тыаһы үт. т. Чэпчэки сирилэс тыас (хол., тыал тыаһа). ☉ Лёгкий свистящий шум (напр., шум ветра)
Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. Сир-сир-сир Сирилиир. П. Ойуунускай
Ардах таммахтара аҕырыс гына-гына сир-сир ибиирбэхтээтилэр. В. Яковлев

1. сиксий диэнтэн атын. туһ. Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. П. Ойуунускай
   Балаҕан ыйын маҥнайгы күннэриттэн сэбирдэх сиксиллэр, мутукча түһэр, тымныы аҥылыйар. С. Васильев
   Сиидэ хайаҕаһынан уу тохтон хаалыа, мээккэ бурдук сиксиллэн бараныа. ПНО
2. Биир тэтимник сахсылла, дьигиһийэ хамсаа. ☉ Трястись (напр., на машине); ритмично качаться вверх-вниз (напр., в танце)
   Ыал тэлгэһэтэ чугаһаабытын көрөн, ата айаннаатаҕа буолан сиксиллэ түһэн ылар. Н. Якутскай
   Өрүүсэ массыынаҕа сиксиллэн нухарыйан барда. А. Сыромятникова
   Онтон аны эбэҥкилэр туспа «һээдьэлээн» сиксиллэн барбыттара. И. Бочкарёв

аат. Айылҕаҕа салгын сүүрээнэ, хамсааһына. ☉ Ветер
Күн анныгар күлүгэ да көстүбэккэ күүһүргүүр баар үһү (тааб.: тыал). Тыалбыт тохтообото, сарсыарда турбуппут ордук бэргээбиккэ дылы буолбут. А. Софронов
[Мэник Мэнигийээн] баран истэҕинэ эмискэ сүрдээх тыал түһэр. Суорун Омоллоон
Сибиэһэй тыал сирилээн кэлэн, хатыҥнар сэбирдэхтэрин сиккирэтэр. М. Доҕордуурап
♦ Тыалга (быраҕар) ыһар — тугу эмэ (хол., харчыны) туох да туһата суох, мээнэ барыыр. ☉ соотв. пускать по ветру, бросать на ветер. Үбүн-аһын тыалга бырахпыт
□ Бичтэри күндүлээн, харчыгын тыалга ыһыма. Р. Баҕатаайыскай
Бай да, доҕор! Тутууну аҥаарын да оҥорбокко сылдьан, хайдах оннук элбэҕи [харчыны] тыалга ыстыбыт? С. Никифоров. Тыал киллэрбэт кэпс. — ханнык да көрдөһүүнү ылыммат, истэ да барбат. ☉ Быть глухим ко всяким просьбам (букв. не пропускает (даже) ветер). Көрдөһөн көрдүм да, тойонум тыал киллэрбэтэ
□ — Кырдьык этэбин, — диэтэ кини
— Ханан даҕаны тыал киллэрбэт. Уйгурова приёмҥа хайдах сылдьыбытын, миниистир тугу ыйыппытын …… үтүгүннэрэн хатылаата. Р. Баҕатаайыскай. Тыал <тыаһын> курдук истэр — ончу болҕойбот, кыһаллыбат, кулгааҕын таһынан аһарар. ☉ соотв. пропускать мимо ушей
[Охоноон] үгэһинэн тыал тыаһын курдук истэн кэбиһиэн баҕарда да, бу сырыыга ол соччо кыайтарбата, иһигэр кыйыттан кэллэ. Н. Лугинов
[Маайа Алааппыйа кэлэ сылдьыбытын] силиэстийэһиккэ санатан көрбүтэ да, анарааҥҥыта тыал тыаһын курдук истибитэ быһыылааҕа, соччо болҕойбут көрүҥэ көстүбэтэҕэ. П. Аввакумов
Эн итини тыал тыаһын курдук истимэ, хаайыыга сылдьыы, олоххо табыллыбат буолуу диэн улахан боппуруос. Н. Босиков. Тыал хоту сылдьар — ким тугу эппитинэн сылдьар, бэйэ санаата суох (киһи). ☉ соотв. куда ветер дует. Тыал хоту сылдьар киһи (өс ном.). Тылын тыалга (сиргэбуорга, сыыска) быраҕар — тугу эмэ оҥоруох буолан эрэннэрэн баран толорбот. ☉ соотв. бросать слова на ветер
Тылларын тыалга бырахпат дьон (өс ном.). «Дьээдьэ Вася» эттэ да сокуон. Тылын тыалга бырахпат киһи. «ХС»
Слепнёв хаһан да тылын тыалга бырахпат этэ. «Кыым»
◊ Ардах-хаар тыала — куһаҕан күндьыл кэлиэн иннинэ түһэр тыал. ☉ Ветер к непогоде. Ардах-хаар тыала түспүт. Көмнөҕү түһэрэр тыал — маска, мас лабааларыгар түһэн мустубут хаары түһэрэр күүстээх тыал (олунньу саҥатыгар түһэр). ☉ Ветер, сдувающий снег с деревьев (в начале февраля). Бу көмнөҕү түһэрэр тыал. Сата тыал көр сата
2
Өргөннөөх сата тыал таһырдьа Ыһыыра-хаһыыра турбута. Күннүк Уурастыырап
Онтон сата тыал сапсыйбыт, Уот курбуу чаҕылҕан дапсыйбыт, Сааллар этиҥ лүҥсүйбүт, Самыыр ыаҕастыы куппут. Болот Боотур. Сиккиэр тыал — биллэр-биллибэт кыра тыал. ☉ Лёгкий ветерок
Аргыый таптыы имэрийтээ, Аартык сөрүүн сиккиэр тыала, Дьолу эрэ, дьолу түстээ, Күөх лаампа лыҥкыр тыаһа! П. Тобуруокап
Маҥнай сиккиэр тыал түстэ, онтон күүһүрэн мастар лабааларын хамсатан эйэҥэлэттэ. Л. Попов
Сиккиэр тыал мутукча сыттаах, Сэбирдэх сирилэс тыастаах. Баал Хабырыыс
Силлиэ тыал көр силлиэ. Халыҥ хаар суугунуур, Хатааһын чуҥкунуур, Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. П. Ойуунускай
Күөх нуолур хатыҥҥа силлиэ тыал түспэтэ, Көй элбэх сэбирдэх ол тыалтан күүрбэтэ. Эллэй. Сири куурдар тыал — чалбах уутун көтүтэн бадарааны куурдар тыал (ыам ыйын ортото түһэр). ☉ Ветер, сушащий землю. Сири куурдар тыал түһэн абыраата. Хаар хараардар тыал — хаары уулларар тыал (муус устар бүтүүтэ түһэр). ☉ Ветер, ускоряющий таяние снега (в конце апреля). Хаар хараардар тыал быйыл эрдэлээбит. Хахсаат тыал — сааскы тымныы тыал. ☉ Холодный весенний ветер
Халыҥ көмнөх үллүктэрин Хахсаат тыалбыт хастыы ыһан, Хара тыабыт мастара, Хампа күөхтээх хаарыан сайын Хаһан кэлэр диэбиттии, Хамсыытыаһыы иэрийдилэр. Күннүк Уурастыырап
Хатыҥ тохтор, үрэллэр Сэбирдэҕин кытары Хахсаат тыалга үүрдэрэн Кэпсиир кэриэс тылларын. П. Тобуруокап
ср. тат. давыл, каракалп. дауыл ‘буря’, коми төв, удмурт. төл ‘ветер’