Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сайдамнык

сыһ., кэпс.
1. Сайдам өйүнэн, сайаҕастык, хомоҕойдук өйдөөн. Легко, непринуждённо, открыто, без сомнения. Саҥаны бэрт сайдамнык ылынар киһи
2. поэт. Киһи санаатын көтөҕөр-көҕүлүүр курдук. Вдохновляюще, окрыляюще
[Кырыымпа] Нуучча модун ырыатыныы Дуораһыта доллоһутта, Сааскы долгун тыаһыныы Сайдамнык саймаһытта. М. Хара
Манна Күн сырдыга Көҥүллүк көрүлүүр, Сай Саамал салгына Сайдамнык күүлэйдиир. В. Лебедев (тылб.)

айдам-сайдам

даҕ.
1. Ураты улахан, киэҥ-куоҥ (олоҥхо, остуоруйа балаҕанын туһунан). Огромный, исполинский (об эпическом жилище)
Айдамсайдам балаҕаннаах. ПЭК СЯЯ
Онно көрдөхтөрүнэ — аҕыс күннүк сиртэн айдааран көстөр айдам-сайдам тимир балаҕан аарыгырбыт. Ньургун Боотур
2. Киһи кута-сүрэ тохтообот эбэтэр иччитэхсийбит (эргэ тутуу, дьиэ-уот). Неуютный или пустой, заброшенный (о жилье, ветхих строениях)
Иччитэ суох киэҥ хотон айдам-сайдам баран, кыра да тыаһы үрэн-тэбэн, муннуктан муннукка кыйдыы, дьыбарсыйа илгистэ турар. Н. Заболоцкай

сайдам

даҕ.
1. кэпс. Барытыгар тэһиттэҕэс, хомоҕой, сайаҕас өйдөөх. Понятливый, восприимчивый ко всему, открытый всему. [Кырасыабай кыыс] Үөрэхтээх, өйдөөх бэттэрин Үлүк-балык туотар Үгүс үрэллэҕэс өйдөөх, Саха омук саамай бэттэрин Саҥата суох ыытар Сайаҕас сайдам санаалаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уйбаан бэйэтэ билэрин атын дьоҥҥо кэбэҕэстик тириэрдэр, билбэтигэр дөбөҥнүк үөрэнэр сайдам майгыннааҕа. М. Ефимов
«Луохтуур кыыс» үчүгэй ырыаһыт, үҥкүүһүт, сайаҕас, сайдам кыыс буолан биэрбитэ. Л. Попов
Киһи оннук сайаҕас өйүттэн тахсар. Характеризующий восприимчивость ума (напр., о речи)
Уонна үөрэ саныаҕа: Үксээбиттэр даҕаны Сахам тылын ыһыаҕар Сайдам тыллаах аймаҕа. С. Данилов
Атастарыам, оонньооҥ, ыллааҥ. Арай билиҥҥи кэмҥэ Сайдам, кэрэ айар талаан Сайдар аана тэлэлиннэ! М. Хара
2. поэт. Киһи санаатын көтөҕөркөҕүлүүр. Вселяющий надежду, вдохновляющий, окрыляющий (напр., о весеннем ветре)
Сааскы сайдам сүүрүктүү Санаабытын холбооммут, Саргыбытын үрдэтэр Саҥа олох тускулун Салайталыы-баһылыы Саҥарсыаҕыҥ, атастаар! Эллэй
Көрбөккүн дуо сааскы сайдам Тыаллар тыаҕа харсалларын, Оту-маһы кумалааннар, Тыаһыы-ууһуу сырсалларын? В. Миронов
3. поэт. Киэҥ-куоҥ, холку эйгэлээх. Просторный, свободный (напр., об обжитой местности)
Кии түптэ хойуу буруота, өрө унаарыйан тахсан, сайдам сайылыгы үрдүнэн киһи сүрэҕин-быарын ортотунан сайа охсор кэрэ үчүгэй сытынан саба халыйар. А. Бэрияк

Якутский → Русский

сайдам

см. сайаҕас .


Еще переводы:

сайа

сайа (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Курдары тахсар, курдары өтөр, дьөлөр курдук; курдары. Насквозь (пробивать, проникать). Үрэх мууһун тааҥ уута сайа охсубут
эргэр. Тырыта, тырыта-хайыта (сыс, оҕус). В щепки, на мелкие части (изрубить, рассечь, разрубить). [Бухатыыр] Көхсүн куйахтара Көҥү сынньылынна, сарын куйахтара Сайа охсулунна, тобук куйахтара Тобулу кырбанна. П. Ядрихинскай
2. Киһи санаатын, баҕатын таба, сайаҕастык, сайдамнык (эт, саҥар). Доходчиво, доступно, искренне, душевно (говорить). Санаабын сайа эттиҥ

саймаһыт

саймаһыт (Якутский → Якутский)

туохт., поэт. Дуорааннаахтык, иэйиилээхтик эт-тыын эбэтэр иэйиилээхтик дуорайан тыаһаа (хол., муусука инструменын этэргэ). Говорить, вещать проникновенно; звучать звонко, протяжно (напр., о музыкальном инструменте). Үрүҥ Уолан обургу Күлүм аллайан, Күлэ былаастаан, Абаран эрэр Абытай-халахай Адьарай кыыһыгар …… Саҥа саҥаран Саймаһыппытынан бардаҕа… П. Ойуунускай
[Кырыыппа] Нуучча модун ырыатыныы Дуораһыта доллоһутта, Сааскы долгун тыаһыныы Сайдамнык саймаһытта. М. Хара

көччүппэхтээ

көччүппэхтээ (Якутский → Якутский)

көччүй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Санаабар баар: алаас сир сайдам, сылаас салгына, көлүөс чыычаах «дьири-дьир» Көччүппэхтиир ырыата. А. Бродников

лабыай

лабыай (Якутский → Якутский)

даҕ. Олус бытаан, ыарахан. Очень тяжёлый, медлительный, неповоротливый
Хайдах курдук ыксааҥҥын, Хара сиргэ сыннараҥҥын Лабыай сыылаҥ сыарҕанан, Лаҕый бытаан оҕуһунан Оройуоҥҥа барбыккын! Д. Дыдаев
Табаарыспын кытары Бытаан лабыай оҕустаах Быттыы үөмэн иһэбит, Сааскы сайдам күөл тыаллаах Салгын мүөтүн иһэбит. «ХС»

өгөрөҥ

өгөрөҥ (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Күүстээх балаһа тыаллаах дохсун ардах. Ливень со шквальным ветром. Өгөрөҥ үүнэн турар оту саба сыста
Уулаах хара былыттан Унаар күөх хочоҕо тиийэ, Сайаҕас-сайдам Сааскы өгөрөҥ ардах Күлүмүрдэс Күөх устурууналарын тардар. В. Миронов

күдүө

күдүө (Якутский → Якутский)

аат. Буруо, буруо-тараа, быыл. Дым, пыль, мгла
Улуу ойуун туойбут тойуга тохтообот туман күдүө буолбут. ПЭК СЯЯ
Сай күдүө — киэҥ уонна тымныы (тула өттүттэн аһаҕас, үргүйэр — дьиэ туһунан). Просторный и холодный (о доме, который продувается со всех сторон)
Сай күдүө сайылыктаах. ПЭК СЯЯ
Эн бэйэлээх Сайдам киэҥ эйгэлээх Сай күдүө баҕарахтаргар …… Босхо бастаах Бороҥ урааҥхай Чугаһыа баара дуо? Күннүк Уурастыырап

уурал

уурал (Якутский → Якутский)

көр уурабыл
Сайдам тыл, дууһаны ыраастыы, Санаттыҥ кыыс уоттаах ууралын. Р. Баҕатаайыскай
[Кыыс] ууралы билэ илик тэп-тэтэркэй обуйукаан уосчааннара сэгэйэ аһыллан кэчигир сандаа маҥан тиистэрэ сандааран көстө, саҥаран барда. Д. Апросимов
Таптыыр Дуорам даҕаны хаһан да миигин маннык эмискэ имэҥирэн, бачча уһуннук, минньигэстик уураабытын өйдөөбөппүн. Дьэ бу умнуллубат уурал этэ. Н. Габышев

ньылбаархай

ньылбаархай (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Сырдык, сырдаан көстөр; кылааккай. Светлый, белый (о лице); гладкий (о поверхности чего-л.)
Иккиэйэҕин хаалаат, Хобороонньо үтүөмсүйэ соҕус уһун ньылбаархай сирэйин киһи диэки тутта, төбөтүн хаҥкыҥнатта, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ. Болот Боотур
Көстөкүүн эмиэ бу тэтэркэй хааннаах, уһун синньигэс ньылбаархай сирэйдээх муус маҥан кыысчааны сөбүлүү көрдө. Н. Заболоцкай
[Аһыы от] умнаһа биллэр-биллибэттик кытарымтыйан көстөр, бөкүнүк быһыылаах, ньылбаархай ньуурдаах, үөһэ диэкинэн арбаҕар салаалардаах. МАА ССКОЭҮү
2. көсп. Сылаас, сымнаҕас; ньылаҥнаһар майгыннаах. Ласковый, нежный, мягкий (напр., о голосе); льстивый (напр., о манерах)
Бэйи, ити оҕонньоруҥ, туора дьоҥҥо хайдах эрэ ньылбаархай, сайдам курдугун да иһин, дьиэтигэр дьиҥнээх «дэриэтинньик» диэтэҕиҥ. В. Титов. Атыыһыт Ньукулай ньылбаархай куолаһа сыыбыргыыр: «Үрдүк соло уонна үп-харчы тугу кыайбат буолуоҕай?» «ХС»

сандама

сандама (Якутский → Якутский)

I
түөлбэ. Ыһыах. Ысыах
1922 сыллааҕы сайын Бүтэйдээххэ (Мэҥэ улууһун Алтан нэһилиэк сирэ) улахан ыһыах — сандама буолбута. Күннүк Уурастыырап
Курус санаам кыбыста кумунна хара кынатын… Кэлэ сылдьабын мин ийэм, аҕам ыратыгар — Төһө эрэ баҕардылар манна баар буолуохтарын Бар дьоннорун бүгүҥҥү сайдам сандаматыгар! С. Тарасов
Бу олоҥхону 1924 сыл кыратык тупсараннар улуус сандаматыгар Майаҕа туруора сылдьыбыттара. П. Дмитриев
II
көр сардаҥа
1. Дьүкээбил сарадаҕар сырдыы Кыыс дьиэрэҥкэй тэптэ, Киэһээҥҥи сандамаҕа үрдүү Көһүннэ долгуйа, уста… Таллан Бүрэ
Лоһугурас былыттарга сандама илигириэ, Этиҥ лүһүгүрүө тириппит халлааммар. В. Дедюкин
ср. тюрк. йан ‘гореть’
III
көр сандалы I
Түөрт баһырҕастаах атахтаах Мас остуолу наардаата, Тоҕус туос сандаманы Сатыылатан кэбистэ. С. Зверев
Бу сахалыы араҕас сандама. Болот Боотур

бастаах

бастаах (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Дьоҥҥо сабыдыаллаах, балаһыанньалаах, киһи аахсар киһитэ (үксүгэр э. ахс. ф-гар тут-лар). Человек, имеющий влияние на людей
[Биир саамай кырдьаҕастара] «Көр эрэ! Бу маҕай аллаахтар! Биһиги диэтэх сүрдээх ийэ ууһун атаҕастаатахтарын», – диэн ийэтин ууһун бастаахтарын ыҥыртаран сүбэ тэрийдэ. Эрилик Эристиин
[Муҥха кэнниттэн] бастаахтар бастаан хоппо аҥаардыытын үллэстэргэ сүбэлэспиппит. А. Бэрияк
Босхо бастаах фольк. – саҥарар, толкуйдуур дьоҕурдаах тыынар тыыннаах, ол аата киһи. Живое существо, обладающее даром речи и мышления, человек
Босхо бастааҕы Муҥ-сор обургу Боҕутуннарар буоллаҕына, Буомурбут кутун-сүрүн Булгута туойар буол. Өксөкүлээх Өлөксөй
Босхо бастааҕынан, Бокуйар сүһүөхтээҕинэн, Сиик-туман тыыннааҕынан, Симэһиннээх эттээҕинэн Орто туруу дойдуну Олоҕун булларыахха диэбиттэр. П. Ойуунускай
Эн бэйэлээх Сайдам киэҥ эйгэлээх Сай күдүө баҕарахтаргар Сайыҥҥы да сахтарга Ыттаах, табалаах, Ыгым ычалаах, Босхо бастаах Бороҥ урааҥхай Чугаһыа баара дуо? Күннүк Уурастыырап