солома || соломенный; оруос соломото ржаная солома; соломо сэлээппэ соломенная шляпа.

ж. 1. уменьш. от солома; 2. тех. соломка.

с, жнивьё с, жнитво с 1. бурдук хадьымала; 2. (солома) солуома, бурдук ото.

1) хлеб, зерно || хлебный, зерновой; бурдук үүнүүтэ урожай хлебов; сиэмэ бурдуга семенное зерно; бурдук үүнээйилэр злаки, злаковые; бурдук маҥхааһайа зерновой склад; 2) мука || мучной; мээккэ бурдук мука; бурдук ас мучное изделие # бурдук ото солома; бурдук сирэ пашня.

несов., отгрести сов. 1. что (граблями) тарый, харбаа; отгрести солому бурдук отун тарый; 2. (вёслами) эрдинэн бар, тэй; отгрести от берега биэрэктэн эрдинэн бар.

I
1. аат. Бурдуктан туорааҕын сынньан ылбыт кэннэ хаалар умнас ото. ☉ Солома
Быргый ойоҕунуун хотоҥҥо, муостаҕа соломо тэлгэтэн утуйар идэлээхтэр эбит. Күндэ
Ууга түһэн эрэр киһи соломоттон тутуһар диэн өс хоһооно баар. Г. Угаров
Дулҕаны уонна соломону кырбатан эбии аһылыкка ууруллубут. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Соломоттон оҥоһуллубут. ☉ Соломенный
Тэллэҕэр соломо сэлээппэлээх соноон эрэр дьахтар …… аа-дьуо хааман иһэр. Н. Габышев
Дэриэбинэ уһугар турар соломо кырыыһалаах эргэ сарайга тиийэн тохтообуттара. «ХС»
Матарааһа — соломо сөрүө. В. Гюго (тылб.)
II
аат., түөлбэ. Солоҥдо. ☉ Колонок
Саҥа сыа хаарга соломо, кырынаас, куттас куобах атахтарынан оһуор аспыттар. М. Доҕордуурап
Соломо кыыл кутуругун өрө туппут курдук хара төлөн оргуйа турар сирин устун баран истэ. Саха фольк. [Өймөкөөн] Тыһы кырынаас кыраһалаах, Атыыр соломо тобурахтаах. Саха нар. ыр. I

сов. что . (положить вдоль) уур, уһаты уур; проложить деревянный мостик далаһата уур; 2. (провести, устроить) солоо, тыыр, оҥор; проложить дорогу суолла солоо; 3. (положить между чем-л.) быыһаа, быыһаан уур; проложить соломой солуоманан быыһаа.

аат.
1. Ороҥҥо, сиргэ тэлгэниллэр туох эмэ сымнаҕас (хол., таҥас, соломо, тирии). ☉ То, что подостлано, подстилка, постель (напр., матрас, солома, шкура)
Кыыс оҕо тэллэҕэр уон уоттаах (өс хоһ.). [Ньукулай] хаҥас диэкиттэн тэллэх аҕалан уот иннигэр сиргэ быраҕар. А. Софронов
Дьыбардаах сарсыарда тэллэҕи тэбээн эрэр курдук утуу-субуу бачыгырас тыас иһилиннэ. Эрилик Эристиин
2. көсп. Хайа, сыыр аллараа өттө. ☉ Подножие, основание горы
Алтайга, Белуха тэллэҕэр Тыраахтар собуота ньиргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Оҕонньор сарсыарда уолаттарыгар эппит: «Кунаҥҥытын баран көрүҥ эрэ, булгунньах тэллэҕэр». Багдарыын Сүлбэ
△ Уһун сон, ырбаахы аллараа өттө. ☉ Подол одежды
Бөкчөгөр [киһи аата] ааны аһан баран, Өлүөнэни сонун тэллэҕиттэн тардан ылан, иннигэр уктан киирэн кэллилэр. Эрилик Эристиин
♦ Тэллэх баттаһа көр баттас
Бугуллар тэллэх баттаһа туруталыыллар. Д. Таас
Кинилэргэ чугас, тэллэх баттаһа, олорор ыаллар бааллара. А. Сыромятникова
Сыыры тэллэх баттаһа Сыстыбыттар саҥа дьиэлэр. С. Тимофеев
Тэллэххэ-суорҕаҥҥа сыт — суорҕан-тэллэх киһитэ буолла диэн курдук (көр киһи I). Биирдэ икки хонукка тэллэххэ-суорхаҥҥа сытар гына кырбаабыта да, курутуйа санаабатаҕа. А. Софронов
Кимтэн даҕаны Ньургуһун өр эрэйдэммитэ, ый аҥаара тэллэххэсуорҕаҥҥа лип сыппыта. Дьүөгэ Ааныстыырап
Сүөкүччэ куруутун ыалдьар, суорҕаҥҥа-тэллэххэ сытар этэ. Суорун Омоллоон
◊ Тэллэх от — хотоҥҥо сүөһү сытарыгар анаан тэлгэтиллибит от, соломо. ☉ Травяная или соломенная подстилка для коров в хлеву
Хотоҥҥо санитарнай быраабылалары тутуспат буоллахха, үүт сүөһү түүтүнэн, тэллэх от бытархайынан киртийиэн сөп. СЕТ ҮА. Тэллэх таҥаһа — тэлгэнэн сытан утуйарга аналлаах таҥас. ☉ Постельное бельё
Эн өссө эт: Киэсээҥкэ, эн оҕо тэллэҕин таҥаһын сууйарыҥ буолуо. Н. Габышев. Тэллэх ыта — боруода буолбатах ыт. ☉ Беспородная дворовая собака, дворняжка
Эҥин дьикти быһыылаах тэллэх ыттара олбуордарын ааныттан быгыалаан үрэн чардырҕаспыттара. Далан
Ол да дьиэ дьиҥэр дьиэтээҕэр тэллэх ытын уйатыгар маарынныыр. Дж. Родари (тылб.)

сов. 1. кого-что (на другое место) уларытан уур; 2. что на кого-что (возложить на другого) түһэр, сүктэр; перею-жйть свою работу на другого бэйэҥ үлэҕин атын киһиэхэ сүктэр; 3. что, чем быыстаан уур, быыһаан у к; переложить посуду соломой иһити солуоманан быыстаан уур; 4. что (сложить заново) хат уур, саҥалыы уур; переложить каменную стену таас эркини хат уур; 5. что, чего (положить лишнее) наһаа уур, наһаа кут; переложить соли в суп миҥҥэ тууһу наһаа кут; 6. что, муз., лит. уларытан оҥор, таһаар; переложить стихи прозой хоһоону прозаҕа таһаар.