тэптэр диэнтэн х-ччы аата
Хата, киксэрээччи, тэптэрээччи баара эбитэ буоллар, этиһэн, охсуһан айдааны тардыахтарын, хаппыт саһаҕаҕа уот кыыма ыстаммакка хаалар... Күннүк Уурастыырап

көр күлүбүрээ I
Эмээхсин оннооҕор буолуоҕу аһымматах хотун. Ити тылы истээт, уотунан салаан эрэрдии саҥаран күлүбүрэйэн барда. И. Никифоров
Кураанах саһаҕа күлүбүрэйэ түһэр, онтон үөл мас сыккыстыы умайар. С. Федотов
Өстөөх биир тааҥката туос курдук умайан күлүбүрэйэн барда, өһөх курдук буруо өрүкүчүйдэ. ИКДь

көр саһаҕа
Бэс хаппыт лабаатын тоһута тыытан ылан саҕаһа ууран баран, уоттаан испиискэни даҕайан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Оһох аттыгар оттор мас уонна өрөһөлүү кыһыллыбыт саҕаһа сытар. Суорун Омоллоон
♦ Уокка саҕаһаны бырах — туох эмэ иирээни, айдааны эбии күөртээ. ☉ соотв. подливать масла в огонь
Хабырыыс мөккүстэҕинэ уокка саҕаһаны быраҕан биэрииһи. И. Гоголев
ср. др.-тюрк. чаһа ‘огниво’, кирг. сагаса ‘хвойник, хвойный лес’

1. тымтык диэн курдук. Кини этиҥ тырыыҥкалаабыт маһыттан уһун тымтык-тымтык курдук тырыыҥкалары талан ылан, хонноҕун анныгар кыбынан кэбистэ. Далан
   Хара Баттах тырыыҥка тыырарын тохтоппута уонна сототугар өйөөн олорон кыспа-саһаҕа кыспыта. С. Тумат
   Сиэнньэ тырыыҥка тыыра охсон, оһоҕун отунна, чаанньыкка уу кутан билиитэҕэ уурда. Улдьаа Харалы
2. Тутум уһуннаах, испиискэ маһынааҕар синньигэс бөкүнүк мастарынан оонньонор сахалыы остуол оонньуута. ☉ Якутская настольная игра с палочками округлой формы (в диаметре тоньше спички) и длиной примерно в высоту кулака
   Тырыыҥканы бүтүннүүтүн үллэстэн ылыахха диэри оонньууллар уонна ким төһөнү ылбытын аахсаллар. ВПК СОо
   Балтараа-икки милимиэтир халыҥнаах, уон-уон биэс сэнтимиэтир уһуннаах …… саркааҕа суох тырыыҥка хабылык диэн ааттанар. АТП ОАаММӨС
   ср. каракалп. жарыҥкырау ‘надкол’

аат., эргэр.
1. Араас кээмэйдээх, быһыылаах-таһаалаах ол-бу кыра малы (хол., иннэлиги, сүүтүгү, чокууру, кыаны, хамсаны) угарга аналлаах сиэп курдук туттуллар, курга бааныллар эбэтэр санныга кэтиллэр сарыы эбэтэр тирии хаа. ☉ Небольшая кожаная или ровдужная сумочка (кошелёк, кисет, мешочек), подвязываемая к поясу вместо кармана или надеваемая через плечо, для хранения мелочи (напр., напёрстка, игольника, трубки, огнива)
Наҥнайа, өттүгүттэн сүөрэн ылан, киистэлээх, оҕуруолаах хаппары Сардаана кыыһыгар бэлэхтиир. Суорун Омоллоон
Маша кистээбит тирии хаппарын ылан кэппитэ уонна харчытын сороҕун кистии уктубута. Н. Якутскай
Саҕынньаҕын иһинэн кэтэ сылдьар хаппарыттан хататын ылан сахта, саһаҕаҕа уот хатаан, дьиэ иһин сырдатан көрдө. Болот Боотур
△ Ат ыҥыырыгар холбуу баайыллар обургу соҕус хаа. ☉ Сумка, подвязываемая к седлу лошади
Саһылы Дагдаҕар ыҥыырын хаппарыгар уктубута. Далан
Фотограф киһи хаппар курдук сүгэ сылдьар тэрилэ аата-ахса суох үгүс. С. Федотов
[Паабылап] Хаппары ылан ампаарга киирэн сүөкүүр. Солоҥдо, кырынаас, тииҥ, саһыл тириитин араартаан ааҕар. Н. Туобулаахап
2. Ойуун таҥаһа: уҥа саннын диэки ыйанар, кыырар кэмигэр абааһылары кытта күөн көрсөрүгэр хахха буолан, кинилэри тэйитэр аналлаах түөрт муннуктаах тимир. ☉ Четырёхугольная железная пластина, висящая на правой стороне борта шаманского костюма в виде клапана косого бокового кармана, символический щит шамана, отражающий удары злых духов во время борьбы с ними в процессе камлания.
◊ Маныыһыт хаппара — маныыһыт суумката диэн курдук (көр маныыһыт)
Биир сыллаах сыыс оттортон маныыһыт хаппара ордук элбэх. Хабах хаппар көр хабах. Кыыс хабах хаппарыттан хомуһун таһааран оонньоон дьырылаппытынан барда. Хаппар куҥ көр куҥ. [Бааһырбыт Сэмэн] Хардыылаатаҕын аайы, хаҥас атаҕын хаппар куҥун иһинэн иннэнэн тэһитэ кэйэргэ дылы. Н. Якутскай
Сөпкө сайдыбыт быччыҥнаах инниттэн-кэнниттэн көрдөххө хаптаҕай соҕус көрүҥнээх, түөһэ, лаппаакыта, сиһэ, самыыта уонна хаппар куҥа сөпкө толорулар. Сылгыһыт с. Холун битийэрин аалсыһар сирин хонноҕун анна, өрөҕөтүн кытта тардыһан холбоһор сирин быттыга, аалсыһар куҥун ис хаппар куҥа дииллэр. СЭЭУоК
ср. др.-тюрк. хап ‘сосуд, бурдюк, мешок’, тат. капчык ‘мешок, торба’

прятаться, скрываться; күн саҕахха саста солнце скрылось за горизонтом; саһа оонньоо = играть в прятки.

даҕ. Туохтан барытыттан саһа, кирийэ сылдьар. ☉ Постоянно прячущийся, опасаясь, боясь всего. Бу ыт куттас, кирийимтэҕэй баҕайы

сарбый диэнтэн дьаһ. туохт. Бүрүүкэҕин сарбыйтар
□ [Тойон — Манчаарыга:] Тыыныма, тыыннаах ыт! Саһа сылдьыбытыҥ иһин Сарсыҥҥы күн Сааскын сарбыйтарыам. А. Софронов

туохт., түөлбэ. Бириинчиктээ, иҥэн-тоҥон билэ сатаа. ☉ Стараться вникнуть, узнать все нюансы, тонкости какого-л. вопроса
Биирдиилээн сытар дииллэрин санаан, ол албаһа ханна саһа сытарын быыккыбайдаста. Айталын

киһилээ 2 диэнтэн төхт
көрүҥ (буолб. ф-ҕа тутлар). Дима уолаттары төрүт киһилэтэлээбэт. ВВ ТТ
Эһэ кыыллары Үксүгэр, саһа сылдьан, үөмэн тутар. Сырсан да киһилэтэлээбэт. ПАК АаТХ