ж. разг. кэһэлтэ, кэһэлтэ оҥоруу, салыннарыы.

несов., обескуражить сов. кого салыннар, дьулат.

салыннар I диэнтэн төхт
көрүҥ. Мөдөөннөрү, бытааннары Мөҕөн-этэн дьаһайталыыр. Саарбаҕалыыр саҥнаахтары Сааныытынан салыннартыыр. Күннүк Уурастыырап

сов. кого-что 1. (лишить зрения) хараҕа суох оҥор, көрбөт оҥор; 2. перен. (ярким светом) киһи хараҕын саатырт; ослепйть лучом прожектора прожектор сардаҥа-тынан киһи хараҕын саатырт; 3. перен. (поразить) сөхтөр, салыннар; ослепйть своей красотой кэрэ дьүһүҥҥүнэн сөхтөр.

даҕ.
1. Олус сытыы, киһини тулуппаттык аһыйар ыарыылаах. ☉ Причиняющий острую нестерпимую боль
Аан ийэ дойдум харысхалыгар, Аймах-хаан дьонум дьолугар Амырыыныгар, кылааныгар Абытайдаах буоллун диэн, Хахырыйан-хахырыйан Хаптаччы аалбытым. С. Васильев
2. Улахан кутталлаах, киһини салыннарар. ☉ Очень опасный, грозный, страшный
Тоҥуу, аччык абытайа Эйигин куттаабатын, Абытайдаах буолан айан Ахтылҕаннаах буолааччы. С. Данилов
Ахсынньы аакка киирбит Абытайдаах тымныыта Соруйан күһэйсибит Өһөс күүстүү уоҕурбута. Д. Дыдаев

сыһ. Олус түргэнник, сымсатык. ☉ Ловко, проворно, юрко
[Уол] кыһыл таҥас сыыһынан эриллибит биир тимир күрүчүөктээх, кылгас талах уктаах муокас кыра күөгүтүн хапсаҕайдык өрө куһуурдан, ырбыы уутугар түһэрдэ. Н. Габышев
Барааччылар ботуоҥкаларын көхсүлэригэр сүкпүттэрэ, ыҥыыр аттарыгар сып-сап хапсаҕайдык олоро түспүттэрэ. В. Протодьяконов
[Михаил Михайлович Стрекаловскай] хапсаҕайдык, бэргэнник ытарынан үгүстэри салыннарара. Д. Кустуров

дьүһ. туохт. Сымарыттаҕас көрүҥнэн (былларыттаҕас томороон улахан сирэйдээх киһи туһунан). ☉ Иметь широкое мясистое лицо с крупными грубыми чертами
Ыас хара сымарыттыбыт сирэйдээх, аҕам киһи умсары бүрүнэ бааммыт дьахтар түү былаатын аннынан дьэбиннээҕинэн тиэрэ-маары көрүтэлээн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Хайа, уонна куударатын оҕото баара будьуруйан, эдэрэ, күүһэуоҕа, көрүҥэ — сымарыттан ылбычча дьахтар сирбэт киһитэ. Болот Боотур
Эсэһит эҥин бэрдэ эрээри, оннооҕор ол барахсан, омос көрүүгэ баҕас, сымарыттан түһэн, сырдыкка даҕаны салыннарыах айылааҕа. С. Федотов

даҕ.
1. Олус киҥнээх, кыыһырдаҕына суостаах. ☉ Свирепый, грозный в гневе
Эһэ уордаах да, арҕахха сытар (өс хоһ.). Улуу дьаалы уордаах ыраахтааҕы Сүрдээх дьүүлүгэр, ынырыктаах ыйааҕар …… мин түбэстим. Саха фольк. Илья Иванович кыыһырдаҕына уордаах даҕаны. А. Сыромятникова
2. көсп. Киһини дьулатар, салыннарар, оннук күүстээх, улахан. ☉ Суровый, жестокий, лютый (о чём-л.)
Биһигини …… Уордаах тымныы Мускуйан-мускуйан Уһаарыылаах уҥуохтаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уордаах суос дьылларбыт аастылар... Эллэй
Уордаах этиҥ дэлбэритэ барда. М. Доҕордуурап

сыһ.
1. Киһи өлөрдүү куттаныах, киһини салыннарар курдук, дьулааннык. ☉ Страшно, жутко, трагично
[Хоруоп] Кини кэннигэр киһи дьардьамата хотууру өрө туппутунан ынырыктык ырдьаллан турар. Амма Аччыгыйа
Настя эбэтэ сордоох хайдах ынырыктык өлбүтүн истэн улаханнык уйадыйар. Н. Якутскай
Дьулааннаахтык, олус ынырыктык, Көмүү муусуката сыналытар. И. Эртюков
2. Олус күүскэ, олус улаханнык. ☉ В крайней степени, очень сильно, страшно (напр., волноваться)
Ынырыктык кэҥээбит харахтарынан Микиитэни супту одуулаһан сытта. Амма Аччыгыйа
Аттар, өрө тура-тура эҥин араастаан ынырыктык хаһыҥыраспыттара. С. Никифоров
Ромалаах Саша ынырыктык долгуйбут этилэр. Е. Неймохов

туохт.
1. Кими, тугу эмэ салыннар, хаттаан оҥорбот гын; кимиэхэ туохха эмэ тоһун биэр. ☉ Дать кому-л. острастку, суровый, горький урок, проучить
[Уйбаан:] Кэһэтэр гына дьүүллүүллэрэ буоллар үчүгэй буолуо этэ. А. Софронов
Сиргэ күүскүтүнэн киирбиккитин кэһэтиэх баар этэ. Амма Аччыгыйа
Хоту дойду киһитэбин. Хантан тымныы кэһэтиэй, Хата бэйэм кэһэтэбин. С. Тарасов
2. кэпс. Кими, тугу эрэ кыайа тут (хол., өлгөмнүк, элбэхтик бултуй, чэпчэкитик барыһыр эҥин). ☉ Легко расправляться с кем-чем-л. (напр., много и легко добывать зверя)
Дьиэлэрин тула ыһылла сытар айылҕа барахсан быйаҥын, сугуну, кэһэтэр эбиттэр. С. Руфов
Кини сатыылаабыт андыны кэһэтэн тахсар ини. Н. Заболоцкай
«Кииһи ол киһи кэһэттэҕэ буолуо», — дии-дии, Охоноос эмиэ табаҕын кэбийдэ. А. Кривошапкин (тылб.)