сверло, буравчик.

лучковый; чаачардаах эрбии лучковая пила; чаачардаах бүргэс лучковое сверло.

аат., тут. Маһы үүттүүр эрэдэһиннээх тимир инструмент; улахан сэбирилиэк. ☉ Бурав; боль шое сверло. Лаппаарыйанан үүт тээ
русск. напарье

несов. уотунан умай, сирэлий; глаза лучатся харахтара уотунан умайаллар. лучковый прил. чаачардаах, чаачар; лучковая пила чаачар эрбии; лучковое сверло чаачардаах сэбирилиэк.

1) сверло; 2) мундштук Пекарский: ; икки эрэһэлээх үүн тиэрбэһин курдук эрилкэй харахтаах с большими, круглыми, словно два кольца узды с мундштуком, глазами,
Я. Аан Эрэхэ ойуун один из двух сыновей Омоҕой-а и отец Нам-а.
3) решето

аат. Туохха эмэ төгүрүк хайаҕаһы оҥорор үүттүүр тэрил. ☉ Сверло, буравчик
Күкүр Уус туох баар иэттэрин, кэһиэхтэрин, күөбүллэрин, арбыйаларын, сэбирилиэктэрин атын да уһанар тээбириннэрин мунньар, сотор. Суорун Омоллоон
Үлэлии сылдьан күнү быһа кинилэртэн арахпат, чороччу улаатан эрэр саха уолун сэбирилиэгинэн бэрэбинэ үүттүүргэ үөрэппиттэрэ. Г. Нынныров
Алдьаммыт наарталарын атахтарыгар тэҥнээн, оҥоһуу сэбирилиэгинэн холбуу баайар гына үүттүүллэр. «ХС»
русск. сверлик

аат. Ылтаһыны, чараас тимири дьөлө охсорго аналлаах кытаанах тимиртэн оҥоһуллубут тимир ууһун тэрилэ. ☉ Ручной железный инструмент кузнеца для пробивания небольших отверстий в металле, пробойник
Уус үгүс элбэх Үттэлэрдээх, Дьоһун элбэх чуолҕаннардаах, Ити курдук үгүс игиилэрдээх. Саха нар. ыр. II
Туллайа тиэйэн аҕалбыт хоппо дьааһыгыттан бэйэтин кытаҕаһын, балтатын, өтүйэтин, үттэтин, суохапчатын, араас ол-бу малын хостоото. Н. Босиков
ср. хак. уттес, алт. үйтеш ‘сверло’

аат. Укка олордуллубут дьөлүтэ анньан үүттүүргэ аналлаах тимир тэрил. ☉ Шило
Онуоха Оноҕочоон Чоохоон, хабахтаах хааны ылан, били удаҕанын моонньугар баайбыт уонна бэйэтин этэрбэһин тилэҕэр бүргэс тиктибит. СГФ СКТ
Кинилэргэ [тимир үйэ дьонугар] тимир быһахтар, батыйалар, батастар, бүргэстэр, иннэлэр, сүгэлэр, үҥүүлэр уонна охтор төбөлөрө бааллара. БИГ ӨҮөС
Толуу бүргэһинэн тобулбут сирдэригэр Тоһоҕотун уган, тонолуппакка көрөн, Молотуок сэбинэн бокуойа суох Туора-маары охсон тобуойдаан барда. Күн Дьирибинэ
◊ Бүргэс сүүрдэр итэҕ., эргэр. — билгэлээһин көрүҥэ: хобордооххо туойунан төгүрүк оҥороллор, онтон суоллары (хол., байыы, ыарыы о. д. а.) таһаарыллар. Бүргэс угар саптаах иннэни хатаан сабыттан төгүрүк ортотугар туруору тутуллар (хобордооххо тиэрпэккэ), сотору бүргэс биэтэҥнээн барар, ол биэтэҥнээн ханнык суолга сөп түбэһэринэн инники дьылҕаны билиллэр. ☉ Вид гадания: на дне сковородки из глины делают маленький кружок, от которого радиально проводят линии — дороги (богатства, болезней и т. п.)
К рукоятке шила привязывают иголку с ниткой. Шило держат за нитку над кружочком и по направлению его колебаний определяют судьбу кого-л.. Холобур маннык билгэлэр баар буолаллар: таҥха иһиллиир, бүргэс сүүрдэр, этэрбэс хаамтарар, кут кутар, таас тардар, уу тоҥорор диэн. А. Софронов
ср. тюрк. бургу бурав ‘сверло’

I
аат. Сиидэ, сүүр. ☉ Сито, решето
Биһиги ууну, баҕар, эрэһэнэн да баһыахпыт, эн онно аны кыһамматыҥ буоллар абырыаҥ этэ. Л. Габышев
Тиэстэни чараас гына хаптатыллар …… уһун синньигэс гына кырбаныллар, онтон куурда эрэһэҕэ тарҕата ууруллар. Дьиэ к. Тутан ылбыт тэллэйин толору симиммит эрэһэтин сүгэн баран, кугас бытыктаах хородобуой хаамар. А. Чехов (тылб.)
♦ Көтүллэр тииһим эрэһэтэ (холхото) — тыыннаах хаалбыт соҕотох оҕо туһунан. ☉ Об единственном оставшемся в живых ребёнке
Көтүрдэр тииһим эрэһэтэ (холхото) — бу! ПЭК СЯЯ. Хатан эрэһэ (эҕэһэ) көр хатан II
◊ Көмүс эрэһэ — үрүҥ көмүс курдук чаҕылхай, сырдык. ☉ Светлый, сверкающий серебром
Күнтэн — көмүс эрэһэ Күүрэр долгун дьэргэйэр. Күннүк Уурастыырап. Сулус эрэһэтэ — үөһэттэн, үрдүктэн (сулустартан) кэҥээн сырдыыр сырдык. ☉ Свет, излучение из вышины (звёзд)
Хайалартан сырдыы кэҥиир Халлаан, сулус эрэһэтэ. Күннүк Уурастыырап. Тиис эрэһэтэ — тиис миилэтин лоппоҕордоро. ☉ Твёрдый бугорок у дёсен. Хаһыы сылгытыгар үөһээ тиистэрин эрэһэтэ аллараа тиистэрин эрэһэтигэр сөп түбэһиэхтээх. Сылгыһыт с. Халлаан эрэһэтинэн — үөһэнэн (ньиргийэр тыас). ☉ Раздающийся сверху (об оглушительном шуме)
[Уот Уһутаакы] Иттэнэ дарас гына түстэ, Икки таныытын тыаһа киэҥ халлаан эҥсиллэр эрэһэтинэн Кимиэллээхтик киҥкинээбитинэн барда. П. Ойуунускай. Эрэһэ былыт — чараас, лоскуй былыт. ☉ Лёгкие, почти прозрачные облака
Ый эрэһэ былыкка саһа-саһа көстөр, Тыа быыһыгар ыллыкка Бэрт да буолар көрсөр. Баал Хабырыыс. Эрэһэ долгун — кыракый дьиримнэс долгун. ☉ Небольшая волна, рябь
«Кэлиҥ ыччаттарым, оонньооҥ, көрүлээҥ!» — диэххэ айылаах Өлүөнэ өрүс эрэһэ долгуннарынан күлэр-үөрэр. А. Сыромятникова. Эрэһэ дорҕоон — ырыа курдук дьырылас дорҕоон (хол., хомус тыаһа). ☉ Нежный певучий звук. Хомус эрэһэ дорҕоонунан туоллулар чагда, алыы сирдэр. Түһүлгэҕэ т. Эрэһэ киһи — хачаайы эрээри иҥиир күүстээх, хатан киһи. ☉ Сухощавый, но жилистый, сильный человек
Биһиги фронтовиктар, хатан — эрэһэ киһи буолуохтаах этибит. У. Нуолур
Биирэ бухатыырдыы моһуоннааҕа, атына хачаайы гынан баран хатан, эрэһэ дьүһүннээҕэ. И. Данилов. Эрэһэ моойдон — синньигэс дьүдьэх моойдоох буол. ☉ Иметь худую, тонкую шею (признак истощения)
Убайын өҥөйөн өйдөөн-дьүүллээн көрбүтэ, Иннэ буолан ииммит, Сүүтүк буолан сүүдүйбүт, Этирик түөстэммит, Эрэһэ моойдоммут. П. Ядрихинскай. Эрэһэ ойбон — биир-икки сиринэн уутугар диэри кыараҕастык тэһиллэр сааскы ойбон. ☉ Весенняя прорубь, где вода выступает в одном-двух узких местах (чтобы скот не проваливался). Эрэһэ тыас — олус улахан, сири титирэтэр, дөйүтэр тыас. ☉ Оглушительный, потрясающий шум, гром
Ыраас халлаантан эмискэ этиҥ саалларынааҕар да ынырык, сири-дойдуну титирэстэтэр эрэһэ тыас ньиргийэ түстэ. Н. Борисов
II
аат. Улахан сэбирилиэк. ☉ Большое сверло. Эрэһэнэн үүттээ. Саха уустара эрэһэнэн куруук тутталлара