Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сабарайдаа

туохт., кэпс.
1. Тугу эмэ бүтүннүүтүн сабардаа. Занимать, закрывать собой что-л. (напр., какой-л. проход)
Бу сибэккини киллэриэххэ. Туох да сиэрэ суох улаатан хаалла. Манна кыараҕас даҕаны, түннүгү олоччу сабарайдаан турар. В. Гаврильева
Арай эмискэ көрө түспүтэ, былыт сабарайдаан халлаан аҥаарыгар тиийэн эрэр эбит. А. Сыромятникова
«Бу!» — диир кини наара аҥаарын олорчу сабарайдаан турар мас дьааһыгы илиитинэн тоҥсуйа-тоҥсуйа. Агидель к.
2. Туохха эмэ саба кэл, саба сабырый. Надвигаться на кого-что-л., заслоняя собой что-л. Биирдэ сайын ортото кинилэр ый муҥутаан улаатан, хайдах эрэ кинилэргэ чугаһаан, субу сабарайдаан тахсар бириэмэтин манаһан, ол ыйы тугунан эмэ батары анньарга соруктаммыттар. Я. Семёнов
Халыҥ тыа бөһүөлэк дьиэлэрин умса сабарайдаабыт, субу иҥнэс гынан ити дьиэлэри барыларын хонноҕун анныгар кистии куду анньыныахха дылы. А. Фёдоров
Аркаадьый аҕабыт, баттаҕа арбайан, уһун сонун унньулуччу тутан, …… кыыраары гыммыт ойууннуу таҥнары сабарайдаан олорбут. Эрилик Эристиин
Уһаан сабырый, сабырыйа үүн (мас мутугун-лабаатын этэргэ). Разрастаться, ветвиться, становиться разлапистым (о ветвях дерева)
Мастар умнастара холуонналар курдук үрдээн тахсаллар, арай үөһээ өттүлэригэр хойуу лабаалара уонна сэбирдэхтэрэ сабарайдаан тураллар. КВА МГ
Кырдьаҕас дууп, киэҥник сабарайдыы үүнэн баран, киэһээҥҥи күн сардаҥатыгар долгулдьуйа талбааран турар. Л. Толстой (тылб.)


Еще переводы:

лапа

лапа (Русский → Якутский)

ж. ытыс, баппаҕай; # попасть в лапы к кому-л. ким эмэ илиитигэр киир (дьаһалыгар киир); наложить свою лапу сабарайдаа, былдьаа.

иҥнэс гын

иҥнэс гын (Якутский → Якутский)

иҥнэй диэнтэн көстө түһүү. Маайа бастаан дайбааһыны, иҥнэс гынан биэрэн, хаҥас бүлгүҥҥэ [түһэртэрдэ]. Эрилик Эристиин
Халыҥ тыа бөһүөлэк дьиэлэрин умса сабарайдаабыт, субу иҥнэс гынан ити дьиэлэри барыларын хонноҕун анныгар кистии куду анньыныахха дылы. А. Федоров. Саа тыаһа хабылла түһэрин кытта: «Хайаата буолла?» - диэн иҥнэс гынан көөртө. М. Доҕордуурап

чарапчы

чарапчы (Якутский → Якутский)

аат.
1. Ардахтан, күн уотуттан хаххалыыр, туохха эмэ сыһыары эбэтэр икки-түөрт туруору баҕана үрдүнэн оҥоһуллар хахха, чаампы, чампарык. Навес, козырёк (крыша на весу или на столбах)
Истээх сонун таһааран дьиэтин чарапчытыгар ыйаата. Амма Аччыгыйа
Таака оҕонньор, атыттан түспэккэ эрэ, балаҕан чарапчытын тоҥсуйан тобугуратта. Р. Кулаковскай
Дьиэбит аанын үрдүнэн чарапчы анныгар саһан туран тобураҕы ытыспыт иһигэр түһэрээри илиибит адаарыҥнас. С. Маисов
2. Хайа туруору сыырыгар, сирэйигэр баар оҥхой үөһээҥҥи сабарайдыыр кырыыта. Закраина, выступающая на склоне горы, или верхняя кромка углубления в скале, карниз
Суорба таас чарапчытыгар хаардаах бугул саҕа уйа туттан төрүү сытар аарыма хотой өрө көттө. И. Гоголев
Суланньа суоһар тойоннуун көрсүһүөхтээх очуоһун кимистигэс хаспаҕын чарапчытыгар …… бүгэн сыппытым. Н. Абыйчанин
Балааккам хайа чарапчытын анныгар турара. Д. Дефо (тылб.)
3. Көмүлүөк оһох үрдүнэн иһит уурар, тугу эмэ куурдар долбуур эбэтэр хаптаһын оҥоһуу. Полка или доска над отверстием камелька для посуды и сушки чего-л.
Быргый дьиэтин дуомун титирик чарапчылаах сутуруо оһох уота сырдатан күлүмүрдэтэ турбута. Күндэ
Ылдьаа көмүлүөк чарапчытыттан испиискэ хаатын булан ылла. И. Гоголев. Дьиэ-уот тэрилин, иһит-хомуос ааттара: сэргэ, баҕана, талкы, орон, хамса, чарапчы, чороон… «ХС»
4. барыпчы диэн курдук. Оҕонньор чарапчытын кэппит
5. Сүүскэ кэтиллэр кыһыл көмүс киэргэл. Золотое украшение, надеваемое на лоб, налобник
Үрүҥ сукуна сонун кэппит, мэтээлин, куортугун иилиммит, көмүс чарапчытын килэччи бааммыт, оруоскатын туппут. Суорун Омоллоон
[Суоһалдьыйа Толбонноох:] Дьоллоох этим мин даҕаны: Үрдүк сүүспэр кыһыл көмүс Чарапчыны анньынарым. П. Тобуруокап
Иккис сэргэҕэ — хаппар, көмүс чарапчы, кыалык, хатат, дэйбиир. «ХС»
6. түөлбэ. Таба инники кэйэр муоһа. Надглазничные отростки рогов у оленя
Үөр таба ортотуттан сүүрэн иһээччини чарапчытыттан туттарар. «Чолбон»
Кырдьаҕас уонна аттанар атыырдар кэйэр чарапчыларын уонна сүрүн муостарын сарбыйаллар. ССП ЫН
Чарапчылаах көрүөҕэ, бэргэһэ- лээх истиэҕэ түөлбэ. — сэрэн, туттун: быһыыгын-майгыгын, тэбэнэккин, чугас дьонуҥ буолуохтааҕар, көрүө суох көрүөҕэ, истиэ суох истиэҕэ диэн этии. Ничего ни от кого скрыть нельзя, все всё узнают (букв. увидит и тот, у кого налобник, услышит и тот, на ком шапка).
ср. бур. һарапша ‘сарай’, һарапши ‘навес, наглазник (околыш) шамана’, монг. сарабчи ‘навес, козырёк’, тунг. сарапчи ‘очки (от снега)’