көр бөлүөҕүс
Санньылыччы туппут илиититтэн бөлүөҕүрэн эрэр хаан бөдөҥ таммахтарын түһэртии иһэр эбит. Амма Аччыгыйа
Тимофей идэтинэн тииҥин хаарынан көмнө. Оччоҕо эрэ тириитигэр хаан бөлүөҕүрэн хаалбат үһү. С. Федотов

сыһ. Намылыччы, санньылыччы. ☉ Свесившись сверху вниз
О һ о х и н н и г э р с э ҥ и й э т и г э р с и э л с ү ү м э ҕ и н курдук намыччы үүнэн түспүт аас бытыктаах оҕонньор киһи нуучча диэки чолбоодуччу көрдө. Болот Боотур

туохт.
1. Санньылыччы ыйан, намылый (хол., быаны, боробулуоханы этэргэ). ☉ Провисать, свисать (о чём-л. слабо натянутом — напр., о верёвке, проволоке). Таҥас ыйыыр быа унньуйбут-санньыйбыт. Уот остуолбаларын боробулуохалара унньуйан-санньыйан тураллар
2. Сиринэн соһулла сылдьар курдук буол, норулуй (уһун быһыылаах тугу эмэ этэргэ — хол., таҥас туһунан). ☉ Волочиться, тащиться по земле, будучи долгополым (напр., об одежде)
Утаа буолаат, оҕонньорбут бу унньуйан-санньыйан киирдэ. Кини наар уһун сону кэтээччи. С. Федотов
3. көсп. Баҕарбатахтык, өнүгэ суох, аатыгар эрэ тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать что-л. нехотя, лениво, отвлекаясь на то, на сё. Оҕолор лабыкталыы сылдьан оонньоон-мэниктээн, устунан сүрэҕэлдьээн, унньуйан-санньыйан бардылар

1. аат.
2. Туох эмэ сырдык күлүмүрдээһинэ, сандааран көстүүтэ; сардаҥа туохтан эмэ тэйэн чаҕылыйыыта (үксүгэр күн, ый туһунан этэргэ). ☉ Блеск, сияние чего-л. очень яркого; отблеск лучей (солнца, луны)
   Кыраман хараҥа саҕахха, Килбиэнин ууга ыһыкта, Эдэр ый үүнэн таҕыста. С. Данилов
   Күн …… Сандаара чаҕыллар килбиэнэ Кууланы күлүмнэппэт. И. Эртюков
   Күн киирэр килбиэниттэн кыыспыт былыттар түргэн баҕайытык халлаан устун усталлара. Г. Николаева (тылб.)
3. Күлүмүрдээн көстөр уһун синньигэс балаһа. ☉ Блестящая узкая, длинная полоса чего-л.
   Хотуур иэдэһин курдук килбиэн улам кэтирээн истэ. Онтон Талба [үрэх] соҕотохто толору арыллан нэлэс гына түстэ. Амма Аччыгыйа
   [Баанча] оҥочотун суола, күөх килбиэн буолан, үс муннуктанан тараадыйар уонна кыараҕас үрэх икки кытылыгар иҥнэн түллэҥнии мөхсөр. Л. Попов
4. көсп. Хорсун, хайҕаллаах быһыы, албан аат. ☉ Мужество, доблесть, слава
   Быыһаныы бу күнүн килбиэнин Былаҕай былыта саппатын. Күннүк Уурастыырап
   Кугасчаан ол да буоллар тиһэх күнүгэр олох иһин охсуһууга килбиэнин көрдөрдө. Н. Заболоцкай
5. даҕ. суолт.
6. Чаҕылхай, күлүмүрдээн көстөр. ☉ Блестящий, сверкающий
   Килбиэн ыйы ыллаары Кистээн көрө турбутум. П. Тобуруокап
   Үрэх дьэрэлик килбиэн долгуннара ый күлүгүн курустаал иһит курдук үлтү сынньан бытарыта ыһаллар. А. Федоров. Сандаарыччы күлэ турбут күһүҥҥү килбиэн күммүт, кэмчиэрийэр, кыбыстар курдук …… санньылыччы көрөн истэ. С. Федотов
7. Туох да ото-маһа суох, ыраас. ☉ Без какой-л. растительности, чистый, гладкий
   Ыарыһах таба муҥнаах үөрүттэн быстан, килбиэн туундара ортотугар соҕотоҕун охто сытар. Н. Заболоцкай
   Бу үрэҕи өрө батан, хайа арҕаһыгар, туох да ото-маһа суох ыраас килбиэн сири булаҕын. «ХС». Тэҥн. килбэҥ

туохт.
1. Үөһэттэн таҥ нары санньылый, санньылыччы ыйанан түс. ☉ Свешиваться, спадать, нависать
Солко кур таҥнары намылыйан турар үһү (тааб.: кустук). От-мас мутукчата ситэн, сэлиик ат сиэлин курдук, намылыйан турар кэмэ кэлбит. Н. Якутскай
И.А. Степанов оҕонньор хаар маҥан баттахтаах, аллараа сэҥийэтиттэн таҥнары намылыйбыт муус маҥан бытыктаах. Н. Заболоцкай
△ Үөһэттэн аллара оргууй бытааннык түс. ☉ Падать тихо, плавно (о снеге), медленно опускаться вниз (напр., о стае птиц)
Маҥнайгы хаар намылыйар, Наҕыллык, уу-чуумпутук. И. Гоголев
Хаас үөрэ намылыйар, кус үөрэ субуллар. «ХС»
Суолу быһа сүр кэрэ, ыраас хаар биир-мээр түһэн намылыйбыта. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Оргууй аҕай, бытааннык хамсан, хаамп (хол., уһун таҥастаах киһи туһунан). ☉ Двигаться плавно, медленно, вышагивать лениво (напр., о человеке в длинной одежде)
Аартыгы намылыйан аллара түстэ. ПЭК СЯЯ
Үс-түөрт төгүл көхсүн этитэн баран, тугу да ылбакка, кини намылыйан тахсан барбыт үһү. А. Софронов
3. Намыыннык дьиэрэтэн, унаарыччы саҥар; оргууйдук дьиэрэһий (ырыа, муус. дорҕ. туһунан). ☉ Говорить, напевать спокойно, тихо, нежно; разноситься плавно вдаль (о звуках песни, музыки)
«Чэ, түс даа», — ааттаһардыы намылыйда. Амма Аччыгыйа. Ырыа оргууй намылыйар, арыт үрдээн күөрэйэн ылар уонна уу чуумпу балаҕан түөрт эркинигэр охсуллан, ханна эрэ ыраах унаарыйа устар. А. Бэрияк

I
дьүһ. туохт.
1. Үөһэнэн намылыйан, санньылыччы иэҕилин (үксүгэр от-мас төбөтүн, сибэккини, бурдук куолаһын этэргэ). ☉ Склониться, согнуться (о растениях)
Сыарҕаларын анныгар сайыҥҥы сибэкки — таҥара кийиитэ нуоҕайа үүнэн тахсыбыт этэ. Л. Попов
Арай чыычаахтар чыыбыгыраһаллар, ойоҕоспутугар мутукча суугунуур, сэбирдэх силигириир, үрдүбүтүгэр тыа баһа нуоҕайа куугунуур. А. Б эрияк. Хойуу бочур сэбирдэх Хоҥкуйа нуоҕайбыт. Күндэ
2. Икки өттүгүнэн наҕыллык иэҕэҥнээ, хаамп, хамсаа. ☉ Покачиваться из стороны в сторону, пошатываться, двигаться плавно, переваливаясь с боку на бок
Эрбэ һини төрдүнэн быһа охсубут курдук Сөдүөччүйэ нуоҕайан охтон иһэн оргууй баҕайы сибигинэйдэ. Амма Аччыгыйа
Маайыс остуолга сытар сиидэс былааты сыыйа тардан ылаат, таһырдьа нуоҕайан таҕыста. П. Аввакумов
ср. бур. нугыха ‘клониться, нагибаться, нагнуться’, уйг. докаймак ‘гнуться, сгибаться’
II
1. аат., эргэр. Бэргэһэ оройуттан намылыйан дугалыы түспүт куорсун эбэтэр түү. ☉ Перо (или пушок), висящее дугой на верхушке, макушке шапки
Буобура истээх бууктаах сонноох, туоһахталаах, нуоҕайдаах дьабака бэргэһэлээх, илин-кэлин кэбиһэрдээх мааны кийиит. Саха фольк. Үүс киис кыыл тириитэ Үрдүк нуоҕай бэргэһэ лээх Үрүҥ Аар тойон диэн баара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Арааһынай илбиргэстээх куба маҥан таҥастаах, нуоҕайдаах бэргэһэлээх …… кэрэ кыргыттар утуу-субуу кэлэннэр биһигини, ыалдьыттары, биир-биир ыҥыран, эргитэн илдьэ баран истилэр. Г. Колесов
2. даҕ. суолт. Хоҥкуйа хамсыыр, намы лыйа түспүт (үксүгэр сэбирдэҕи, лабааны этэргэ). ☉ Гнущийся, клонящийся (напр., о ветке дерева)
Күөх н у о ҕ а й мутукча долгуйа хамсаабыт. Күннүк Уурастыырап
Сиргэ дылы намылыспыт нуоҕай солко лабаалардаах чэгиэн чараҥ саҕатыгар Айыына биһикки сипсиспиппит. Далан
Эн тыаҕа дьаарбайа сылдьыаҕыҥ — Күөх нуоҕай мутукча тыллыаҕа. Баал Хабырыыс
ср. бур. нугалаа, нугалуур ‘изгиб’