симээ диэнтэн холб. туһ. Силээн-үрүйэ саҕатын симэстиннэр, Сибэккилии чэлгийэ тэтэрдиннэр — Туйахпыттан туура тэппит Туораах курдук уолаттарым. С. Васильев

даҕ. Сырата-сылбата суох, улахан илистиитэ суох (сүүрүү, сиэлии). ☉ Лёгкий, без особых усилий (бег, рысца)
[Быыра] Сэппэрэҥ сэлиинэн Силээннэри кэстэрдэ, Абыр-табыр айанынан Аабылааннары астарда. К. Туйаарыскай

намый ди э н т эн д ь а һ
ту һ. Куйаас Маарыйа Силээн толоон иэнигэр Сибэккини анньан дьэргэттэ, Мутук-лабаа уһугар Мутукча сүүмэҕи ыйаан намытта. С. Васильев

чускуутаа диэнтэн холб. туһ. Тумулугар тиийбэтэх туруйалар Турууктуу чускуутаһарга дылылар, Кытыытын булбатах кыталыктар Кырыйа көтө кыланаллар. И. Эртюков
Үрдүбүнэн чускуутаһан Аар сэлэ туруйалар Алҕаан-силээн аастылар. Д. Дыдаев
Истиэпкэ дьабарааскылар …… иһиирэн чускуутаспыттара. М. Горькай (тылб.)

туохт. Таптаан сытар, тохтуур сирдэн, ыырдан. ☉ Облюбовать место для лежбища
Миитэрэй бөһүөлэк чугаһынааҕы силээҥҥэ ньэкээлээбит икки оҕолоох тайах туһунан кимиэхэ да кэпсиэ суох буолла. Я. Семёнов
Ыккыйы саҕатынан тус-туспа ньэкээлээн кыстаабыт куобахтар бэйэбэйэлэрин диэки сэргэхтик көрсөр, чуҥнаһар кэмнэрэ кэлэн эрдэҕэ. Сэмээр Баһылай

аат. Бөлөхтөөн үүммүт хойуу сэппэрээк талах, ыарҕа; ньирээйи хатыҥ, хахыйах; хойуу намыһах талаҕынан, ыарҕанан, хахыйаҕынан саба үүммүт сииктээх маардыҥы сир. ☉ Заросль, густой кустарник; молодой березняк; сырое место, заросшее кустарником, молодым березняком. Талах аабы. Ыарҕа аабыта. Хатыҥ аабыта
□ [Кыыл] кэтит күөнүнэн хойуу аабыны тоҕо солоото. В. Бианки (тылб.)
Силээн да сирдэннэр, Аабы да алаастаннар, Дүөдэлии да дьүһүннэннэр Киэҥ Ньидьилиттэн ордук Сэттэ көс усталаах Улуу күөлү көрбөтөҕүм. Саха фольк. Таҥастан-саптан иилистэ сытар ииччэх-бааччах аабы талаҕы нөҥүөлээн киэҥ алааска киирдилэр. «Чолбон». Тэҥн. аабылаан

даҕ.
1. Сиибиктэ үүнэр, сиибиктэ боруулаах. ☉ С хвощом пёстрым в травостое (об угодье, местности)
Аттарын сойбуттарын кэннэ сиибиктэлээх сиргэ өртөөтүлэр. В. Миронов
Онно, оттоох хонууларбар, Үрэх баһа толооннорбор, Сиибиктэлээх силээннэрбэр, …… Көҥүл үөрдээн көрүлүүгүт, Сыһыйары билбэтэх Сылгыларым барахсаттар. Л. Попов
2. Муохтаах, муоҕунан саба үүммүт (тиити этиллэр). ☉ Обросший мхом, мшистый (о растущей лиственнице)
Муораттан муҥутаабыт мутукчалаах, Тааттаттан тайаабыт лабыкталаах, Эдьигээнтэн сиппит сиибиктэлээх Тииккэ тиийэн кэлбиттэр. ПЭК ОНЛЯ II

I
сиккирээ диэнтэн холб. туһ. Сиргэ сииктэр сиккирэстилэр, тымырдар тыккырастылар. «ХС»
Үөттэр үрүт сэбирдэхтэрэ сиккирэһэн барбыттара, онтон улам үөһээттэн аллараа тиийэ суугунаһа тыаһаабыттара. Н. Гоголь (тылб.)
II
даҕ. Оргууйдук «с-сии-ии» диэн эрэр курдук иһиллэр (хол., тыал тыаһа). ☉ Издающий лёгкий шорох, шелестящий (напр., о ветре)
Ийэ Сибиир Илин туҕалдьытын диэкиттэн Итии сиккирэс тыал тыалырда. Саха фольк. Хаалбыта чыычааҕы батыспыт Сиккирэс сиһиктээх силээним. Күннүк Уурастыырап
[Өрүстэр] түмсэ түһэн төбөлөрүн холбоотулар, сиккирэс долгунунан сипсиһэ, эрийии долгунунан эйэргэһэ сыттылар. Т. Сметанин

I
аат. Тугу эмэ атын киһиэхэ бэйэҕиттэн көлбөрүтүү, атын киһиэхэ сүктэрии (хол., эппиэтинэһи, толоруохтаах үлэҕин). ☉ Перекладывание ответственности за что-л. на других, навязывание чего-л. (напр., своих обязанностей) кому-л. [Баһылай:] «Аны мин сэлээним буолсу дии?» А. Софронов
ср. эвенк. сэлэн ‘обвинение’, сэлэ ‘обвинять’
II
көр силээн I
Өндөрүүскэ сыһыыны туораан, от үрүйэ кытылын кэрийэн, улахан үрэх сэлээнигэр киирэн кэллэ. В. Протодьяконов. Үрэх сэлээнэ буолан тыал курдары охсоро. Тумат

1. тыгыалаа диэнтэн холб. туһ. Кыракый аппаларынан, синньигэс силээннэринэн, бэл дулҕалаах сүлбэлэринэн уу тыккырас тымырдара тыгыаластылар. И. Сосин
   2
   даҕ. суолт. тыгыалай 2 диэн курдук. Ырыа бүтүүтүгэр, дьон тыыннара кылгаан тыгыалас, быгыахтас буолан баран, аҥаардас күөмэйдэринэн эрэ «мн-мн-мны» диэн киҥкинэйдэһэллэрэ ыҥыргыыр. Болот Боотур. Тыгыалас дьэҥкир Таас үрүйэ тыаһа Тарҕанан барда дуу диэбитим, …… Хомус тардан Хоҥкунатан барбытын Хоолдьуктаах бэйэм Хоҥкуйан истэр эбиппин. Р. Баҕатаайыскай