампый көмүрүөнү оборон суубурҕатта. Софр. Данилов
   Улахан баҕайы быһаҕынан мүһэ көмүрүөтүн курдурҕаччы хаһан, оборооборо кэпсиирэ. Л. Габышев
   Остуолга …… тайах хары саҕа силиитэ мас кытыйаларга өрөһөлөммүтэ, хааннаах көмүрүө көйүллүбүтэ. Д. Апросимов
2. даҕ. суолт. Оҕуруо курдуктартан турар, көбдөркөй, үлтүркэй. ☉ Рыхлый, крупнозернистый
   Көмүрүө саахарынан саахардаан аһатыҥ. Саха фольк. Таба муоҕа эмиэ көмүрүө лабыкталарга киирсэр. КВА Б
   ♦ Көмүрүө курдук этэн кэбис кэпс. — кими эмэ кыайа-хото саҥар, кими эмэ утарылаһыннарар кыах биэрбэккэ хот-сэмэлээ. ☉ Говорить наступательно, агрессивно, не давая противнику даже чихнуть, говорить безапелляционно
   Кими баҕарар көмүрүө курдук этитэлээн кэбиһээччи. Г. Нынныров. Көмүрүө мэйии — аҥала киһи, ситэтэ суох өйдөөх киһи; бытааннык өйдүүр киһи. ☉ Плохо, медленно соображающий человек, тупица, тугодум.
   ◊ Көмүрүө куоластаах (күөмэйдээх) — истэргэ кэрэ, сымнаҕас, баритон икки, бас икки ардынан куоластаах. ☉ Обладающий мягким приятным баритональным басом
   Маасаа, тукаам! — көмүрүө куоластаах киһи саҥата нөҥүө хостон иһилиннэ. М. Доҕордуурап
   Хаҥас өттүгэр көмүрүө куоластаах хуор дьонноро таҥара күлүгүн көтөҕөн тураллар. П. Филиппов. Көмүрүө хаар — тоҥуу хаар алын өттүгэр сытан бөдөҥөөбүт кыырпахтардаах куккурас хаар; сааскы ириэрии саҕана бөдөҥөөбүт кыырпахтардаах хаар. ☉ Крупнозернистый пласт в нетронутом глубоком снеге; нижний рыхлый, крупнозернистый весенний снег (во время таяния)
   Сыарҕалар сыҥаахтара эмиэ көмүрүө хаары сынан истилэр. И. Никифоров. Биир киэһэ харалдьык тахсан, көмүрүө хаар көҥү-хаҥы түһэн ууллан эрдэҕинэ, Хабырылла Сүөдэр кэнниттэн аргыый чөмөрдөтөлөөн киирдэ. А. Федоров

I
туохт. Тугу эмэ үүтүнэн тумалаа, үүттэ кутан биэр (хол., иһэр чэйи). ☉ Заправлять, забеливать что-л. молоком (напр., чай)
Ууга кирпииччэ чэйи кутаҥҥын, Халбыйбыт үүтүнэн үүттээҥҥит, Көмүрүө саахарынан саахардаан Дьаарыҥса бурдук лэппиэскэтинэн, Остолобуой арыгынан аһатыҥ. Саха фольк. Ээ, мин чэй хойуутун таптыыбын, сүөгэй чөчөгөйүнэн үүттээн иһээччибин. М. Доҕордуурап
II
туохт.
1. Тугу эмэ дьөлөн, дьөлө хаһан хайаҕаста оҥор. ☉ Делать дыру, отверстие в чём-л.
Саһааннаах чүүччүтүн ылан үүттээбитинэн барда. Эрилик Эристиин
Улахан маастарыстыбаны дьон тааһы чочуйууга ситиспиттэрэ: сэттэ тыһыынча кэриҥэ сыл анараа өттүгэр тааһы үүттүүргэ, кырыылыырга үөрэммиттэрэ. КФП БАаДИ
Остуолба бүтэйи бадарааннаах сиргэ балтыһах маһы үүттээн, онно туруораллар. ПАЕ ОС
2. Сири дьөлө хас (сир алын араҥаларыгар сиртэн хостонор туох туһалаах баай баарын билээри, булаары). ☉ Бурить землю вглубь (в поисках полезных ископаемых)
Бу диабаз таас хайаны бурильщиктар тобулу үүттээбиттэрин кэннэ, взрывниктар кэлэн үлтү сууһараллар эбит. Суорун Омоллоон
Буровой массыыналар таас чох кэлимсэтин, Дьөлө үүттээн, кыымнаах кыырпаҕынан бурҕайаллар. Л. Попов
Хайаҕа коронкалар буруолуу-буруолуу дьилэй дэриэспэни дьөлө ытыйан үүттүүллэрэ. М. Доҕордуурап
3. көсп. Кими эмэ тобулу, дьөлө көр. ☉ Сверлить кого-л. взглядом
Биирдэ көрө түспүтэ эмээхсин сытыы харахтарынан уолу тобулу үүттээн олорор эбит. «ХС»