побуд. от сиэкэний = расшатывать, расстраивать; дьиэбин-уоппун сиэкэнитэр буолаайаҕын фольк. не вздумай расстраивать мой домашний очаг.

күлүүстээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Сэрии саҕана икки бириискэ дириэктэрдэрэ оннооҕор күлүүстэнэн хонор сиргэ баран тураллар. Софр. Данилов
Күтүр тимирдэринэн күлүүстэммит, Айгыраабат, хамсаабат, Иэгэлдьийбэт, сиэкэнийбэт Кириэмил кириэппэс барахсан Килбиэннээх киин буолан килэдийбит. С. Зверев

огдолуй диэнтэн хай
аата. Ыччат өссө үөс, сайдыылаах сиргэ куоракка таласпыта, ити сиэкэнийии, огдолуйуу бэлиэтэ этэ. В. Титов
Ардыгар араас сыыһа-халты холбоһуу, олох огдолуйуута, онтон арахсыы тахсар. В. Ойуурускай

сиэкэний диэнтэн дьаһ
туһ. [У даҕан дьахтар — Кулун Куллустуурга:] Иэримэ дьиэм иччитэ, Ичээн бэрдэ диэҥҥин, Аҕыс түүлээх бадьыр көмүс Баҕананы сиэкэнитэр буолаайаҕын. ТТИГ КХКК
Сэрии сиэкэниппит хаһаайыстыбатын чөлүгэр түһэрии сүдү улахан ыарахаттардааҕа. «Кыым»

1. туохт. Куотугас буол, куттан, тэһииргээ. ☉ Быть пугливым, резвым
   Биир буур уһуурҕаан, мүччү түһэн Чиэнэ саһан олорор ычыгар кэлэн хорҕойдо. И. Данилов
   Таба уһуурҕаан, кыыла киирэн, икки ардыбытынан мүччү ойон тахсар. «Чолбон»
2. көсп. Улаханнык долгуй, сиэкэний. ☉ Тревожиться, волноваться
   Уһун киэҥ кэскиллээх Уйгулаах олоҕу олохтообут Уруу-хаан дьоннорум Улахан кутталга киирбитин истэммин, Уйулҕам, кутум уһуурҕаата. Саха нар. ыр. III

аат., кэпс. Дьиэ-уот тээбиринэ, туттар сэп. ☉ Домашняя утварь, орудие труда
Туох эрэ сааланар бытархай сээбэстэри атыыласпыт. П. Ойуунускай
Дьиэ эркинин тула иһит, таҥас, араас мал, мас хоппо уонна да атын сээбэстэр ууруллубуттар, ыга кыстаммыттар. Болот Боотур
Чэй эрэ, доҕоруом, эппиппитин оҥоруох, санаабыппытын саҕалыах — били сээбэһи бараҥҥын сүгэн кэл. Суорун Омоллоон
ср. ханты. сэвэс ‘неводная игла’. СЭЭКИ-СУУКУ: сээки-сууку буол кэпс. — туохтан эмэ сиэкэнийэн, урукку көстүүгүн, чөл туруккун сүтэр. ☉ Терять прежнее состояние, иметь потерянный вид, будучи расстроенным кем-чем-л.
Киһим …… дьэ, улам аанньа аһаабат, улам сээки-сууку буолан, киһи хараҕар иҥнэр гына дьүдьэйэн истэ. Амма Аччыгыйа
Уолан дьон омук оонньуутунан ойор күнү көрсөр, арҕаалаабыт күнү атаарар дэриэбинэ [сэрии саҕаланан] сээки-сууку буолан хаалла. С. Федотов

1. аат., поэт. Туох эмэ муҥутуур кэрэтэ, киэргэлэ (үксүн айылҕаны хоһуйууга тут-лар). ☉ Высшая степень расцвета чего-л. (обычно употр. при описании окружающей природы)
   Мутукча тиллибит силигэ Күн диэки күлүмнүү турбута. Эллэй
   Аҕынным даҕаны тыа сытын, Айылҕа уһуктар силигин. Л. Попов
   Үөрүү үрдүө, саргы салаллыа, Өссө тупсуо дойду силигэ. И. Эртюков
2. даҕ. суолт.
3. Муҥутаан сиппитхоппут, күөҕүнэн симэммит. ☉ Покрытый густой зеленью, в зелёном убранстве
   Силик хатыҥ сэбирдэҕэр Сиккиэр саһан тимирдэҕэ. Күннүк Уурастыырап
   Силигирии сиэттиспит Силик күөх сиэллээх Сис тыабыт сиэкэнийбит. С. Зверев
   Таҥалай силик оһуордаах Талба, намчы хонуулаах Эриэн-быраан хайалар Эйигин эрэ саныыллар. А. Бродников
4. Олус кэрэ, кэрэттэн кэрэ. ☉ Чарующий, прелестный (напр., о голосе)
   Икки кыталык, биир удаҕан истиэхтэн кэрэ, намылҕа силик тойугунан күрэстэһиилэрэ буолла. Амма Аччыгыйа
   Таптал ис кистэлин Барыы эппэттэр Тыл силик кистэлин Ситэн тиспэттэр. Күннүк Уурастыырап
   Сэттэ күнтэн килбэйэр Силик симэҕи иилэллэр, Тоҕус көстөн туналыйар Толомон оһуору туттараллар. С. Зверев
   ♦ Силигэ ситтэ — онто-манта барыта толору ситтэ, туох да итэҕэһэ суох буолла. ☉ Всё продумано до мелочей, сделано без изъянов и недочётов
   Күһүн таҥара дьиэтин силигэ дьэ ситэн, улахан малааһын буолбут. И. Гоголев
   — Оо, оҕом! Дьэ силигэ ситтэ, күөнү кытта көрсүөр, хааны кытта харсыар сөп буолла. Эрилик Эристиин
   Уонна… дьэ бу, силикпит ситэн аны уус-уран салайааччыланныбыт. Э. Соколов
   ср. др.-тюрк. силик ‘чистый, благородный, изящный’, уйг. силик ‘гладкий, ровный; искусный’