м. 1. (происшествие, явление, факт), түбэлтэ, буолбут суол; странный случай дьикти түбэлтэ; 2. (положение дел, обстоятельства) түбэлтэ; в данном случае бу түбэлтэҕэ; 3. (подходящий момент) түбэлтэ, түгэн, тоҕоос; 4. (случайность) түбэлтэ, быстах суол; это только случай бу түбэлтэ эрэ; # в случае... буоллаҕына; в случае чего-либо туох эмэ буоллаҕына; в таком случае оннук буоллаҕына; на случай......буоллаҕына.

и. д. от түбэс =; ити түбэһиитэ буолуон сөп это может быть случайностью.

гарантировать; механизм уһун үйэтин гарантиялаа = гарантировать долговременную работу механизма; араас түбэлтэлэртэн гарантиялаа = гарантировать от всяких случайностей.

имеющий какую-л. цель, задачу; с ... целью, с ... задачей; туох соруктаах кэллиҥ ? с какой целью ты пришёл?; соруктаах сыыдамсыйара үчүгэй погов. пришедшему по делу лучше спешить с его выполнением # суорума соруктаах несчастный (напр. о погибшем во цвете лет из-за нелепой случайности).

аат.
1. Омос буола сылдьыбыт быстах туох эмэ түгэн. ☉ Происшествие, случай, факт
Итинник быстах түбэлтэнэн киһини сыаналыыр адьас сыыһа. Суорун Омоллоон
Биирдэ фроҥҥа маннык түбэлтэ буолбут. С. Никифоров
2. Туох эмэ тугу эмэ кытта биир кэмҥэ сөп түбэһиитэ, тэҥҥэ буолуута. ☉ Совпадение чего-л. с чем-л. во времени, случайность
Көрүҥ эрэ, хайдах түбэлтэний: болдьоспут курдук тэҥҥэ киирэн кэлэллэр. В. Яковлев
Бу түбэлтэ — хараҕа суох Ньукулааскы уонна Дабыыт суолга түбэсиһэ түһүүлэрэ кыра уолчаан инники олоҕор улахан сабыдыалламмыта. У. Нуолур
[Пограничниктар] туппут агеннарын куоттаран кэбиспиттэр, Давид Баклановы куоттарбыттара — түбэлтэ. Н. Якутскай
Өһөс санаатыгар түбэлтэ тосхойоорой диэн сүүрэн истэ. «ХС»
3. кэпс. Туох эмэ табылларыгар, сатанарыгар тоҕоостоох түгэн түбэһиитэ. ☉ Стечение обстоятельств, случай
[Тыа оскуолаларыгар] «5» сыана, уһулуччу эрэ түбэлтэлэргэ туттуллар эбит. Н. Лугинов
[Бадин:] Командующайга бакыаты тиэрдиэхтээххин, бакыат ханнык да түбэлтэҕэ өстөөх илиитигэр киириэ суох тустаах. С. Ефремов
Алмаастаах боруоданы сууйуу уустук үлэтигэр илии үлэтэ икки эрэ түбэлтэҕэ туттуллар. И. Данилов
◊ Өлүү түбэлтэлээх — ордук кыһалҕалаах кэмҥэр буолар, түбэһэр (алдьархай, үлүгэр туһунан). ☉ соотв. к несчастью. Өлүү түбэлтэлээх, ньиэмэстэр ыкса чугаһаабыттара