смазывать йодом.

туохт. Буосканан сот, буосканы иҥэр (хол., кумааҕыга). ☉ Вощить, смазывать воском.

1) мазать, намазывать, смазывать; таҥаһы сыанан оҕунуохтаа = смазать кожу жиром (при выделке); 2) смазывать; массыына аалсар чаастарын оҕунуохтаа = смазать трущиеся части машины.

побуд. от ньалҕарый = 1) мазать, смазывать (чем-л. жирным, вязким, блестящим); 2) перен. разг. сглаживать, смягчать (напр. бестактность, грубость).

туохт. Дьуотунан сот. ☉ Обрабатывать, смазывать йодом
Чэ, сууйа түһэн, дьуоттуу түһэн бараҥҥыт ыга баайан кэбиһиҥ. Амма Аччыгыйа
Үнүрүүн тарбахпын быспыппар дьуоттаан абыраабытыҥ. «ХС»

туохт.
1. Ньалҕаарыччы сыбаан бис, аал (туох эмэ сыстаҥнаһынан, сыалааҕынан-арыылааҕынан). ☉ Натереть, намазать чем-л. (напр., мазью)
Оһуордаах кыһыл сукуна билэлээх саары этэрбэһин сүөгэйинэн оҕунуохтуур. Күндэ
Бүөтүр кыра иһиккэ ууллубут арыы аҕалбыта, онон ытыһын ньалҕаарыччы оҕунуохтуу-оҕунуохтуу күүскэ имэрийэн барбыта. Далан
Дьиэ туталларыгар сүрүн баҕаналарын сылгы хаанынан, кымыһынан оҕунуохтууллара. КНЗ СПДьНь
2. Арыылаан биэр; арыыта кут. ☉ Мазать, смазывать маслом; подливать масло
Тиэхиньикэни күн аайы көрөр-истэр, оҕунуохтуур эбээһинэстээххин. С. Окоёмов
Сүөһү пиэрмэлэригэр туттуллар тиэхиньикэлэри, туһааннаах үлэ бүттэ да, кырааскалаан, оҕунуохтаан баран туруоруллар. КТЫы
♦ Тумсун оҕунуохтаа — 1) кэпс. — сымыйанан кураанаҕы эрэннэр. ☉ Внушать напрасную надежду. Уол, кэргэн ылыам диэн тумсун оҕунуохтаабыта ыраатта да, кэнники тугу да саҥарбат. Тэҥн. тылгын минньит; 2) кими эмэ күндүлээ (үксүгэр арыгынан — тугу эмэ туһанаары). ☉ Угощать кого-л. (обычно вином) в корыстных целях
Үптээх дьонтон үптэнэргэ үөрэн, Оннугунан мин да тумсуларын оҕунуохтуубун. Р. Баҕатаайыскай

I
туохт.
1. Туох эмэ сыстаҥнаһынан (хол., арыынан, кыраасканан о. д. а.) туохха эмэ сотон ыл, сыбаа эбэтэр оҕунуохтаа. ☉ Мазать, намазывать, смазывать что-л. (напр., маслом, клеем и т. д.) Бааҥкалаах араҕас мааһы маарылаҕа биһэн баран, тиҥилэҕэр саба ууран бэрэбээскэлээтэ. Н. Якутскай
Эн эһэҥ, эбэҥ, сөмүйэлэрин хара чоххо биһэн, «илии баттыыр» буолаллара. «ББ»
[Оҕонньор уолун] моонньуттан хатыйа кууһаат, үлүбүөй сыллаа да сыллаа буолла, хараҕын уутунан уолун иэдэһин бистэ. И. Гоголев
△ Тугу эмэ сыстаҥнаһынан киртит, ньаҕайдаа. ☉ Пачкать, грязнить что-л. чем-л. вязким, липким
Ол кини хас кирдээх ууну тоҕоругар, хас сыаны-арыыны биһэригэр барыа суох, кэбис. В. Ойуурускай. Кэппит этэрбэскин, соҥҥун ынах сааҕа оҥорон, биһэн таҕыс. Саха фольк.
2. көсп. Үрүт-үөһэ биири саҥар, мээрилээ. ☉ Много раз говорить, повторять одно и то же
Күн сарсын кэлиэ диэбитим дии, биири хайдах биэстэ биһэҕин. И. Федосеев
«Мин этэбин ээ: букатын хойут, сүрдээҕин сылайан кэлбитэ, сынньана түстүн», — диэн Чыкыйаа биири биһэр. В. Протодьяконов
II
тыаһы үт. т. Туох эмэ ыарахан, сымнаҕас сиргэ түһэр тыаһа. ☉ Звук, издаваемый при падении чего-л. тяжелого, мягкого на пол, землю. Мөһөөччүк сиргэ бис гына түстэ

туохт.
1. Тугунан эрэ бис, оҕунуохтаа, кыратык сот (хол., арыынан). ☉ Смачивать, смазывать, увлажнять (слегка)
Аҕата тоҥон хаалбыт кэрэмэс саһылы иннин диэки анньан, дьиэҕэ киллэрбитэ. Ийэтэ хап-сабар саһыл муннун арыынан аҕаабыта. И. Федосеев
Бөкчөйбүт сиспитин Баай-тойот кымньыынан тарыыра, Сарыҥҥа быа быһа киирбитин Баастара хаанынан аҕыыра. Эллэй
[Киис Бэргэн:] Мин аҕам аҥааттан иһэрин анаараат, Тоҕо эн толбонноох ньууруҥ, Сылаас субайынан аҕаабыт эмэгэт курдук, Баланыйан хаалла? И. Гоголев
2. Тугу эрэ тугунан (туохха) эмэ аал (хол., ыраастаары, ыарыыны уҕарыта); сотон аалан иҥэр. ☉ Тереть чем-л. (напр., для очистки); втирать
«Ноко! Дьэ эрэ, сэрэнэн-сэрбэнэн тур эрэ, мин киһи илиим дьолуотун көр эрэ!» — диэн баран, сирэйин үс төгүл буорга аҕаата. Ньургун Боотур
Тоҥоммун-хатаммын, Ардыгар, ыксыыбын, — Иэдэспин тарбахпын Хаарынан аҕыыбын... Күннүк Уурастыырап
Үтүмэн үйэлэргэ үрүҥ күн итиитин Аарыма бу хайаларга аҕаан иҥэрбит. М. Ефимов
3. көсп. Ханнык эрэ сабыдыалы оҥор. ☉ Оказывать какое-л. воздействие, влиять каким-л. образом
[Быһый Былатыан — Аргыстайга:] Хайа, киһи эрэйин, киһи көлөһүнүн сиргэ-буорга тэпсэр буоллаххына, атынынан аҕаарай, сүөһүҥ-аһыҥ төлкөтө төннөөрөй. И. Никифоров
♦ Кураанах маска хаан аҕыыр — буруйа суох киһини сымыйанан була сатаан буруйдуур. ☉ Возводить поклеп, напраслину на кого-л. [Баһылай:] Чэ, ол курдук кураанах маска хаан аҕыы сылдьааччылар, холобур, эн биһикки билигин үчүгэйдиибит, ону эйиэхэ баран мин туспунан араастаан холуннарыах тустаахтар, ол оннугар эйигин миэхэ кэпсиэхтэрэ
Ол курдук төттөрү-таары хобулаан, дьиэ-дьиэҕэ киирбэт гына оҥороллор. А. Софронов. Сүүһүн көлөһүнүн уллуҥаҕар (тобугар), уллуҥаҕын (тобугун) көлөһүнүн сүүһүгэр аҕаан — улаханнык, уһуннук илистиэр диэри эрэйдэнэн (тугу эмэ ситис). ☉ После долгих, мучительных, изнурительных трудов (добиваться чего-л. — букв. потом со лба обмазывая ступню, потом со ступни обмазывая лоб)
Үс ини-бии бэйэлэрин бэйэлэрэ кыанан, сүүстэрин көлөһүнүн уллуҥахтарыгар, уллуҥахтарын көлөһүнүн сүүстэригэр аҕаан ыал буолан, буруо таһааран, сэниэ дьон аатыран олорбуттар. А. Бэрияк
Сүүһүм көлөһүнүн уллуҥахпар аҕаан, уллуҥаҕым көлөһүнүн сүүспэр аҕаан, бачча киһи-хара гынным буолбаат. В. Протодьяконов
[Баһылай:] Баайым-үбүм, сүүһүм көлөһүнүн тобукпар аҕаан, тобугум көлөһүнүн сүүспэр аҕаан муҥнана-муҥнана муспутум кэннибэр хаалара кэллэ, оо, үлүгэр эбит... А. Софронов. Сыанан (сыананарыынан) аҕаабат — көннөрү судургу буолбатах, киһи илистэр, эрэйдэнэр суола. ☉ Дело это нелегкое, помучаешься (букв. это жиром не смажет)
Бадарааннаах суолга матасыыкылы кытта эрийсэр сыанан аҕаабат. П. Егоров
Түөрт уон биирис сылтан ыла кыһын аайы окуопаҕа тоҥуу-хатыы сыанан аҕаабат. «ХС»
Кыһалҕа киһини сыанан-арыынан аҕаабыта биллибэт. Н. Заболоцкай
Кыһын тимир иҥэһэҕэ, тымныы ыҥыырга сиксиллии да эр бэрдин сыанан аҕаабат. С. Федотов

туохт.
1. Кимиэхэ, туохха эрэ сыстыбыт, олорон хаалбыт кири сууй-сот, ыраас оҥор. ☉ Чистить, очищать, вычищать, удалять грязь с когочего-л.
Эн сааҕын олус кичэйэн ыраастыыр быһыылааххын, ол да иһин ааттаах булчут буоллаҕыҥ дии. Т. Сметанин
[Эмээхсин] кыыһын дьиэ үлэтигэр төрүкү сыһыарбат, бэйэтэ эргиччи элэҥниирин сөбүлүүр, сууйан-сотон, ыраастаан тахсар. И. Никифоров
Эбиэккэ миискэтин түгэҕэр тиийэ ыраастыан иннинэ Манич остолобуойтан тахсыбат буолбут. ПН ДЫ
2. Бөҕү-саҕы, кири-хоҕу хомуйан суох оҥор, хомуйан ыл. ☉ Убирать, очищать от мусора, грязи, приводить в порядок что-л. Хотон түннүгүн бүөлүөр диэри анньыбыт ытырыык оту охсон тэлэкэлээн кэбистибит, тэлгэһэбитин ыраастаатыбыт. С. Маисов
Эр дьон дьиэҕэ суох этилэр, ийэм дьиэттэн тэйиччи турар титиик таһыгар кии ыраастыы, умата сылдьара. ЕА ЭС
Саас Эһэлээхтэн сайылыкка тахсыбыт кэннэ, холкуос хотоннорун иһин-таһын кылбаччы ыраастаан курулуур, бөҕү-сыыһы түптэҕэ уматар. КНЗ ОО
△ Туохтан эмэ туһата суоҕун, мэһэйдиири ылҕаан ыл, суох оҥор. ☉ Освобождать, очищать что-л. от чего-л. ненужного, мешающего
Умайбыт оскуола оннун ыраастаан, өссө ордук киэҥ оскуола акылаатын түһэрэн кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Лоҥкууда үрэх логлоруттаҕас дулҕаларын ыраастаан, тоҥ буортан хаптаҕай баһымньы, хатан биилээх сүгэ чыҥырҕаан тэйдэ. М. Доҕордуурап
[Тыһаҕас тириитин] тоҥмутун кэннэ сытыы көөбүлүнэн ис-тас өттүн кыһыахтаан ыраастаан кэбиһэҕин. ЧАИ СБМИ
3. Сиэниллэр астан ас буолбат, туһата суоҕун ылҕаан, хаҕылаан, быраҕан, сиэниллэрин эрэ аһылык гына бэлэмнээ. ☉ Очистить, убрать наружный покров, оболочку и другие несъедобные части с каких-л. плодов, семян, пригодных для еды, дичи, рыбы
[Михаил:] Чэ барбаппын. Эн бар. Мин хортуоппуй ыраастыам, дьиэ сууйуом. С. Ефремов
Онон Сахаайа билигин үлэтэ элбэх: ол кустары ыраастыырын ыраастаан, сорҕотун үргээн, булууска түһэриэхтээх. В. Гаврильева
Ийэм, күөс буһараары, балык ыраастыы олорор. Күрүлгэн
Сааскы сэлиэһинэй сыыс отторун ыраастыыр наадалаах. ХКА
4. эмт. Анал ыраастыыр эминэн-томунан бааһы бис, сот. ☉ Обрабатывать, смазывать что-л. каким-л. средством (напр., о ране)
Луохтуур аргыый аҕай испиирдээх баатанан ыраастыы соппута. Ф. Софронов
Онтон ыла аҕам көхсө баас үлүгэрэ буолла. Домна эмээхсин киирэн бааһын сууйар, ыраастыыр. ИСА
△ эмт. Эмтээх үүнээйи, отон уутун иһэн искин-үөскүн босхолоо, чэпчэт. ☉ Очищать организм (напр., принимая внутрь отвары лекарственных трав, ягод)
Урут көбүөр оту норуот эмчиттэрэ ииктэтэр, иһи ыраастыыр сириэстибэ быһыытынан бэрт киэҥник туһаналлара. МАА ССКОЭҮү
Дөлүһүөн уута кыыл куртаҕын ыраастыырга уонна ис ыарыытыттан харыстыырга туһалыыра. АВЛ ССКИи
5. көсп. Сиргин-уоккун, дойдугун өстөөхтөртөн босхолоо, киэр кыйдаа. ☉ Освобождать, очищать, возвращать обратно (захваченную врагом территорию)
Икки улууһу хайыы сахха кыһыллартан ыраастаабыт курдук сананаллар. Н. Якутскай
Биһиги өһөгөйдөөх өстөөхтөн дойдубутун ыраастаан, кыырыктаах кыргыһыынан суолбутун солонон, иннибит диэки бардар баран испиппит. А. Бэрияк
Атырдьах ыйын түөрт күнүгэр Белгородка киирдибит, сарсыныгар куораты ньиэмэстэртэн олоччу ыраастаатыбыт. «ХС»
6. көсп. Ким эмэ үтүө аатын (хол., киртитииттэн, холуннарыыттан) төнүннэр, тилиннэр. ☉ Защитить, вернуть, восстановить чьё-л. честное имя
[Маайа:] Арай тойон таҥара мин сүрэҕим ырааһын билэрэ буолуо, аны икки атахтаах миигин ыраастыырыттан ааста. А. Софронов
[Нүһэр Дархан:] Оҕом Өргөстөй, өргөскүн сытыылаа, Убайыҥ аатын-суолун ыраастаа, Мин бэрт бэдэрим буоларгын көрдөр! И. Гоголев
ср. др.-тюрк. арыт ‘чистить, очищать’