нареч. 1. (прежде, сперва) бастаан, урут; 2. (снова, ещё раз) хат, саҥалыы; читать сначала саҥалыы аах.

сов. 1. кого (обучить заново) хат үөрэт; 2. что (выучить снова) саҥалыы үөрэт; 3. кого (всех, многих) үерэтэлээ.

туохт., түөлбэ. Тохтобула суох, тиһигин быспакка кэлэ тур (сааскы көтөр туһунан). ☉ Прибывать, прилетать снова и снова (об утках в период их весеннего прилета)
Кус-хаас курууктаан түспүт Кулуһуннаах күөллэрдээх Хойуу үүнүүлээх Куҥдахай хочолордоох Ходуһа туйгуннаах эбит. Нор. ырыаһ.

нареч. 1. (снова) эмиэ, хат; увидеться вновь хат көрүс; 2. (только что) саҥардыы, саҥа; вновь назначенный саҥа анаммыт (КИПИ)!

нареч. бүгүн; сегодня утром бүгүн сарсыарда; вчера я был бойцом, сегодня снова рабочий бэҕэһээ боец этим, бүгүн эмиэ рабочайбын; # не сегодня-завтра бүгүҥҥүнү аастатаҕына сарсын, өтөр аҕай.

I нареч. снова, повторно, вторично; хат оҥор сделай заново, переделай; хат кэллэ он вторично пришёл; хат-хат ыйытыма не переспрашивай.
II беременная (о женщине).

сыһ. Хатылаан, хос. ☉ Повторно, заново, снова
Сидоры хаттаан доппуруостаабыппыт. Н. Якутскай
Мин олохпун хаттаан оҥосторбор, бука баһаалыста, мэһэйдэһимэҥ. Хоро Бүөтүр
Сотору-сотору хаттаан киирэ турар буоллаҕына, ыарыы ааспат-арахпат гына олохсуйар. ФОН ССЫа
Ааҕыллар айымньы — билиҥҥилээх, тутатына; хаттаан ааҕыллар айымньы — кэнэҕэскилээх. ЭБЭДьА

I 1. новый || новое; саҥа дьиэ новый дом; саҥа олох новая жизнь; Саҥа дьыл Новый год; саҥаны олохтоо = внедрять новое; 2. нареч. 1) вновь, снова; саҥа оҥор = делать что-л. вновь, снова; 2) только что; впервые; саҥа кэллим я пришёл только что; кини куораты саҥа көрдө он увидел город впервые # саҥа төрөөбүт оҕо новорождённый; ый саҥата см. ый .
II 1) голос || голосовой; дьон саҥалара иһиллэр слышны голоса людей; көтөр-сүүрэр саҥата голоса животных; 2) речь; киһи (саҥарар ) саҥата человеческая речь; саҥатыттан маппыт он лишился дара речи (от страха, болезни); саҥатын хоһооно иһиллибэт смысл его речи не понятен; 3) перен. болтовня, многословие; кини саҥатыттан салтым мне надоела его болтовня # саҥа аллайыы грам. междометие; саҥа гын = разг. укорять; осуждать; саҥа таһааран ытаа = рыдать; плакать навзрыд.

1. нареч. 1) опять, снова; ещё раз; бүгүн эмиэ хаар түһэр сегодня опять идёт снег; 2) тоже, также; сверх того; мин эмиэ барабын я тоже иду; маны эмиэ ыл возьми также и это; 2. модальное сл. выражает 1) неодобрение: эмиэ туохпут атай? а зачем же нам лошадь?; эмиэ ханна бардыҥ ? а куда это ты опять пошёл?; 2) иронию тоже мне, тоже ещё; эмиэ тойон булбуккун! тоже мне начальник нашёлся!; 3. союз 1) раздел, -перечисл. то..., то...; илиитэ эмиэ ыалдьар , эмиэ ыалдьыбат у него рука то болит, то не болит; эмиэ да сөпкө , эмиэ да сүөлгэ дылы то ли правильно, то ли неправильно; 2) перечисл. и... и...; эмиэ да булчут , эмиэ да балыксыт , эмиэ фотограф он и охотник, и рыбак, и фотограф.

1. сыһ.
2. Саҥанан сирдэтэн, аныгылыы. ☉ По-новому, посовременному. Бөһүөлэк ыаллара дьиэлэрин-уоттарын бары саҥалыы тэринэн олороллор
   □ Көмүс ханнык баҕарар былааска наада
   Көмүһү саҥа былаас саҥалыы туттуо. И. Гоголев
   △ Саҥаны булан, саҥа ньыманан. ☉ Новым способом, по-новому (решить, сделать что-л.)
   [Миша] биирдэ, бэл, хаһан да аахпатах теорематын бэйэтэ адьас саҥалыы дакаастаан турардаах. Н. Лугинов
3. Уруккутуттан уларытан, көннөрөр, тупсарар курдук хаттаан. ☉ По-новому, заново, снова
   [Бырайыагы] саҥалыы оҥор, сүбэлэтиэм диэн санааҕа сигэммэккэ эрэ. Н. Лугинов
   Эн миигиннээҕэр эдэргин, төрүт саҥалыы да олорор кыахтааххын. И. Гоголев
   Социальнай олох-дьаһах тутууларын саҥалыы туттахха эрэ сатанар. «Кыым»
4. даҕ. суолт. Саҥаны ылыммыт, аныгылыы оҥоһуулаах. ☉ Устроенный, сделанный по-новому, по-современному, новый. Саҥалыы олох
   □ Сайдыылаах, үүнүүлээх хотугу кыраайы, Сааскы күн уоттарын сардаҥа күлүмүн, Сарбынньах сэбирдэх тэлимниир сиккиэрин Саҥалыы хоһоонноох ырыабар тиспитим. Күннүк Уурастыырап
   Саҥалыы былааннаах, уунан ититиллэр, ып-ыраас, сабыс-саҥа, кип-киэҥ дьиэ. Ф. Софронов
   Маалыкай бөһүөлэгэ тупсарыллыбыт дьиэлэрдээх, саҥалыы тииптээх бөһүөлэк буолбута. «Кыым»