Якутские буквы:

Якутский → Русский

соллоҥ

алчность, ненасытность, жадность || алчный, ненасытный, жадный; соллоҥ киһи жадный человек; сордоҥ курдук соллоҥ щучья жадность.

обот-соллоҥ

чрезмерная жадность, алчность || чрезмерно жадный, алчный; оһол-төрүөт төрдө обот-соллоҥ посл. причина внезапных несчастий—чрезмерная жадность.

Якутский → Якутский

соллоҥ

  1. аат. Туохха барытыгар муҥура суох иҥсэлэнии, бэйэ эрэ иҥсэтин өйдүүр буолуу. Алчность, чрезмерная жадность
    Ыал омуктар ымсыылара ыраатта, Ойоҕос омуктар Соллоҥноро олустаата. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Кэччэгэй баай ааспыт хараҥа үйэҕэ тус бэйэтин соллоҥун толороору ылан, кыһыл көмүскэ уларытан, хара буорга көмпүт эбит. Д. Таас
    Соллоҥҥутун кыанымнаҕыт, сыраан курдук эттээх тамыйаҕы өлөрөн тураҕыт. Р. Кулаковскай
  2. даҕ. суолт. Муҥура суох иҥсэлээх. Алчный, ненасытно жадный
    Лэгиэнтэй атыыһыт Саха сиригэр саҥа үөскээн эрэр эргиэн хапытаалын биир соллоҥ бэрэстэбиитэлэ. Н. Якутскай. Оо, тукаам! Күн сирин иэнигэр Икки күүс Эйигин эрийэр: Соллоҥ баай сиилэҕин сиэн, эһэр, Симиэрдиҥ өлөргүн кэтэһэр… Эллэй
    Кырдьаҕас соллоҥ суор обургу эдэркээн уол ип-итии, уот хаанын иһэ охсоору хааҕырҕаабытынан …… түһэн, чугаһаан барда. «ХС»
    ср. тур. солукан ‘червь (земляной)’

обот-соллоҥ

аат. Барытын бэйэҕэ ыла сатааһын, кэрээнэ суох өрүсүһүү. Стремление нагло присвоить что-л. себе, беззастенчивое желание прибрать к рукам что-л. Оһол төрдө — обот-соллоҥ диэбиккэ дылы (өс ном.)
[Кыырт] оботун-соллоҥун туһунан мин хоту булчуттартан элбэҕи истэрим. Н. Заболоцкай
Атыыһыттар, эргиэмсиктэр оботторун-соллоҥнорун улам куччатан иһэри ситиһиэхтээхпит. И. Никифоров

оп-соллоҥ

аат., миф. Иҥсэобот, туохха да туолбат, ааспат иҥсэ (былыргы саха итэҕэлигэр Оһол уолун дьиҥнээх аата). Алчность, ненасытность (в якутской мифологии имя собственное духа брани и увечий)
Оһол уола Оп-соллоҥ, Обот мэнэгэй, Уот Солуонньай, обургу, Уйусхах былыты олбохтонон …… Уһуутаан уйуһуйан эрэр эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй


Еще переводы:

адаҕыс

адаҕыс (Якутский → Якутский)

адаҕый диэнтэн холб. туһ. [Ырыган Ыстапаан:] Аһыан-сиэн баҕарбыт ап-соллоҥ айахтаах абааһы саллааттарын курдук баҕайылар адаҕыһаннар, саа тута-тута аймананнар ньии. Н. Түгүнүүрэп

дабдыҥнаа

дабдыҥнаа (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Илиилэргин эбэтэр кынаттаргын даллах гынан инниҥ диэки хардыылыырдыы хамсан. Размахивая руками или крыльями, податься всем телом вперед, как бы намереваясь шагнуть или взлететь
Тугу ылаары дабдыҥнаатыҥ? Кырдьаҕас соллоҥ суор обургу дугуҥнуу, дабдыҥныы уолга чугаһаан барда. «ХС»

обот-иҥсэ

обот-иҥсэ (Якутский → Якутский)

көр обот-соллоҥ
Оҕонньор элиэни сөбүлээбэттии саҥарбыта: «Күтүр обото-иҥсэтэ бэрт, суох да буоллар кытаахтаһа сылдьааччы». Далан
«Отону ситэ буһараллара да биллибэт, дьоҥҥо обот-иҥсэ түспүт», — эмээхсинэ ону бигэргэтэр. «ХС»

аный

аный (Якутский → Якутский)

туохт. Тымныы салгынынан күүскэ үр, аргый. Сильно дуть, веять холодом
Ардахтаах хаарынан ыһыахтаан, Арҕааттан аныйбат да буолан! Айанныыр көтөрү намтатан, Астына ыттарбат да буолан! Күннүк Уурастыырап
Аллараа бөҕө Аҕыс уон аҕыс Ааһар албастара Аныйбыт эбит, Соҕуруу сорсуннаахтарын Соллоҥ илбис мэнэгэйдэрэ Сотуун өлүү курдук Салбанан түһэн Сатыылаабыт эбит. П. Ойуунускай
ср. кирг. аҥкы ‘исходить, распространяться’

идэмэр

идэмэр (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Иҥсэ, обот. Жадность, алчность
Соллоҥноро сордоото, идэмэрдэрэ иэнигийдэ... П. Ойуунускай
Кинилэр [баайдар] кыра-хара норуот хаанын иһэ олорбуттара баччааҥҥа эрэ дылы буоллун. Кинилэр идэмэрдэрин тохтотуохха. Түксү! Күндэ
Иҥсэлээх соҕустара Илиилэрэ илибирээбит, Идэмэрдэрэ көппүт. С. Зверев
ср. монг. идэ 'есть, кушать; съедать, пожирать (о животных)'

көтүөлэт

көтүөлэт (Якутский → Якутский)

көтүөлээ диэнтэн атын
туһ. Кинилэр хаһан да кэлэ сылдьыбатахтарын, хатырык балаҕан тула өрүтэ көтүөлэппэтэхтэрин курдук, чуумпу ыаһаабыта. Далан
Кини [кыырт] оботун-соллоҥун, …… куобах көхсүгэр тыҥыраҕынан түһэн көтүөлэтэрин мин хоту булчуттартан элбэҕи истэрим. Н. Заболоцкай
Баар буолаллар олус түргэнник көтүөлэтэн ааҕааччылар. Атыттар биир кинигэни ыйдаан-күннээн үөрэтэн ааҕаллар. ЧКС ОДьКИи

суоһарыылаах

суоһарыылаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Улахан эчэтиилээх, алдьатыылаах, өлөрөр-өһөрөр дьайыылаах. Причиняющий множество страданий, мучений, разрушительный, губительный
Суоһарыылаах сутуруктаах, Сулудуку соллоҥтон — Чупчуруйдаан тойонтон Тугу аахсан туһаныллыай, Тугу кыайан ылыллыай? Эллэй
Бүгүн кинилэри, сэрии суоһарыылаах суоһуттан ордон хаалбыттары, улаханнык бочуоттууллар, олохторугар араас чэпчэтиилэри оҥороллор. П. Аввакумов
Артылыарыйа уонна абыйаассыйа суоһарыылаах охсууларыттан өстөөх сөҕүмэр элбэх сүтүктэммитэ. «ХС»

аас-майах

аас-майах (Якутский → Якутский)

көр аас-аччык
Аасмайах аргыстаах, Иҥсэ, обот эркиннээх, Обот-соллоҥ ойоҕостоох Буолар эбит ол күтүр өстөөҕүм [Дьыл оҕуһа]. Саха фольк. Аас-майах аргыстаах, Опсоллоҥ ойоҕостоох Олуурдаах улуу дьыл оҕуһа Улуу муора диэки Уста турда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тыаттан тоҥонхатан төннөр аас-майах аргыстаах иччитин дьылга ыыппакка, уһун кыһын устата ойоҕоһугар олордон угуттуур — оһох, сүргэтэ көтөҕүллүбүтүн курдук, бүгүн ырыата-тойуга ырааппыт. «Кыым»
Арҕааҥҥы, илиҥҥи саҕахтар Аһылла-сабылла тураллар... Араҕас, дьэбиннээх ардахтар Аас-майах былыттан куталлар. Күннүк Уурастыырап

иҥсэ-мэнэгэй

иҥсэ-мэнэгэй (Якутский → Якутский)

  1. аат. Туохха да туолбат имэҥнээх иҥсэ. Необыкновенная, невероятная прожорливость
    Аас-майах аргыстаах, Иҥсэ-мэнэгэй эҥээрдээх, Оп-соллоҥ ойоҕостоох Олуурдаах улуу дьыл оҕуһа …… Уста турда. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Иҥсэ-мэнэгэй баар бу аан дойдуну алдьаппыт. А. Сыромятникова
  2. даҕ. суолт. Наһаа иҥсэлээх. Невероятно прожорливый
    Иҥсэ-мэнэгэй атыыһыттар ыла кэлэллэр, кинилэр бааллар хоту сири сиэччилэр! А. Сыромятникова
    Иҥсэ-мэнэгэй ньиэмэс фашистарын Иккистээн эргийэн кэлбэттик Ийэ сирим иэниттэн сиппийбитэ. С. Зверев
оторой-моторой

оторой-моторой (Якутский → Якутский)

даҕ. Тэҥ сыһа уҥуохтаах эмдэй-сэмдэй (олдьоколор тустарынан). Почти одинакового роста (о подростках)
Уон чаас ааһыыта, икки оторой-моторой сиэн уолаттарын батыһыннарбытынан, уот оттооччу оҕонньор киирэн кэллэ. Р. Кулаковскай
Оторой-моторой сүүр (сырыс) — туора-маары, арҕам-тарҕам сүүр (кыра, толору эттээх-сииннээх оҕолору этэргэ). Разбегаться, бежать врассыпную (обычно о маленьких, полнотелых детях)
Оһол уолаттара, Олгуй, хомуос тута-тута, Охсуһуулаах буолак диэки Обот-соллоҥ идэмэрдээх Оторой-моторой сырыстылар. П. Ядрихинскай