несов. см. проложить.

несов. см. проложить 2.

1) резать, разрезать; оҕус тириититтэн быата тэл= разрезать бычью кожу на ремни; охсон тэлэн бар= делать широкий уверенный прокос; 2) перен. прокладывать (дорогу); хайыһар суолун тэл= проложить лыжню; халынг хаарыкан суолла тэл= проложить дорогу по сугробам; 3) перен. прорезаться (о зубах).

сов. 1. (проложить себе путь) суолла тобул; 2. (о растительности) бык, быган таҕыс; 3. разг. мөҕүс, мөхсөн таҕыс, сыралас; пробиться целый день над решением задачи задачаны таһаара сатаан күнү быһа мөҕүс.

сов. 1. (продырявиться) көҥү бар, алдьан; 2. (от напора воды) тоҕо бар; 3. (лопнуть) тэһин, дэлби бар; нарыв прорвался искэн тэһиннэ; 4. (проложить себе путь) көҥү көт, тоҕо анньан таҕыс; прорваться из вражеского окружения өстөөх төгүрүктээһинин тоҕо анньан таҕыс.

ж. протоплазма (харамай уонна үүнээйи клеткатын сүрүн веществота). протоптать сов. что 1. (проложить ходьбой) тэбис, суолла таһаар; протоптать дорожку суолла таһаар; 2. разг. (протереть ходьбой) үлтү тэпсэн кэбис, илдьи кэһэн кэбис; протоптать обувь атаҕыҥ таҥаһын илдьи кэһэн кэбис.

1) пороть, распарывать; таҥаһы сиигинэн тыыр = распороть одежду по швам; 2) проводить, прокладывать, прилагать; хайыһар суолуна тыыр = проложить лыжню; тыынан долгуну тыыр = разрезать волны лодкой; 3) щепать; тымтыкта тыыр = щепать лучину.

сов. 1. кого сытыар, утут; мать уложила детей спать ийэлэрэ оҕолорун сы-тыартаата; 2. что (поместить в определённом порядке) уур, дьаарыстаа; уложить доски штабелями хаптапыны дьаарыстыы уур; 3. что (проложить) уур; уложить рельсовый путь рельсэбэй суолла уур; 4. что (упаковать) ук, уур, хаалаа; уложить вещи в чемодан малы чымадааҥҥа угаттаа; 5. что чем (выложить) уур, тэлгэт, бүрүй; уложить двор камнем тиэргэни тааһынан тэлгэт; 6. кого, разг. (убить) охтор, өлөрөн түһэр; он уложил двух зайцев кини икки куобаҕы охтордо.

туохт.
1. Туох эмэ аанын киэҥник ас, арый. ☉ Широко раскрыть, распахнуть двери или окна
Сыллай хатамматах халҕаны тэлэйэ тэбэн «дир» гыннарда. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор тура охсон, тирии бүрүөһүннээх аанын тэлэйэ баттаата. Л. Попов
[Александр] турда, олордо уонна, «Маша ханна буолла?» — дии санаат, ааны тэлэйэн эмиэ тахсан барда. М. Доҕордуурап
2. көсп. Туох эмэ саҥаны кыайыылаахтык саҕалаа, суолла ас. ☉ Открыть что-л. новое, проложить путь для чего-л.
Атомы араарыҥ, космоһы тэлэйиҥ. Эллэй
Икки атах сайдыытыгар, Иннин диэки хардыытыгар Саҥа суолу тэлэйдибит. Күннүк Уурастыырап

сов. 1. кого (привести) сиэтэн илт, сиэтэн аҕал; ему подвели коня киниэхэ аты сиэтэн аҕаллылар; 2. что (проложить) тириэрт; подвести дорогу к заводу суолу заводка тириэрт; 3. что (соорудить) уур, түһэр, оҥор; подвести фундамент под здание дьиэ акылаатын түһэр; 4. кого-что (включить в число чего-л.) сөп түбэһиннэр, аҕал, кытыар; 5. что, перен. (подыскать доводы) аҕал, бул; 6. что (суммировать) түм, оҥор; подвести итоги түмүгүн оҥор; 7. что, разг. оҥоһун; подвести брови хааскын оҥоһун; 8. кого-что, разг. (поставить в неловкое положение) үктээн биэр, куһаҕаҥҥа тэп; он меня едва не подвёл кини миигин үктээн биэрэ сыста; # живот от голода подвело хоргуйан иһим хапсыйда.