дьүһ. туохт. Бүтүн бэйэҕинэн биир тэҥ субуллук дьигиһийэ хамсаа, титирэстээ. ☉ Всем корпусом сотрясаться, содрогаться в движении (напр., о комбайне)
Баараҕай хамбаайыннар хааман сиксилдьийиэхтэрэ. «ХС»

1) дрожать, трястись; тоҥон дьигиһийдим я дрожу от холода; 2) дрожать, сотрясаться, содрогаться; дьиэ дьигиһийиэр диэри этиҥ эттэ гром ударил так, что дом задрожал; дьигиһийэн кэбис= встряхнуться, стряхнуть с себя что-л. (напр. о лошади).

дьүһ. туохт. Бүтүн бэйэҕинэн биллэ-биллибэттик өрө көтүөккэлээн, өгдөҥөлөөн эрэр курдук хамсан эбэтэр оннук буолан көһүн. ☉ Слегка содрогаться, трястись
Эгдэрэҥнээн эрчимнээх соҕустук нэксиэлээбит сыарҕа эһиэ сирдэргэ өрө тахсыытыгар түбэһиннэрэн көрдө. Эрилик Эристиин
Бу кэнэн үҥкүү балысхан иэйиитигэр умсугуйан, бэл былыргы туруук таастар эгдэрэҥниир курдуктар. И. Гоголев
[Хороҕор:] Хайыай, Татыйаана курдук кыыһы уккуйар манан ахан буолбатах (бүтүннүү эгдэрэҥнии-эгдэрэҥнии күлэр). Л. Габышев
Сөмөлүөт тиийиэхтээх сирэ чугаһаан үөһэ-аллара эгдэрэҥнээбитигэр Мэхээлэ саныы испит санаатын ситимэ быстан хаалла. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Эмискэ-эмискэ эккин тартарар курдук хамсаа. ☉ Вздрагивать, содрогаться всем телом
«Киһи таарыйдаҕын аайы дьигиҥнээн түһэн, адьас дикарка буолан эрэбин быһыылаах», - диэн кыыс иһигэр бэйэтин сэмэлэнэ санаабыта. Н. Лугинов
[Ойуун:] Тоҕо эрэ мин куһаҕан битим тарта. Туохтан сүрэҕим маннык кэйиэлиир, туохтан этим дьигиҥниир? Эвен фольк. Сарыабына уҥан хаалан этэ тардан дьигиҥниир. Ш. Руставели (тылб.)
2. Кыра-кыратык инниҥ-кэнниҥ диэки илгиэлэнэн хамсаа. ☉ Слегка подрагивать, откидываться вперед-назад
Борохуот, тырааптарын хомунан, хаста да төхтүрүйэн хатан үлүгэрдик хаһыытаабыта уонна аа-дьуо хамсаан, дьигиҥнээн барбыта. Софр. Данилов
Богуон сымнаҕастык дьигиҥнээн, хачайданан ылара. Г. Уваров. Халлааны салаабыт уот төлөн [дьүкээбил] биир кэм дьигиҥнии, дьиримнии турда. Я. Козак (тылб.)

туохт.
1. Туохтан эмэ (хол., ыалдьан, куттанан, долгуйан) салҕалас буол, салҕаластаа, этиҥ сааһа аһыллан ибигирээ. ☉ Дрожать, содрогаться всем телом (напр., от болезни, холода, страха)
Бастаан баһым ыарыыта тулуппат, титириибин, умайабын диир этэ. А. Софронов
Бэҕэһээҥҥэ дылы уҥуохтара титирии сылдьыбыт хамначчыттар, улам мөккүһэр буолан барбыттара. Эрилик Эристиин
Уол тымныы уунан саба ыстарбыттыы титирии түстэ. НЕ ТАО
2
титирэстээ 3 диэн курдук. [Өйдүүбүн] Халлаан, сир титириир Тэргэнин тыаһын. П. Тобуруокап
Саа тыаһыттан сир-халлаан эмискэ титирии түстэ. А. Сыромятникова
Кыргыһыы ньиргиэриттэн сир титириир этэ. Л. Толстой (тылб.)
ср. др.-тюрк., тюрк. титирэ, титире, титре

туохт.
1. Туох эмэ улахан охсууттан биллэ-биллибэттик бүтэйдии доргуйан иһилин (сүнньүнэн сир доргуйарын этиллэр). ☉ Сотрясаться, содрогаться (напр., от сильных ударов)
Соноҕос атыыр кистээтэҕинэ, сир ньиргийэрэ баар үһү (тааб.: этиҥ). Сир-халлаан ньиргийэргэ дылы гынна. Эрилик Эристиин
Ыраах, сир түгэҕин диэки, оргууй ньиргийэн ылла. А. Фёдоров
△ Доргуйан ыарый (эт-сиин туһунан). ☉ Ощутить боль в теле
Маайа көхсө бүтүннүү ньиргийэн ыалдьара. Эрилик Эристиин
2. көсп. Улахан дорҕоонноохтук тыаһааууһаа; улаханнык дуораһый. ☉ Издавать громкие, раскастистые звуки, греметь
Анараа хосторго суот тыаһа лычыргыыр, атах тыаһа либиргиир, кэпсэтэр, күлсэр дорҕоон ньиргийэр. А. Софронов
Кытылтан дьон саҥата, ыһыыта-хаһыыта биир кэм ньиргийэр. Н. Якутскай
Дьаллааһын үрүйэтэ үлэ, өтүйэбалта тыаһынан ньиргийэ түстэ. М. Доҕордуурап
ср. монг. нирхийх ‘издавать сильный шум, грохот, гул’

I
саайылын диэн курдук
Хартыыналар анныларынан оҕолор үөрэхтэрин араспысаанньата, халандаар сааллыбыттар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Муораҕа күүлэйдиир түллэҥнэс долгуннар Туруору биэрэккэ ыһылла сааллаллар. Чэчир-76
II
туохт.
1. Күүскэ этэн эбэтэр туохха эмэ түһэн дэлби бар (этиҥи этэргэ); күүскэ курбуулаа (чаҕылҕаны этэргэ). ☉ Сильно громыхнуть, грянуть (о громе); сверкнуть, полыхнуть (о молнии)
Халлаан түөрт өттүттэн сүллэр этиҥ этэн лүһүгүрүүр. Онтон халлаан оройугар, өрө сүүрэн, дьөрбөлөһөн тахсан биир этиҥ буолан сааллан саайан, таҥнары дьааһыйар. Суорун Омоллоон
Этиҥ этэр, арыт маска сааллан барчаланар. Н. Якутскай
Сарадах чаҕылҕан чаҕылла сааллан Сааскы хоһоону халлааҥҥа суруйда. Эллэй
2. кэпс. Күүстээхтик эмискэ дэлби баран тыаһаа. ☉ Раздаться внезапно, грянуть (напр., о выстреле)
Санатымаҥ ыардык сааллар Тэргэн тэлэ тэбиитин, Буомба чыскыыр иһиириитин. Р. Баҕатаайыскай
Саа тыаһа… Этиҥнии сааллар… Ыһыы-хаһыы… Дьон сиҥнэр. С. Данилов
Ол истэҕинэ, …… оннооҕор сэриигэ да сылдьан истибэтэх күүстээх тыаһа халлаан оройугар саалынна. В. Иванов
3. Туох эмэ үрдүгэр кэлэн түһэн күүскэ оҕус, самнар; дэлби тэп. ☉ Сильно удариться о кого-что-л., стремительно упав с большой высоты; ударяясь, взрываться (напр., о снаряде)
Үрдүк халлааҥҥа Гастелло Өрө кыырайан тахсара. Охсор чаҕылҕан уот буолан, Өстөөх үрдүгэр сааллара. Эллэй
Хотой саас эрдэ тугуттары бултаһыа, эмискэ үлүгэр куобах үрдүгэр саалла түһүө. И. Федосеев
Хабарааннык тоҕута саалыннылар Өстөөх үрдүгэр сэнэрээттэр. И. Эртюков
4. Эмискэччи туох эмэ күүстээх охсууттан ньиргий, дьигиһий. ☉ Содрогаться, сотрясаться от внезапного сильного удара
Саалар саайа сатарааннар, Сааллан салгын салҕалаата. Күннүк Уурастыырап
Биир, икки, үс гранат — Траншея түптэ сааллар! И. Чаҕылҕан
Омуннаахтык ытыс тыаһаан, Саала сааллара, Дьон үөгүлүүрэ. Эрчимэн
5. көсп. Кимиэхэ-туохха эмэ тугунан эмэ дохсун охсуута оҥор, соһуччу улахан кыһалҕаҕа, кутталга киллэр. ☉ Напасть, обрушиться на кого-что-л. неожиданно (напр., о вооружённой силе; о несчастье)
[Миитэрэйдээх] үрдүлэригэр итинник бииртэн-биир ыар охсуулар сааллан истилэр. Н. Түгүнүүрэп
Үрэх баһа аатырбыт алааспар Үлүгэрдээх сурах этиҥнии саалынна. Хаанымсах өстөөх ытык дойдубар Хара түөкүннүү саба ааҥнаата. И. Егоров
Гвардейскай миномётчиктар сэрии саҕаланнаҕын маҥнайгы күһүнүттэн өстөөххө этиҥ буолан сааллыбыттара. ИИФ ИДЫК
△ Эмискэ саталанан түс, ытыллан тур (хол., буурҕаны, холоругу этэргэ). ☉ Разразиться (напр., о буре, урагане)
Аҕыс айдаар холорук сааллан түстэ. ПЭК ОНЛЯ III
Ол күн дьэ үөтүллүөхтэрэ суоҕа Олорбутум устатыгар ытыалаабыт охторум суоллара, Оттубут кутааларым умуллан хаалбыт кыымнара, Сүрэхпэр ыллаабыт буурҕаларым Сиргэ сааллыбыт тыастара. И. Алексеев
[Мазепа:] Тохтоо, эрдэ. Буурҕа сааллыаҕа; Туох буолуо биллибэт онно. А. Пушкин (тылб.)
♦ Түптэ саалын — эмискэ улаханнык, дэлби барар курдук, тыаһаа. ☉ Грохнуть, громыхнуть, бабахнуть внезапно (о громе, выстреле, взрыве и т. п.)
Саа эстэн түптэ саалла түспүтэ. Н. Якутскай
Соҕотохто үлүгэрдээх тыас түптэ сааллыбыта. Сэмээр Баһылай
Түллэҥнии олорор түүҥҥү Москва Түптэ сааллар салюта, Төхтүрүйэн этэр ньиргиэр этиҥэ Төлөнүнэн саласта. И. Чаҕылҕан
III
туохт.
1. Чиҥээн аллара түс, дьиппиний. ☉ Уплотниться, оседая, опускаясь вниз (напр., о балках и стенах деревянного дома)
Эдьигээн оройкуомун дьиэтэ …… икки этээстээх үтүөкэн тутуу. Сааллан тас эпсиэйэ хоппойон эрэрэ эрэ кини көрүҥүн буортулуур. С. Руфов
Саас …… хаар уу буолан саккыраан, сааллан эрдэҕинэ, Разметнов олбуорун икки дьиикэй холууп булбута. М. Шолохов (тылб.)
2. Хамсаабакка уһуннук олорон көһүй, сылай (киһи-сүөһү миэстэлэрин этэргэ). ☉ Ныть от усталости, от долгого сидения, от неподвижности (обычно о частях тела)
Мунньахха уһун киэһэни быһа олорон, көхсүм саалынна, төбөм үлтү барда. В. Протодьяконов
Айыкка, санным саалынна, Ааҕартан бүгүн тохтуубун. М. Тимофеев
Дабаан кэмигэр ыарахан ындыылаах ат тохтоотоҕуна, көхсө сааллар. Тумарча