сыһ.
1. Үрдүктүк, үөһэ диэки тардан (ыллаа, туой). ☉ Вдохновенно (напр., петь)
Сардаана өрө тыынна уонна хайдах эрэ түөһүн иһиттэн …… күөрэлдьиччи ыллаан дьүрүһүттэ. Болот Боотур
Онтон ат хааман дьалкылдьытарыгар сөп түбэһиннэрэн, күөрэлдьиччи соҕус, хоһоон таһааран ыллаан сайгытта. «ХС»
2. Өрө күөрэйэр гына, өрө көтөр курдук (тут, хамсан). ☉ Подняв высоко над собой (держать, нести)
[Ньукка] уктаах батыйатын күөрэлдьиччи көтөҕөн, дьонун кэнниттэн лэглэрийдэ. Л. Попов

аат. Хас даҕаны киһи олороругар аналлаах үксүгэр өйөнөрө суох мас оҥоһук. ☉ Приспособление для сиденья в виде доски или нескольких сколоченных вместе досок на стойках, чаще без спинки, скамья, скамейка
Саала иһигэр турар ыскамыайкаларга дьон кырыы-кырыыларынан симсэн, ыкса кэккэлэһэ олорбуттар. Суорун Омоллоон
Уҥа диэки кыһыл таҥас сабыылаах уһун остуол, истиэнэни сырса ыскамыайкалар тураллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Силип Арамаанабыс дьоҕус ыскамыайкаҕа олорон, наҕыллык устан сайгыта сытар өрүһү одуулаһа олордо. И. Семёнов

I
аат. Биэ үүтүттэн көөнньөрүллэн оҥоһуллубут аһыы утах. ☉ Кисломолочный напиток из кобыльего молока, кумыс
Ынахтарын икки буутун сиэн, үс ыаҕас кымыһы иһэн малааһыннаабыттар. Онтон үөрэн Омоҕой оҕонньор күтүөтүн кытта тупсан, көһөн кэлэн бииргэ олоруох буолбут. Н. Неустроев
Биир суол улахан суолталаах, туһалаах, эмп буолар ас — кымыс. ППА БЭССЭ
Сылгы үүтүттэн оҥоһуллубут кымыс — киһиэхэ күүһүуоҕу эбэр дьоһун утах буолар. Бу саха төрүттэрэ аһаабыт астара, торолуйбут утахтара. «ХС»
◊ Аарахтаах кымыс — ыаммытынан үүтүнэн эбэтэр чөчөгөйүнэн тупсарыллыбыт, аһыыта мүлүрүтүллүбүт кымыс. ☉ Кумыс, приправленный парным молоком или сливками, чтобы понизить кислотность
Аарахтаах кымыһынан утахтанныбыт. Саха нар. ыр. III. Арыылаах кымыс — оргутуллубут арыы кутуллубут кымыһа. ☉ Кумыс с топленым маслом
Били кэпсэтэ турдахтарына Маарыйа, икки мээрэй истээх, соҕотох атахтаах чорооҥҥо арыылаах кымыс кутан таһааран, Манчаарыга биэрбит. Саха сэһ. II
Чомпоойоп тутан турар сиэллээх ымыйатын ылан, кини Сэгэйэр ойуун хамыйаҕынан арыылаах кымыһы атыырга ыста. Л. Попов
Ньоҕорук кулуба отуу түгэҕэр сибилигин аҕай биир чороон арыылаах кымыһы иһэн баран, сүрэҕэ-быара өлөхсүйэн иттэннэри сытар. Эрилик Эристиин. Көйөргө (көйүү) кымыс — өр көөнньөрүллүбүт уоҕурбут хатан кымыс. ☉ Подвергнутый длительному брожению, крепкий, перебродивший кумыс с более высоким содержанием углекислоты, вызывающий легкое опьянение
Көҕүөр-көҕүөр муҥунан Көйөргө кымыс оҥорторон, Көхсүбүтүн чөллөрүтэн, Күргүөмүнэн көрүлүөҕүҥ, Күрэх-билэ дьонуом. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уолбат түһүлгэни түһэриэхпит, Көйөргө кымыһы күөрэтиэхпит. С. Васильев
Араҕас арыы манна баар, Көйүү кымыс да үгүс. Күлүмнүүр дуйдаах сылабаар Көһүтүөҕэ түүн, күнүс. И. Эртюков
Күн аайы дьону көрсүһэн Көйүү кымыстан көҕүрэтиэҕиҥ. С. Васильев. Кулун кымыһа — саамай эрдэтээҕи кымыс (ыам ыйын бүтүүтүгэр эбэтэр бэс ыйын саҥатыгар оҥоһуллар, кыра ыһыахха иһиллэр). ☉ Самый ранний кумыс, распиваемый на малом Ысыахе в конце мая или в начале июня
Муспут кымыстарын биир сайын кулун кымыһа оҥорон, аймахтарын Омоҕойдооҕу ыҥыран, ыһыах ыһаллар. Саха сэһ. I
Кыдьымахтаах кымыс көр кыдьымах. Кулут уолаттар-кыргыттар кыдьымахтаах кымыһы чорооҥҥо кута-кута аҕалаллар, алтан тэриэлкэлэргэ эти тардаллар. П. Ойуунускай. Кымыс хамсатар — миискэни таҥнары туппут курдук хатыҥ мастан оҥоһуллубут үүттэрдээх, уһун уктаах, үөһэ-аллара тардыалаан кымыһы булкуйар тэрил. ☉ Мутовка с длинной ручкой, сделанная из березы и похожая на перевернутую миску с дырками (используется для взбалтывания кумыса движениями вверх и вниз)
Дьон дьиэҕэ киирэллэригэр Оноҕочоон Чоохоон киирсэн иһэн: «Оо, баай хара Хаан обургу кымыс хамсатарын хатыҥ маһынан оҥосторо буолуо диэбитим, удаҕан дьахтар хамсатардаах буолар эбит дуу», — диир. Суорун Омоллоон. Саамал кымыс — сабыс-саҥа бэлэмнэниллибит аанньа аһыйбатах сылаас сибиэһэй кымыс. ☉ Теплый, свежий, только что приготовленный, слабый кумыс. Саас ыаҕас муҥунан Саамал кымыс оҥотторон, Санаабытын тарҕатан, Сарсыардаҕа диэри Саатыаҕыҥ эрэ, Сайаҕас-сайдам саҥастаар! Өксөкүлээх Өлөксөй
«Саамал кымыс үтүөтүн, Саадьаҕайбыт сүөгэйин, Сааллаах сыаны, суораты, Саламааттаах арыыны Иһит ахсын дэлэтиҥ, Иһиҥ, аһааҥ», — диэн этиҥ! Л. Попов
Саамал кымыс сайгыттын санаалары, көөнньүү кымыс көнньүөртүн көҕүстэри. Т. Сметанин. Сүөгэйдээх кымыс — сүөгэй кутуллубут кымыһа. ☉ Кумыс с коровьими сливками
[Бииктэр] сүөгэйдээх кымыһы ойуулаах-мандаардаах чороонтон ыйырбахтаабытынан барда. Л. Попов. Хара кымыс — тугунан да тупсарыллыбатах аһыы кымыс. ☉ Ничем не заправленный кислый кумыс. Хара кымыһы дьадаҥылар иһэллэрэ
тюрк. кымыз
II
даҕ. Кыраны да кымыстаһар, кэччэгэй. ☉ Скупой, жадный, скаредный. Кымыс дьахтар
ср. тюрк. кымы ‘завернуть, подбирать, поджимать’