сонливый; уук киһи сонливый человек; ср. уулаах II.

1) иметь болезненный сонливый вид; 2) перен. утратить, терять творческую активность, энергию.

даҕ. Уулаах; уһуннук утуйарын таптыыр (киһи). ☉ Сонливый; любящий поспать, засоня
Уук киһини өрө сараҥнаппытынан …… ороон таһаараллар. Амма Аччыгыйа
Биһиги эрдэ утуйааччыбыт. Кырдьан, уук буолан хааллым. И. Гоголев
Оччоттон аныаха диэри киэһэ, хараҥардар эрэ утуйар уук үгэстээхпин. Н. Абыйчанин

I 1) имеющий воду, с... водой, =водный; водянистый; уулаах биэдэрэ ведро с водой; уулаах сир сырая местность; элбэх уулаах өрүс многоводная река; 2) беременная (обычно о самке домашних животных); уулаах ынах стельная корова; уулаах биэ жерёбая кобыла; 3) уст. имеющий примесь меди (о серебре, золоте); уулаах көмүс серебро с примесью меди # уулаах былыт дождевое облако; тяжёлая туча; уулаах отон брусника.
II сонный, сонливый; уулаах киһи сонливый человек; уулаах турбут он ещё сонный (не выспался); ср. уук.

1. 1) труп (человека); 2) дохлая, павшая скотина; падаль; 3) малосильный, изнурённый скот; кляча; 4) устойчивая облачность без дождя; өлүгүн ыраастаан түһүөҕэ дождь выпадет после того, как разойдутся (эти) облака; 2. сонливый, тусклый, невыразительный (о лице); вялый; влүк сүрэх неисправимый лентяй.

прил. 1. утуйуу; түһээһин; в сонном состоянии утуйуу туругар; сонный бред түһээн үлүгүнэйии; 2. (спящий) утуйбут, утуйа сытар; 3. (сонливый, заспанный) уутун хамма-тах, утуктаабыт; у него сонный вид уутун хам-матах дьүһүннээх; 4. перен. (вялый, медлительный) утуктаабыт курдук, утуйа сылдьар курдук; # сонные артерии анат. өҥүс тымырдар (өҥүс баһынан төбөҕө баран эргийэн кэлэр артерия).

I
даҕ.
1. Кураанах буолбатах; киһи кэһэ сылдьар бычырҕас уунан бүрүллүбүт (сир). ☉ Имеющий значительную влажность, сырой; залитый водой (о местности)
Ньээдирэ уулаах, лээби оттоох алыыны туораан, эрбийэ мастардаах ойуурга тахсыбыттара. Л. Попов
Бырдах уулаах, хойуу оттоох ходуһа сиригэр ордук сытайан үөскүүр. Н. Заболоцкай
Өйдүүгүөн, эн биһиги уулаах окуопаҕа сытан, утуйбакка сылдьан, охсуһуу быыһыгар бу күнү ахтарбытын-саныырбытын. Т. Сметанин
Уулаах араҥаҕа уу таах сыппат. «ХС»
2. Иһигэр оҕолоох, буос (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Стельная (о корове), жеребая (о кобыле), беременная (о самках нек-рых животных)
Дьэ, били тоҕус уулаах биэлэрим сир хараарбытын кэннэ бары этэҥҥэ төрөөтүлэр. Эрилик Эристиин
Кытараабыт ынаҕын атын сүөсүһүттэргэ бэрдэрэр, ол оннугар Даарыйа уулаах ынаҕы ылар. А. Фёдоров
Үөскэх үөскүөҕүттэн оҕо буолан төрүөр диэри кэмин сүөһү уулаах сылдьыыта диэн ааттанар. СИиТ. Кээс, доҕор, атастаһыах. Мин өсүөлүм уулаах, төрөөтөҕүнэ оҕотун ылыаҥ. Я. Козяк (тылб.)
3. Алтан булкаастаах (көмүс туһунан). ☉ Имеющий примесь меди (о серебре, золоте)
[Кыталык] Булуу көмүс буухтаах, Үрүҥ көмүс өрөҕөлөөх, Уулаах көмүс уорҕалаах. Саха нар. ыр. I
[Сайсары:] Истээри эрэ гынар буоллаххына: Оҥоойу буутун улахана Уон сүүс уулаах көмүс буолбут үһү. Суорун Омоллоон
Алтана кыра буоллаҕына аҕыйах уулаах көмүс оҥоһук диэн күндүркэтэн ыарахан сыанаҕа атыыланара. МАП ЧУу
♦ Уулааҕынан (уулааҕынан-хаардааҕынан) көр — уу бычалыйбыт хараҕынан көр. ☉ Смотреть увлажнившимися глазами; смотреть глазами, полными слёз
Маны ааҕан баран, Чүөчээски: «Ии, оҕом эрэйдээх, мин ахтыбат үһүбүн дуо?» — диэн баран, уулааҕынан-хаардааҕынан тула көрөн кэбистэ. Суорун Омоллоон
Мариса [Бурхалей ийэтинээн көрсүһүүлэрин] көрөн аһынан, уйадыйбыт курдук уулааҕынан көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин. Уулаах олорон — үлүһүйэн, умсугуйан, омуннуран туран (кэпсиир, арбыыр). (Өр саҥаран тамаҕа хатар, ол иһин уулаах олорон, дьоһуннанан, уһуннук сэһэргииргэ оҥостон олорон кэпсиир.) ☉ С пристрастием, увлечённо, приукрашивая (рассказывать, хвалить — букв. сидя с водой)
Кэргэттэр кэмэ суох кэпсииллэр, Хамначчыттар харса суох хайгыыллар, Уолаттар уулаах олорон умсугуйаллар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Уулаах табахсыт — дьаарай табахсыт, табахха дьиҥнээхтик ылларбыт табахсыт. ☉ Заядлый курильщик. Уйбаан оҕонньор уулаах табахсыт. Уулаах табахсыттары утары аҕытаассыйа ыытабыт
□ Эн уулаах табахсыккын бэркэ билэбин. И. Гоголев
Молоох оҕонньор баар дии, уулаах табахсыт. Сүүсчэкэтэ буолан эрдэҕэ, хата, оҕонньоруҥ билигин да тэп курдук. «ХС»
◊ Уулаах былыт көр былыт
Дьиэбитигэр тиийиибитигэр арҕаа диэкиттэн уулаах хараҥа былыттар сайылык ойуурун үрдүнэн сабардаан тахсыбыттара. И. Сосин
Болоорхой халлааҥҥа уулаах былыттар халыйа устан бардылар. Н. Абыйчанин
Уулаах отон көр отон. Хотуур ортотун эргин уулаах отон ситэрэ. Г. Угаров
Уулаах отон бэрт киэҥ тарҕаныылаах, хагдарыйбат күөх сэбирдэхтээх, өндөҕөр синньигэс умнастаах, элбэх сыллаах сэппэрээктиҥи үүнээйи. МАА ССКОЭҮү
Уулаах эрбэһин көр эрбэһин. Ордук тарыыһа, ача от, уулаах эрбэһин, хатыы от үүнэллэр. ВДИ ҮөКОБҮ
II
даҕ. Уһуннук, өр утуйар (киһи). ☉ Любящий поспать, сонливый. Уулаах баҕайы киһи. Уулаах дьону сөбүлээбэппин
□ Тур, тур, тур, эн — уулаах дьахтар! Н. Некрасов (тылб.)