көр садаача
[Кырдьаҕас балыксыт] төрдүс кылаас садааччатын кыайан таһаарбата. Н. Габышев

аат.
1. Төһө-хачча буоларын ааҕыы, ааҕан таһаарыы. ☉ Подсчёт, подсчитывание, решение, вычисление
Садаача суоттааһыныгар сэттэ мүнүүтэ барбыт. ВНЯ М-4
Бэйэ-бэйэлэриттэн тутулуга суох бары суоттааһыннар бэйэ-бэйэлэрин кытта үчүгэйдик сөп түбэспиттэр. ДьДьДь
Христофор Афанасьевич остуолун дьааһыгыттан элбэх суоттааһыннардаах кумааҕыны таһаарбыта. ИИА КК
2. Оҥорон көрөн толкуйдааһын, сабаҕалааһын. ☉ Предположение, догадка
Кини суоттааһынынан дьиэтэ кэлиэх кэмэ буолбута, ол эрээри сайылык сибикитэ да биллибэт этэ. Далан
Кини суоттааһынынан, куоракка олус эрдэ, дьон утуйа сыттахтарына тиийиэхтээх. И. Гоголев
Биллиилээх чинчийээччи В.И. Иохельсон суоттааһынын быһыытынан, дьүкээгирдэр бу үйэ сүүрбэһис сылларыгар имири эстэр дьылҕалаахтар. И. Аргунов

1. аат.
2. Ыйытыыга хоруй, харда. ☉ Высказывание, сообщение, вызванное вопросом, ответ
   Хаппытыан хаһан да Халлаанын эрэнэр, Мэлдьи биир эппиэтэ Биһиэхэ иһиллэр. П. Тобуруокап
   Миитэрэй ити боппуруостарга эппиэт көрдүү сатыыр да, туһа суох. Күрүлгэн
   Дьүкээгирдэр хантан кэлбиттэрэй? Бу ыйытыыга чуолкай эппиэт суох. КАВ ХНК
3. Туохха эмэ (хол., сурукка) харда. ☉ Реакция, отклик на что-л. (напр., на письмо)
   Чүөчээски үнүрүүн укпут суруга суох гынан баран, ханнык да эппиэт мэлигир этэ. Суорун Омоллоон
   Үрдүк сололоох ыраахтааҕы көрдөһүүнү ылыммытын туһунан Ис дьыала миниистирин суһал эппиэтэ кэлбитэ. П. Филиппов
   Сеня кини суругун ылбыт буолуохтаах, туох эрэ эппиэт кэлэр? М. Доҕордуурап
4. Садаача суотун, ханнык эмэ соругу, боппуруоһу быһаарыы түмүгэ. ☉ Результат решения задачи, проблемы, ответ
   Учуутал остуолугар оҥоһуллубут аналлаах таблоҕа оҕолор эппиэттэрин көрдөрөр кыра лаампалар умайаллар. Н. Лугинов
   Сеня эксээмэҥҥэ билиэтигэр куруук толору эппиэти биэрэр. «ХС»
   Математика уруогар садаача эппиэтин бэйэ толкуйдаан таһаарбытыттан ордук үөрүү кыра оҕоҕо суох. ПАИ СМС
   4
   эппиэтинэс диэн курдук. Өйдөтүүлээх үлэ нуктаан, Өрөбөлүссүөннэй кылаан сыппаан, Илиилэрин аллара ыһыктыбыттар, Эппиэтэ суох алаарыһа сылдьыбыттар. С. Васильев
   Сиэбитаһаабыт, уорбут-алдьаппыт өттө билигин суут иннигэр эппиэти сүгэр. В. Титов
   «Буруйдаахтары эппиэккэ тардыбатахха, үлэ дьиссипилиинэтэ ыһыллыан сөп!» — Ордуосап лоп бааччы саҥарда. «ХС»
5. даҕ. суолт. Хоруйдуур, хардарар. ☉ Совершаемый в ответ, ответный
   Эппиэт да тыл суох. ПЭК СЯЯ
   Орунбаевтар сөбүлээбит эппиэт тэлэгирээмэлэрэ ылыллыбыта. Эрилик Эристиин
   Бүтэрээччилэр ааттарыттан кылаас старостата Алена Никитина эппиэт тылы эттэ. Т. Находкина
   ♦ Эппиэтэ илиитигэр — олус бардам, кими да истибэт (киһи). ☉ Человек, который действует по личному произволу, самодур. Ээ, ол киһи эппиэтэ илиитигэр

аат.
1. Ханнык эмэ айымньы, үлэ туспа бэчээттэнэн, тиһиллэн, тастанан тахсыбыта. ☉ Книга (издание)
Халыҥ кинигэни суруйан таһаардаххына? Амма Аччыгыйа
Кинигэ — киһи өйдөөх сүбэһитэ. Суорун Омоллоон
Кинигэ — киһи-аймах гениальнай айыыта. Далан
2
Холбуу тигиллибит лиистээх туох эмэ дьыаланы суруйар сурунаал.  Книга документов, для записей. Э.К. Пекарскай тылдьытыгар быалаах кинигэ ыстараап сурунаала дэнэр. Уураах кинигэтин аҕал эрэ. — Бирикээс кинигэтигэр илии баттаан адаарыппыта. В. Яковлев
[Эписиэр:] Ньукулай, били уурааҕыҥ кинигэтигэр суруй эрэ. Күндэ
Сир быалаах кинигэтэ харчы докумуоннарын кытары хараллыахтаах. КПЫ
◊ Ааҕар кинигэ — үөрэххэ аналлаах ханнык эмэ айымньы эбэтэр онтон быһа тардыы хомуурунньуга. ☉ Хрестоматия. С.А. Новгородов бастакы сахалыы букубаары уонна ааҕар кинигэни таһаартарбыта. Ахсаан кинигэтэ — алын сүһүөх кылааска ахсааны үөрэтэр кинигэ. ☉ Учебник по арифметике. Оҕо ахсаан кинигэтиттэн садаача суоттуу олорор. Быалаах кинигэ эргэр. — ыстараап суруллар кинигэтэ; улахан суолталаах испииһэги суруйар сурунаал. ☉ Штрафной журнал; журнал, куда заносились имена родившиеся, умерших, а также списки плательщиков ясака. Кинигэ кыһата — бэриллибит үлэ бэчээттэниитин хааччыйар тэрилтэ. ☉ Книжное издательство. «Бичик» кинигэ кыһата элбэх кинигэни таһаарар. Кинигэни таптааччы — кинигэни ааҕарын, мунньарын сөбүлүүр киһи. ☉ Книголюб. Кинигэни таптааччылар мунньахтара буолла. Кинигэ тастааччы — кинигэ тастааһыныгар идэлээх киһи. ☉ Переплетчик
Кинигэ тастааччыга барда. А. Чехов (тылб.). Кыһыл кинигэ — сэдэх, сүтэн эрэр, харыстанар хамсыыр харамай, үүнээйи туһунан сибидиэнньэ бэриллэр испииһэгин (реестрин) кинигэтэ. ☉ Красная книга
Кыталыктары Кыһыл кинигэҕэ киллэрбиттэрэ. С. Дадаскинов
Ордук сыаналаах сэдэх көрүҥнэр Кыһыл кинигэҕэ киллэриллибиттэрэ. ББЕ З
Араҕас хопто Кыһыл кинигэҕэ киллэриллибит көтөр. «ХС». Үөрэх кинигэтэ — ханнык эмэ биридимиэккэ үөрэнэр кинигэ. ☉ Учебник
[Никиитэ:] Саха тылыгар үөрэх кинигэлэрин бэчээттэтэ охсуохха. Күндэ
Маны үөрэх кинигэтиттэн сиэттэрэн оҥордум. М. Доҕордуурап

аат.
1. Кимиэхэ эмэ толороругар, оҥороругар бэриллэр сорук. ☉ Задание, поручение
Бары сорудахтарга үксүн бэйэтэ тылланан сылдьар үгэстээх киһи. Амма Аччыгыйа
Мин манна кэлбит сорудахпынан, маннааҕы олохтоохтор тылларын, уус-уран айымньыларын туһунан сураһан тахсабын. Н. Заболоцкай
Кини ийэтин сорудаҕын хаһан да төттөрү эппэтэ. Суорун Омоллоон
△ Булгуччу туолуохтаах дьаһал, бирикээс. ☉ Указание, подлежащее неукоснительному исполнению, приказ
Былаан диэн судаарыстыба сорудаҕа. Ону толорторуу да үрдүк чиэс. Н. Лугинов
Хамандыыр сорудаҕа Хайаан да туолуохтаах. Баал Хабырыыс
[Пистолет:] Табаарыс Саввин, эн сорудаххын толордум! С. Ефремов
Ол тааҥканы суох оҥорор сорудах Иван Кононов диэн киһи биһиэхэ тиксибитэ. М. Доҕордуурап
2. Оҥоһуллуохтаах, туолуохтаах сорук, былаан. ☉ План предстоящих работ
Быйыл сорудахтара улаатта: сопхуос хортуоппуй ыһыытын биир эрэ сиргэ — киин учаастакка түмэн, Иван Баянов сибэниэтигэр аҕыс уон гектары бүтүннүүтүн сүктэрдэ. П. Егоров
Ыччат, эн эдэр санныгар, Сүгүллэр элбэх сорудах. Д. Васильев
Саарбаһыт булчуттар уопуттара көрдөрөрүнэн, саарбаны бултааһын сезоннааҕы сорудаҕын барытын сыһа толоруохха сөп. ТВ СССБ
3. Толкуйдаан, суоттаан быһаарыллыахтаах, оҥоһуллуохтаах эрчиллии, садаача (хол., оскуола үөрэҕэр). ☉ Задание, задача (напр., в школьном обучении)
[Учуутал уруокка] аралдьыйбыттары кэмигэр буойталыахтаах, мөлтөхтөргө көмөлөһүөхтээх, эрдэ бүппүттэргэ эбии сорудах биэриэхтээх. Н. Лугинов
Хонтуруолунай дьыктааҥҥа бэлэмнэниҥ, маннык ыйытыыларга эппиэттээҥ, сорудахтары толоруҥ. ПНЕ СТ
Ыйытыылар уонна сорудахтар сүнньүлэринэн учуутал айымньы ис хоһоонун бэйэтэ кэпсиир. СЛСПҮО
ср. др.-тюрк. йарлыҕ ‘повеление, предписание, приказ’