сов. что тырыыҥкалаа, тырыыҥка гына хайыталаа.

с. нескл. жалюзи (мас тырыыҥка-тыттан эбэтэр тростниктан тиһиллэр, быаҕа ыйанар түннүк ис сабыыта).

көр саркааҕыр
Кун уотугар, салгыҥҥа уһуннук сыппыт мамонт аһыылара тырыыҥка курдук саххааҕырбыт буолаллар. ГКН МҮАа

прил. поэт, күлүмүрдэс сырдык; лучезарные мечты күлүмүрдэс сырдык баҕа санаалар. лучепреломление с. сардаҥа тоһуттуута. лучина ж. тырыыҥка; тымтык (для освещения).

сыһ. Туохха эмэ ыга, сыһыары (тут, уур), туохха эмэ чугас (тур, сыһын). ☉ Тесно, вплотную (прижимать что-л. к чему-л.), вплотную к чему-л. (стоять)
[Санитарка] Үрүҥ дуйдаах ылтаһын лахааны синньигэс биилигэр кыһайа анньыбыт. Софр. Данилов
Суолу кыһайа турар самнайбыт хотону ааһан эрдэҕинэ, хотон иһигэр туох эрэ тилигирии түстэ. А. Федоров. [Тырыыҥка] оонньооччу сааһыламмыт тырыыҥканы аҥар илиитин ытыһынан остуолга кыһайа тутар. ОВЕ СОо

тырыыҥка диэн курдук
Кыһыл чох үрдүгэр хаппыт мас чыыппаанын чөмөхтөөн, онно туоһу кыбытан баран, үрэн сирилэттэ. В. Миронов
Чыыппаан тыыран, оһоххо куурда уурда. И. Данилов
Сытыы быһах кылааныттан чараас чыыппааннар эриллэ эликтэнэн үллүктэнэн иһэллэр. А. Кривошапкин (тылб.)

туохт. Тырыыҥканы оҥор, бэлэмнээ; тугу эмэ (хол., маһы) сааһын устун хайыт. ☉ Щепать лучину, запасаться лучиной; расщеплять, раскалывать что-л. (напр., древесину) вдоль
Сахалыы билбэт киһи оһохторугар маһы тырыыҥкалаан умата сатыыр. Н. Якутскай
Уол сылбахтан сааскы көмүөл мууһа тырыыҥкалаабыт маһыттан хайа тардан ылан эрдии оҥостубута. Далан
Уһуу былыт ортотуттан Уот чаҕылҕан түспүтэ: Тиит чыпчаалын тырыыҥкалаан, Тымтык гынан ыспыта. Чэчир-68

тырыыҥка 1 диэн курдук
Ханна эмит, уу кытыытыгар биир эмэ бугулу чөмчөппүттэрин, үөр аһыҥа кэлэн түһэн сиэн аастаҕына, бугул оннугар көҥдөй от төрдүн бысталаммыт тырыыҥкайын чөмөҕө эрэ ордон хаалара. «ХС»
Испиискэ кыракый төлөнө түүрүллүбүт кыспаны күлүбүрэппитэ, тырыыҥкайдары хабан ылбыта, …… күөдьүйбүтүнэн барбыта. В. Санги (тылб.)

аат. Чараас гына тыырыллыбыт мас тырыыҥката (урут уматан чүмэчи оннугар сырдатынарга, оттон билигин уоту күөдьүтэргэ эбэтэр атыҥҥа тут-лар). ☉ Лучина (в старину использовалась в помещении вместо свечи)
Уйбаан, саҥата суох оронуттан туран, уоттаах чохторун хардаҕас төбөтүнэн арыйа-арыйа, уот оттон, тымтыгынан күөдьүтэн, үрэн сирилэттэ. А. Софронов
Көмүлүөк уонна тымтык уотунан киэһэ-сарсыарда дьиэлэрин уонна хотоннорун иһин сырдаталлара. Н. Якутскай
Тымтык уотунан сырдатынан Эһэлэрбит үөрэммиттэр. В. Чиряев
ср. др.-тюрк. тамдух, тамтух ‘огонь, пламя’

аат., эргэр. Ону-маны (хол., балыгы) угарга, сүгэ сылдьарга аналлаах ньолбуһах түгэхтээх хаптаҕай туос иһит (сороҕор тиит тырыыҥкаларынан хатыллан оҥоһуллар). ☉ Берестяная или плетёная из лиственничных лучин посудина овальной формы для хранения или перевозки чего-л. (напр., рыбы) на плечах
Баанча тыыны хомус быыһыгар тардан соһон таһаарда, соболору тымтайга сүөкээн баран, сүгэн кэбистэ. Л. Попов
Аҕам оҕонньор эрэйдээх …… Аччыгый тымтайын сүгэн, Атах сыгынньах тыбыгырайан, Иэримэ дьиэтигэр кэлэрэ Иһиллэн ааһара буолаарай? С. Васильев
Кып-кылабачыгас хатырыктаах, лэп-лэһигирэс бөдөҥ соболор тымтай иһигэр мөхсөн өрө лаһыгырайа сырыттылар. И. Сосин
◊ Саар тымтай — улахан тымтай. ☉ Большая берестяная или плетёная посудина
Соһуйуом иһин, [аҕам] күтүр улахан саар тымтайы ылан, миэхэ туттаран кэбистэ. С. Тумат. Сарт тымтай — тиит тырыыҥкаларыттан хатыллан оҥоһуллубут тымтай. ☉ Посудина овальной формы, сплетённая из лиственничных лучин
Балыксыт оҕонньор эрэйдээх, Унаар-тунаар хочолоох Киэҥмичээр эбэкээм, Сарт тымтайым сыыһын Сахсаччы сүгэн туран, Көрдөһөбүн эйигиттэн. Саха нар. ыр. II
Ынах этэрбэстээх, …… сарт тымтай сүгэһэрдээх кини аҕата Нэк Ньукулай бүтэй аанын сүллүгэһин түһэрэн, киирэн эрэр эбит. В. Протодьяконов
Биһиги ити курдук кэпсэтэ, сэлэһэ олордохпутуна, таһыттан сарт тымтайы мадьаччы сүкпүт Махсыын киирэн кэллэ. А. Бэрияк. Сүлүүдэлээх тымтай — оһуордаах ойо быһыытын анныгар сүлүүдэлээх, хаппахтаах ньолбуһах туос тымтай. ☉ Овальная берестяная коробка с крышкой, украшенная прорезными насечками, проложенными слюдой. Сүлүүдэлээх тымтай — ньолбуһах айахтаах, туос хаппахтаах, ойо быһыы ойуутун аннынан сүлүүдэ кыбытыылаах. НБФМУу СОБ. Чарт тымтай — тас өттүнэн мас тырыыҥкаларынан бөҕөргөтүллүбүт туос тымтай. ☉ Берестяная посудина, снаружи обложенная для крепости деревянными дощечками
[Лэглээрдээх] чарт тымтай түгэҕэр ньаҕаһа мундуну аҕалбыттар. Амма Аччыгыйа
Абарбыт көрүҥнээх Томороон эрчимнээхтик дабдылыйан кэлэн, биир маһы ылан, тыастаахтык чарт тымтайга «сарк» гына бырахта. Болот Боотур. Чарт тымтай — тиит мас тымтыгынан өрөн оҥоһуллубут тымтай. Н. Саввин. Тэҥн. тымтык ‘лучина’ < тымтаа ‘разгораться’
ср. тюрк. тамыз ‘зажечь огонь’