ист. вручать кортик (символ власти князька, наслёжного старосты).

туохт., эргэр. Куортуктаах буол. ☉ Иметь кортик (как символ власти наслежного старосты)
Киэргэммит киһи быһыытынан, Кэлиитин иилиммит, Соҕоҕун кымньыыламмыт, Туора күрдьэҕин куортуктаммыт. Күннүк Уурастыырап

прил. символическай, символынан; символическое изображение симво-/ лическай көрдөрүү.

ж. эмблема, бэлиэ (ханнык эмэ идея символынан буолар бэлиэ).

аат., эргэр. Урут нэһилиэк кинээһэ дуоһунаһын бэлиэтэ оҥостон куругар иилинэр кынчаала. ☉ Кортик (как символ власти у наслежных старост-князьцов — в дореволюционной Якутии)
Эппилиэттээх элбээтэ, хахаардалаах халыҥаата, куортуктаах куодарыста. Болот Боотур
«Күн ыраахтааҕы үчүгэйдик олорорун туһугар киристиэс көмөтүнэн сүһүөххүтүгэр туруҥ!» — кинээс куортугун өрө уунна. М. Доҕордуурап

ж. символика (1. символический суолта; 2. ханнык эмэ уобаласка туттуллар символлар).

аат.
1. Киһи, дьон улаханнык умсугуйар, дьулуһар сырдык, үрдүк сыаллара, соруктара. ☉ Идеал (то, что составляет высшую цель деятельности, стремлений человека, людей)
Киэн тутун, дьоруойдар дойдулара, Өлбөт үөрэхтээх дьоҥҥунан, Кинилэр үрдүк идеаллара Үҥүүбатас буолбутунан! Эллэй. Сыал, идеал диэн бааллар. А. Федоров
2. кин. Ким эмэ бастыҥ баҕата түмүллэн көстүүтэ; муҥутуур үчүгэй холобур. ☉ Идеал (совершенное воплощение, лучший образец чего-л.)
Кини - мин идеалым.  Бэйэтин үтүө холобурун батыһыннарар аналлаах идеал, символ аҥаардаахтык ойууламмыт. ФЕВ УТУ

I 1) коновязь (столб); ат сэргэтэ коновязь; сэргэтэ туруор = поставить коновязь; ыһыах сэргэтэ праздничная коновязь ысыаха (как символ якутского традиционного коневодства); 2) уст. заострённый колышек (привязываемый к бычьему поводу и втыкаемый в землю, чтобы бык не трогался с места).
II 1. послелог. упр. вин. п. 1) рядом, возле; дьиэни сэргэ ампаар турар рядом с домом стоит амбар; 2) рядом с..., наряду с..., одновременно с...; итини сэргэ наряду с этим; тустууну сэргэ бокс сайдар одновременно с борьбой развивается и бокс; 2. в роли союза наряду с тем что...; одновременно с тем, что...; рабочайдары сэргэ колхозтаахтар эмиэ кэлбиттэр наряду с рабочими пришли и колхозники.

аат.
1. Уруучукаҕа олордон чэрэниилэнэн сурук суруйар оҥоһуулаах чараас тимир. ☉ Стальная пластинка для писания чернилами, перо. Уруучукалаах бөрүө
□ Комендант суруйа олорор уруучукатын остуолга талыр гына бырахта, онтон, сүр түргэнник сулбу тардан ылан бөрүөтүн одуулаһа-одуулаһа, эттэ: «Доҕоор, эйигиттэн Өтүөс Бүөтүрү ким ыйытта? Ыйытыллар боппуруоска эппиэттээ». Амма Аччыгыйа
Харандааһа, бөрүөтэ, Харыалаах да маһа суох — Атах киэбэ азбука Араас тыллаах суруга. Билээччи дьон хараҕар Барытын кэпсии сытар. С. Данилов
2. көсп., кин. Суруйааччы айар үлэтэ, суруйар үлэ. ☉ Символ творческого труда писателя
Бөрүөм төрүт нэһэ миэнэ Төрүөхпүттэн бэйэм киэнэ. Күннүк Уурастыырап
Баҕар, эдэр саас үтүөтэ Сууллар сулустуу сүтүөҕэ, Баҕар, тойуксут бөрүөтэ Ыллаан бүппэккэ бөтүөҕэ. Эллэй
Бүгүн бар дьоннорбун сирдээн, Чохороонунан буолбакка, Үтүө суолга бөрүөбүнэн Эркээйини охсуохтаахпын. Баал Хабырыыс
♦ Бөрүөтэ сытыы — сытыытык суруйар (бэргэн, сытыы тыллаах-өстөөх, түргэн публицист туһунан). ☉ (У него) острое перо (о публицисте, умеющем писать остро и оперативно). Ол суруналыыс бөрүөтэ сытыы буолааччы

аат. Маска (ураҕаска) эбэтэр быаҕа иҥиннэриллибит туох эмэ бэлиэтэ, символа буолар араас формалаах уонна өҥнөөх таҥас лоскуйа. ☉ Флаг. Судаарыстыбаннай былаах. Кыһыл былаах
□ Хайа борокуот урут тиэнэ охсон тумсугар кыһыл былааҕа тэлибирээбитинэн Дьокуускайга устан сундулуйа турарыгар куоталаһыы күргүөмнээн баран эрэр быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Куорат ортотугар баар таҥара дьиэтиттэн үрүҥ былааҕы туппут сүүрбэ биир ньиэмэс тахсан билиэн бэриннэ. Ф. Софронов
◊ Былаах былдьаһыыта — сүүрүүлээх оонньуу көрүҥэ: площадканы ортотунан аҥардаан, икки хамаандаҕа хайдыһан оонньонор. Площадка кэлин быыһын ортотугар былаах анньыллар, ону утары оонньооччуларга ситтэрбэккэ эрэ бэйэ площадкатыгар аҕалыллыахтаах, оччоҕо кыайыллар. ☉ Вид подвижной игры. Играют две команды. У каждой своя площадка, в середине задней стороны которой ставится флажок. Цель игры — завладеть флажком чужой команды и принести его на свою площадку, при этом успеть увернуться от игроков второй команды. Сайылык оҕолоро мустан, былаах былдьаһа оонньоотулар