старческое слабоумие.

1) дряхлеть, впадать в старческое слабоумие; оҕонньор түөһэйбит старик выжил из ума; ср. оҕотуй=; 2) перен. разг. делать или говорить глупости; глупить; мин эмиэ түөһэйдим я опять сглупил.

моорук буол — олус кырдьан түөһэйэн, иннигин-кэннигин билбэт буол. ☉ Впадать в старческое слабоумие
Үрдүк өйөнүүлээх кириэһилэҕэ м о о р у к буолбут оҕонньор таҥнары тайахтанан олорор. Суорун Омоллоон
Кини биир моорук буола кырдьыбыт бэриэтчит ытын …… хаалларан барбыта уонна өр кэлбэтэҕэ. А. Сыромятникова
Мин үйэм уһаан, моорук буолан өлөрүм кимиэхэ наада буолуой? «ХС»
ср. тур. морук ‘старик, старый хрыч, старикан’

даҕ., кэпс. Өйүкү-төйүкү, өйүнэн мөлтөөбүт. ☉ Страдающий слабоумием, слабоумный
Күнүүһүт түлээки уол ытан да кэбистэҕинэ көҥүлэ. «ХС»
♦ Түлээки буол — түөһэйэн хаал, бүдүгүр (хол., кырдьан, ыалдьан); өйүкүтөйүкү буол. ☉ Впадать в старческое слабоумие, выжить из ума; быть не в себе
Ыттар түлээки буолалларын саҕана таһырдьа быраҕыллалларын бэйэлэрэ да билбэт этилэр. «Чолбон»
Бу күнү быһа Синцов мээнэ, түлээки буолбут киһи курдук сырытта, сылайбыта, аччыктаабыта да бэрт. К. Симонов (тылб.)

туохт.
1. Олус кырдьан оҕоҕор түһэн хаал, тугу да гынаргын быһааран өйдөөбөт буол. ☉ Выжить из ума, впадать в старческое слабоумие, в детство
Түлэһийэ түөһэйбит, Кыйыһыйа кырдьыбыт. Күннүк Уурастыырап. «Кырдьыбыппын, түөһэйбиппин, бүппүппүн...» — Огдоо үөһэ тыынна. С. Дадаскинов
Суолдьут [ыт аата] түөһэйбит, балаакка эрэ иччитэ буолаахтаабыт. Я. Семёнов
2. кэпс. Тугу эмэ улаханнык алҕаһаа, сыыһа оҥор. ☉ Совершить большую ошибку по недомыслию, сглупить
[Күлүк:] Кэбиһиҥ, түөһэйимэҥ, туох буоллаххытый? А. Софронов
Сеня, эн түөһэйдиҥ дуо? Н. Лугинов
ср. эвенк. тоха-мии ‘сойти с ума’

1. даҕ. Сыппах өйдөөх, өйдөөн биэрбэт; аҥала. ☉ Бестолковый, тупой, тупица
   Сэрбэкэ кинээс уола Мардьааһай, аар-маар да өйдөөх буоллар, Ньургуһуну аһыйбыта. Дьүөгэ Ааныстыырап
   △ Өйдөөхтүк быһаарсар, толкуйдуур кыаҕын сүтэрбит, өйүнэн мөлтөөбүт (кырдьан, ыалдьан). ☉ Впавший в слабоумие (от старости, болезни)
   Мин билэрбин даҕаны билбэт буолбут куһаҕан харахтаах-көстөөх, аармаар киһибин. Амма Аччыгыйа
2. сыһ. суолт. Тугу да толкуйдаабат буолуор диэри (уолуйбут, өмүттүбүт, ыксаан хаалбыт; хол., айдаантан, дьон ыгылытыытыттан эҥин). ☉ Растерянно, потерянно (чувствовать себя, напр., от шума, непривычной обстановки)
   Аар-маар, килээ-халаа буолан, аҕыстан тураахтаата эбээт кини киһи. Суорун Омоллоон
   Ыстапаан куоракка киирэн — хайдах эрэ аар-маар курдук буолан хаалла. А. Софронов
   Москва суруналыыстара, эчи үгүстэрин! Кыра ычалаах киһини аар-маар оҥорон кэбиһиэх курдуктар. А. Данилов

I
1. даҕ. Дьээбэҕэ тиллэр, тэбэнэттээх (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Шаловливый, озорной
Атах сыгынньах мэник уол холумтан үрдүгэр ыттан тахсан, торбос ыстаанын өрө тардына-тардына, дьон саҥарсалларын иһиллээн, дээдэйэн турда. Н. Неустроев
Күлэ-үөрэ тамнааттаһа оонньууллар Тиэргэн мэник бэдиктэрэ, Тэп-тэтэркэй иэдэстэрэ. И. Гоголев
Мэник оҕону аҕата дуу, убайа дуу ылан таһыйан эрэрин курдук сананна. Н. Заболоцкай
2. аат суолт. Дьээбэҕэ тиллэр, тэбэнэттээх киһи (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Шалун, озорник, баловник
Мэниги атаахтатыма — баскар ыттыа (өс хоһ.). Ордук мэниктэрэ, тэбэнэттээхтэрэ чыскыйбахтаан, тыбыырбахтаан ылаллар. Амма Аччыгыйа
[Петя] мэнигинэн, бөппүрүөгүнэн, дьиибэтинэн аатырбыта ыраатта. М. Доҕордуурап
♦ Мэник буулдьа — кими эмэ дэҥҥэ таппыт буулдьа. ☉ Шальная пуля
«Балааҕыйа эрэйдээх үрүҥнэргэ тутуллан, асчыт-күөсчүт буола сылдьан, ытыалаһыы кэмигэр мэник буулдьаҕа табыллан өлбүт үһү», — диэн сурах иһиллибитэ. С. Никифоров
Эн кыргыһыыга өл бүккүн дуу, эбэтэр мэник буулдьа тап пытын дуу — ким да билбэт. Ч. Айтматов (тылб.)
◊ Мэник саас — эдэр оҕо саас. ☉ Детский возраст, детские годы
М эник саас ааспыт быһыылаах, Биһиги би лигин атыммыт. Туох буолуой… Биир эрэ кыһыылаах: Төттөрү төннүбэт ол сааспыт. С. Тимофеев
Оччотооҕу мэник сааска Дьонум дьиэҕэ суохтарына, Оту-маһы хомуйан Уот отто оонньуур этим. А. Бэрияк. Мэник санаа — киһиэхэ быстахтык киирэн ааһар дьээбэлэниэх, тэбэнэтириэх санаа. ☉ Шальная мысль. Орой (улдьаа) мэник — ис иһиттэн тэбэнэттээх, дьээбэлээх (үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Проказник, сорванец, озорник. Оо, төрөөбүт дойдуом! Бырастыы гын миигин — Улдьаа мэниккин, — Быралгы уолгун, …… Эн чөҥөлөх алааскар Дьиэтийбэтэх буруйбун. С. Данилов
Орой мэник эрдэхпиттэн Тииккэ ытта оонньуурум. Уйаларыттан үргүтэн Тураахтары куттуурум. Баал Хабырыыс
Доҕоттоор, бу туох орой мэнигэ, урааҥхай киһитэ маннык хаарыан чаһыны ууга тамнаан барбыт бэйэтэй? Н. Заболоцкай
ср. монг. мэнэг ‘слабоумие, идиотизм’
II
аат эб. Билиҥҥи бириэмэлээх туохтуурдары кытта туттуллан, хайааһын тохтоло суох үгүстүк оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Употребляясь с глаголами настоящего времени, выражает длительные повторяющиеся действия
Арай били иирээки ырыган Ыстапаан киирэртахсар мэник буолар. Н. Түгүнүүрэп
Үлэлээбэккэ күлэр мэник буола олоруоҥ дуо? И. Данилов
Мин бүгүн ытырдар мэник буоллум. «ХС»