ж. 1. (погл. сомкнуть 1) ыпсарыы, тиксиһиннэрии; 2. (по гл. сомкнуться 1) ыпсыы; 3. (место, где что-л. сомкнуто) ыпсыы; 4. перен. түмсүү, күүһү холбооһун; смычка пролетариата с крестьянством пролетариат бааһынай аймаҕы кытта күүстэрин холбооһуннара.

сов. 1. (уплотниться) ыгылын, ыга тутулун; пружина сжалась куруһуна ыга тутулунна; 2. (съёжиться) кумуй, түүрүлүн; он сжался от страха кини кутталыттан түүрүллэн хаалла; 3. (сомкнуться) хам ыбыс, ньимий; губы сжались уостара хам ыбысты-лар; 4. перен. быпыта кымыстаа, ытырбахтаа; у него сердце сжалось от жалости кини апы-ныытыттан сүрэҕэ быһыта кымыстаата.

сов. 1. (запереться) хатан; дверь закрылась аан хатанна; 2. (уединиться) хатанан кэбис; он закрылся в комнате кини хоско хатанан кэбистэ; 3. (укрыться) сабын, хаххалан; закрыться одеялом суорҕанынан сабын; закрыться от дождя самыыртан хаххалан; 4. (сомкнуться) сабылын; глаза закрылись харахтара сабылынна, хараҕын сим-нэ; 5. (об учреждении и т. п.) сабылын; выставка закрылась быыстапка сабылынна.

дьүһ. туохт. Туохха эмэ бэрт дэбигис лоп-бааччы ыпса түс. ☉ Ловко приладиться к чему-л., удачно совпасть с чем-л., быстро и плотно сомкнуться (напр., закрываясь)
Туох саҥа ба рыта …… хайдах санаа хоту тута лып гынан иһиэй? У. Нуолур
Тимир эрэһээҥки лып гынан сабыллан хаалбыта. СССБТ

туохт.
1. Холбоһор сибээстээх буол, холбос. ☉ Соединяться, сливаться с чем-л.
Көлүйэлэр үгүстэрэ синньигэс элгээн ууларынан силбэһэллэр эбит. Амма Аччыгыйа
Күөл өрүһү кытта силбэһэр төрдүгэр холомолорго маарынныыр үгүс дьиэ көстөрө. Далан
Үрэхтэрэ …… күөлү кытта силбэстэ. Н. Габышев
2. Биир кэлимсэ, сомоҕо буолар гына холбос. ☉ Соединиться, сплестись, образуя одно целое
Кумах биирдии кыырпаҕа силбэһэн таас хайа үөскүүр. Суорун Омоллоон
Табалар тыыннара силбэһэн кыра соҕус былыт буолан көттө. Эрилик Эристиин
Элбэх элэктэриичэстибэ лаампатын уота силбэһэн көстөр эбит. Н. Габышев
Балааккабыт дуомар эттиир ардахтыын, сүүрүк тыаһыныын барыта бииргэ силбэһэн, уораһыйан сатарыы олорбута. Н. Заболоцкай
3. Ыпсыс, ыпсыһа холбос. ☉ Плотно соединиться, сомкнуться
Ыраах иһэр борохуоттар буруолара маҥнай уу-халлаан силбэһэн көстөр сиксиктэригэр синньигэс тимир тоһоҕо курдук өрө тыргыллан көстөллөр. Амма Аччыгыйа
[Дьөгүөрдээн] үөһээ-аллараа халтаһалара силбэһэ иһэннэр, икки хараҕын саппыттар. Амма Аччыгыйа
Уот итиитигэр бигэппиччэ Ылдьаа күнүскү сылаата, эрэйэ киирэн, халтаһалара минньийэ-минньийэ силбэһэн, бүрүйэ тыытан бардылар. Н. Заболоцкай
Киэҥ туундара кубарыйа тэнийэр урсуна …… күөх халлаан саҕаҕын кытта силбэһэргэ дылы. А. Сыромятникова

туохт.
1. Өр хамсаабакка көһүйэн, бөҕүөрэн хам ыпсан хаал (сыҥааҕы этэргэ). ☉ Сомкнуться, стиснуться, застыть, онеметь (о челюстях)
Халыҥ туой чааскыттан, сыҥааҕым ытыста сыһа-сыһа, тыбыс-тымныы сүөгэйдээх үүтү иһэн киллиргэтэбин. Н. Лугинов
Эһэ арҕаҕын ааныгар быардыы түһэн, сылааска сыламнаан, ытыстыбыт сыҥааҕын хоҥноро хас да күн сыппыта. Р. Кулаковскай
Сылгылар айахтара ытыстыбытын оту сиэн көннөрдүлэр. ИН КК
△ Хам, эпсэри сыһын (тугу эмэ этэргэ). ☉ Плотно, крепко сжаться, уплотниться
Вася ытыстан хаалбыт гаайкалары кытта өр мөхсүбүтүттэн тиритэ быһыытыйда. П. Чуукаар
2. көсп., сөбүлээб. Кэпсэтиэххин баҕарбат курдук тутун, саҥаран быстыма. ☉ Долгое, продолжительное время молчать, выражая нежелание вести разговор
Тоҕо сымыһаххытын быһа ытыран, ытыстан олордугут, саҥарбакка?! Болот Боотур
Бу уол киһи көрөрүгэр күнү быһа ытыстан сылдьар, наадалаах кэмин билэн саҥарара буолуо. А. Сыромятникова
«Чэ, барыаҕыҥ!» — диэтэ уонна ытыстан баран, эргиллэн тахсан барда. Н. Заболоцкай
♦ Сыҥааҕа ытыстар көр сыҥаах
Кыһыйбыт-абарбыт иһин тэҥнэһиэҥ дуо, сыҥааххын ытыстан олороҕун. П. Ойуунускай
Мииппээн бэйэ икки ардыгар айаҕа хам буолбат кэпсэллээҕэ, оттон үөрэх буоллар эрэ, сыҥааҕа ытыстан хаалара. П. Аввакумов
Булт чааһыгар сыҥааҕа балай да ытыстар этэ. «Чолбон»