даҕ. Саахары таптаан сиир, саахарынан аһылыктанар. ☉ Любящий сахар. Саахарымсах оҕо
□ Саахарымса иһиккэ Саахар ас баарын …… Салаан, салбаан сиэн баран Саахарымсах сахсырҕа …… Сарапаччыйан истэ. Күн Дьирибинэ

возвр. от салбаа = 1) облизываться; хаппыт уостарын салбанар он облизывает свой сухие губы; 2) перен. разг. быть всегда голодным, испытывать постоянное чувство голода; сааскы киһи салбаммытынан погов. весна — пора голодная (человек только облизывается — так говорили в старину).

аат. Бэдик, көкөт. ☉ Шалун, глупец, шалопай
Мааҕын били Баһырҕас көтөт орон анныгар киллэрэн тугу эрэ салбаан эрэрэ. Н. Заболоцкай
Миигин кэлэн сиэбэккэ, Мэнэгэйин мөлтөппөккө, Тоҕо тылын салана Токурулла сыттаҕай? Көтөтүм кэлэрэ буоллар, Көрдөөбүтүн ылыах этэ... И. Эртюков

аат., харыс. Ат. ☉ Конь
«Мин тардыстар мэйиитин эрэ салбыыр идэлээх киһибин», — диэн эппиэттиир Халыҥ Иэдэс. Хоноһолоругар иҥиир этин былчыҥын буһаран биэрэллэр. Далан
Аты харыстыыр тылларынан буолаллар: көлгө, көлгөм, көлө …… тардыстар, тыбыырар. КДьА

салып гын — тугу эмэ тылгынан соҕотохто салбаан сыһыаран ыл; салбанан ыл. ☉ Схватить языком кого-что-л. разом, слизнуть; облизнуться
Лөкөй туура тэбэн ааспыт чөҥөчөгүн көҥкөлөйүттэн күлгэри былтаҥнаат аттынан көтөн сааҕынаан иһэр сахсырҕаны салып гыннарда. В. Миронов
Саадьаҕай үөнүм сытарын салып гынным. ПЭК СЯЯ
ср. кирг. шалп ‘шлёп’, ног. салп ‘шлёп (звук от падения мягкого предмета)’

1. аат.
2. Сиргэ сытан сиигирэн, эмэҕирэн эрэр мас. ☉ Гнилушка
   [Эһэ] сымалалаах ытыһын Сытынньаҥҥа даҕайда, Сыстыбыты барытын Салаан, салбаан амсайда. Е. Васильев
   Тараас тиийэн кэлбитэ Бучумаан биир биллибэт киһилиин сытынньаҥ үрдүгэр олороллор эбит. И. Никифоров
   Василий саһыл хаана тохтубут суолун батыһан, …… сытынньаҥы нөҥүөлээн иһэн өлө сытарын булла! «ХС»
3. Туох эмэ микробтар көмөлөрүнэн үрэллибитэ, сытыйбыта. ☉ Продукт, подвергшийся гниению, органическому разложению, распаду
   Хортуоппуй туорааҕа сытыйар, дьөлүттэлэнэр. Туораах иһигэр эргиччи хараарбыт сытынньаҥ үөскүүр. САССР КСХКҮү
   Киһи-сүөһү таһаарар хаалынньаҥнара, мас-от төрдүгэстэрэ уонна сытынньаҥнар микробтар көмөлөрүнэн үрэллэн, сиргэ симэлийэллэр. СЕТ ҮА
4. көсп. Олох хаалынньаҥа, өй-санаа сатарыйыыта. ☉ Пережитки старого, моральное разложение
   Биһиги эргэ олох сытынньаҥын утары харса суох охсуһааччылар баартыйаларабыт, оттон харса суох охсуһууга ыччат куруук бастаан киириэҕэ. В. Ленин (тылб.)
5. даҕ. суолт.
6. Сытыйбыт, дьүдьэйбит, эмэҕирбит. ☉ Гнилой, испортившийся, разложившийся
   Сытынньаҥ дүлүҥ син умайыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
   Уот кытыытыгар сытынньаҥ тиит төрдө кыһалҕата суох аргыый буруолуу сытта. С. Никифоров
   Уккунньахха анаан сытынньаҥ маһы таһан өрөһөлөөтө. «Чолбон»
7. көсп. Кэхтибит, төннүбүт, хаалынньаҥ. ☉ Гнилой, прогнивший, разложившийся
   Бу эдэр-сэнэх эрдэҕиттэн билбит сытынньаҥ хаайыыларыгар, сымыйанан баайсан, умса анньан кэбистилэр. Е. Неймохов
   Ааспыт сытынньаҥ кэм оботтоох дьэбэрэтин тэпсилгэнэ тус олоҕор, кэргэттэригэр оспот сүрэх бааһын хаалларбыта. «Чолбон»

туохт.
1. Тиискинэн кирэн быһыта ыстаа, кэбий. ☉ Грызть, обгрызать
Оҕонньорбут сыарҕатыттан түһэн, төрдүн кутуйах кэрбээбит сабыссаҥа кыл көнтөһүнэн атын сэргэҕэ туомтуу тардан баайан кэбистэ. Суорун Омоллоон
Муссерен …… чыычаах кынатын саҕа туора барбыт бытыктарын тылынан салбаан айаҕар киллэрэн быһыта кэрбии турар этэ. Эрилик Эристиин. Хандыы сөмүйэтин тыҥыраҕын кэрбээтэ. А. Федоров
2. көсп. Дьон үбүн-аһын, уопсастыбаннай баайы хорон сиэ. ☉ Расхищать чужое, общественное имущество, богатство
[Чокуурап:] Итинник дьон холкуоһу кэрбээн сии олорбуттар. С. Ефремов
Норуот өстөөхтөрө үөскээбиттэр, ньуура суох кэрбээбиттэр. С. Васильев
3. көсп. Быһа аал, эрэйдээ (хол., санаа-оноо, ыарыы). ☉ Терзать, мучить, тревожить (напр., о мыслях, чувствах, болезнях)
Күнүстэри-түүннэри эмэр, кэрбиир санаа-оноо сүгэһэрэ, муҥа-соро бүттэ. Софр. Данилов. Бэйэҥ билэҕин, тимири дьэбин сиирин, киһини санаа кэрбиирин… М. Доҕордуурап. Сөтөл ыарыы быһа кэрбээбит, тыынын бопторор, сүрэҕэ да мөлтөөбүт. А. АлданСеменов (тылб.)
4. кэпс., сөбүлээб. Була сатаан, арахпакка саҥар, мөх-эт, сэмэлээ. ☉ Постоянно придираться к кому-л., упрекать, попрекать, пилить, грызть
Аны, эн кэрбиириҥ итэҕэс буолла дуо? Н. Неустроев
Бэйэ, киһини бултуур, кэрбиир диэн сүрдээх суол. Биһиги оннук эрэ буолбатарбыт сөп этэ. Суорун Омоллоон
Юлия диэн кини тастыҥ убайын кэргэнэ этэ, кини сылтах була-була Артуру быһа кэрбээн тахсар үгэстээҕэ. Э. Войнич (тылб.)
♦ Бэлэми кэрбээ — туһалаах үлэҕэ кыттыбакка, уопсастыбаттан аҥаардастыы ылан аһаа. ☉ Пользоваться общественным имуществом, какими-л. благами без затрат собственного труда, усилий, жить на готовеньком
Үйэлэргэ чиэһинэйдэринэн биллибит өбүгэлэрбит үтүө ааттарын, Үспүкүлээннээн, бэлэми кэрбээн, Өлбөөдүтэр буоллахпытына, — Бокуйар икки атахпыт Бороҥ өлүү буоллун! Р. Баҕатаайыскай
Бэрээдэги кэһэр «мэниги», Бэлэми кэрбиир бэдиги …… Омсоҕолуу бул, тоҥсуй, Оройдорун чуо дуксуй! М. Соров
Уопсастыба бэлэми кэрбиир араҥаларын суох оҥорор сыалтан бары бүттүүн үлэлиир эбээһинэс олохтонор. ПА. Кэтэҕиттэн кэрбээ — кистээн, биллибэтинэн-көстүбэтинэн сылдьан кимиэхэ эмэ куһаҕаны оҥор. ☉ Вредить кому-л. исподтишка
Ыы муруҥҥа, сүүс сүүскэ киирсибэт, кистээн, кэтэхтэн кэрбиир күтүр илиитигэр киирэн биэрдим. Н. Габышев. Моонньун кэрбээ — бэйэҥ үлэлээбэккэ атын киһи көлөһүнүгэр олор. ☉ соотв. сидеть на шее у кого-л.
Оччоҕо [баттыгас саҕана] баай аймах, атыыһыт Кыраны моонньуттан кэрбиирэ. Эрилик Эристиин
Маннык [сатирическай] ырыалар былыргы уопсастыба «үтүөлэрэ» ааттаахтара туора дьон моонньун кэрбии олороллорун …… көрдөрөллөр. «ХС»
ср. эвен. кергадаай, кэвриидээй ‘грызть’