сосновый лес, сосняк; кумах чагда сосняк (растёт) на песчаной почве.

1) лесок на открытом месте; 2) молодой сосняк; редкий сосновый лес; молодой сосновый лесок в долине реки.

аат. Үрдүк сирдээх бэс ойуур; наар бэс мас үүммүт ойуура. ☉ Сосняк, растущий на сухом возвышенном месте; сосновый бор
Бу толоону этэҥҥэ туорууллара буоллар, хойуу мастардаах чагдаҕа тахсыа эбиттэр. Эрилик Эристиин
Бу сырыыга [туһахха иҥнибит тыыннаах куобахха] түбэһэр инибин диэн саныы-саныы, чагда устун сүүрэн дэгэйэн истим. Т. Сметанин
◊ Бэс чагда көр бэс
Бэс чагданы курдары түһэн, сэндэҥэ ырааһыйаҕа өҥөс гыннаххына, үүтээҥҥэ, кыракый балааккаларга кэтиллэ түһэҕин. С. Тарасов
Бэс чагда анныгар Ламма эбэ үрүҥ көмүс эрэһэ долгунунан дьиримнии сытар. М. Доҕордуурап
Биһиги сиэттиһэн баран бэс чагда диэки бардыбыт. И. Федосеев
ср. эвенк. дьагда, маньчж. чжакдан ‘сосна’

1. аат.
2. Ситэ илик бэс, кыра, эдэр бэс; кыра, эдэр бэстэртэн турар ойуур. ☉ Маленькая сосна, сосенка; молодой сосняк
   Икки өттүлэринэн күһүҥҥү араҕас мутукча куорсуннаах титириктэр, күөх бэрдьигэстэр элэгэлдьийэн ааһаллар. Күндэ
   Икки чанчыктарынан баттахтаах тараҕай төбө курдук, ол хайа ыраас хаарынан кылбайан турар, икки эҥээрдэринэн хойуу бэрдьигэс сыста үүнэн тахсыбыт. Амма Аччыгыйа
   Силлиэ …… иһиирэ-иһиирэ хаары өрө бурҕачытар, бу сыгынньах кумах толооҥҥо үүммүт иинэҕэс бэстэри уонна бэрдьигэстэри арааһынайдаан сахсыйар, эрийэр-мускуйар. С. Никифоров
3. Туораахтаах от бииһэ, олус өҥ, иҥэмтэлээх. ☉ Арктофила (трава)
   [Бэйбэрикээн] алаас сыһыыттан биэс салаалаах бэрдьигэс оту түөрэн ылбыт силиһин да, лабаатын да алдьатымына, хоонньугар уктубут. Саха ост. I
   Аһылыктара манна саамай үүнүүлээх бэрдьигэс диэн уу ото. Н. Заболоцкай
4. даҕ. суолт. Үрдүгэ суох, намыһах (эдэр мас, ойуур). ☉ Низкорослый, маленький (о дереве, лесе)
   Балтийскай муораны туораан, бэрдьигэс тыанан бүрүллэ үүммүт оргуллардаах кытылга чугаһыыбыт. Н. Якутскай
   Бэрдьигэс мастардаах кэрии тыа биһигини сымала сытынан көрсөр. С. Тарасов
   Чараҥ быыһыгар онон-манан ыһыллан турар бэрдьигэс харыйалар, мэлдьи хойуу өҥнөрүнэн кыһыны өйдөтөн, киһи санаатын холуннараллар. Л. Толстой (тылб.)

1. аат.
2. Уһун мутукчалаах төгүрүктүҥү туораахтаах хагдарыйбат мас. ☉ Сосна
   Хаары бүрүммүт хойуу ойуур улам арыттанан, сэндэҥэрэн баран, бөдөҥ бэстэринэн бүүрүктэнэн бүттэ. Амма Аччыгыйа
   Харыйа, бэс, тиит лабааларын үнтү кулуубут, итиэннэ наар уоспутунан айылҕаны харыстыаҕыҥ диэн аҕыс айдааны түһэрэбит. С. Никифоров
   Бу наар кумах дойду быһыылааҕа. Маһын үксэ бэс буолан болбукта этэ. Н. Якутскай
3. Бэс ойуур, бэс чагда, бэс ой. ☉ Сосновый бор, лес, лесок
   Бэс иһинээҕи хонууга муусука ньиргийэр, үҥкүү буола турар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Сэргэлээх алар бэһигэр Хайыһардьыт ыччат элбиир. С. Данилов
4. эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ — сииргэ анаан кыһыйыллан ылыллыбыт бэс субата. ☉ Сосновая заболонь (слой древесины, находящийся непосредственно за корой), заготовленная для еды (в дореволюционное время)
   «Сайын кииһилэни үргээбэккит, бөрүөк оту, бэһи кыһыйан хаһааммаккыт, көр, кэһэйдэххит», — диэбит Чоочо. МНН
   Үс сааскы ыйга уу, бэс иккини аһаан олорорун кини [саха дьадаҥыта] ол курдук буолуох тустааҕынан ааҕар. УАЯ А
5. даҕ. суолт. Бэстэн оҥоһуллубут; бэстэн турар; бэстээх. ☉ Сосновый. Бэс кытыйа. Бэс бэрэбинэ. Бэс тумул. Бэс аллея
   □ Бэс халҕаны икки сиринэн буулдьа кытар гына дьөлүтэ көтөн кэбистэ. Эрилик Эристиин
   Сайын кини оол бэс үрүйэни өрө батыһан тахсан барыыһы. Амма Аччыгыйа
   Кинилэр бэс халҕаннара эмискэччи аһылынна. Т. Сметанин
   ♦ Бэһинньигэ (диэри) бэстээх — сииргэ бэлэмнээбит хаһааммыт бэһин субата балаҕан эрэ ыйыгар тиийэр. ☉ Иметь запас сосновой заболони до сентября. Бэһэ бэттэх <уута уҥуор> — мөлтөхтүк бэлэмнэммит ас. ☉ Плохо приготовленная пища (букв. вода по ту сторону, а сосновая заболонь по эту).
   ◊ Бэрдьигэс бэс — кыра бэс, ситэ илик бэс. ☉ Молодая сосна, сосенка
   Киэҥ үрүйэ кытыытынан сайбарыһа үүммүт бэрдьигэс бэһи кини үнүрүүн холкуос ходуһатыгар үлэлии киирэн иһэр кыргыттарга дьүөрэлии көрбүтэ. Амма Аччыгыйа
   Бэс кумаара көр бырдах. Иҥсэлээх бэс кумаара былыттыы саба түһэриттэн да кыһаллыбат. И. Гоголев
   Бэс мас — 1) бэс диэн курдук. Аргыый харахпын мин аһан, Үөрдүм кыһыҥҥы дии санаан, Көр эрэ, миигин аһынан, Бэс мас хаарга тобуктаан Турар түннүгүм анныгар. П. Тулааһынап
   Сэргэстэһэн кинилэр Бу дабайан иһэллэр Бэс мастардаах үрдүк сыыры. И. Гоголев; 2) бэстэн оҥоһуллубут (эркин, остуол о. д. а.). ☉ Сосновый, сделанный из сосны (стол и т. д.)
   Түннүк аттынааҕы кыһыллыҥы кырааскалаах боростуой бэс мас кытыылаах эргэ түрүмүөҕэ көрүнэ-көрүнэ, уоһун кырааскалана турар. Софр. Данилов
   Ыраахтааҕы сэриитэ бу дьиэни [Романовка дьиэтин] Ыстыыгынан сиритэ кэйбитэ, Кини бэс мас кэбирэх эркинин Дьөлүтэ сүүрпүтэ. Эллэй. Бэс ойуур — аҥаардас бэс эрэ мастаах ойуур. ☉ Густой сосновый лес
   Бэс ойуур анараа өттүгэр дьүөлэкээн сыһыыта баар үһү (тааб.: киһи ытыһа). Түүн чуумпурбут бэс ойуур, силбиги бүрүммүт күөх хонуу лааҕыры кытта тэҥҥэ уһукталлар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Лоһуора көмүс туораахтаах бэс ойуурдар быыстара, үҥкүүлүүр площадка, дьиэлэр тастара өссө эбии күйгүөрэн, саҥа-иҥэ хойдон, ырыа-тойук үксээн, өрө ньиргийэ түстэ. А. Бэрияк
   Дорҕоонноох куоластаах, Токуоралаах тумустаах, Тордох хара өҥнөөх Тойон кыыл тохтуур, Уоруйах суор хонуктуур, Уордаах боруллуо олорор Уруктаах бэс ойуурдаах. С. Зверев. Бэс тыа — бэс эрэ үүммүт тыата. ☉ Сосновый бор, сосняк
   Сэндэҥэ мастаах бэс тыаҕа Соҕотоҕун хаамтым бүгүн. Сыгынаҕы да сылбаҕы, Саараама, манна көрбөккүн. Баал Хабырыыс. Бэс үөрэ — бэс субатын тарга эбэтэр үүккэ (сиҥэҕэ) ытыйан оҥорбут ас. ☉ Похлебка из сосновой заболони на молоке или на таре (см. тар)
   Үллэр доруоһалаах, көтөҕүүлээх ас аһаныаҕа. Бэс үөрэ, үтэһэлээх лэппиэскэ төрүт сүтүөхтэрэ. П. Ойуунускай
   Ааныска сурдьа бэс үөрэни мас хамыйаҕынан бэрт минньигэстик сиэн лобуйарын астына, таптыы көрөн олорон, бу саҥардыы улаатан эрэр кыра киһини ис-иһиттэн аһына саныыр. С. Никифоров
   Ыаллар бэйэлэрэ бэс үөрэтинэн олороллор. И. Гоголев. Бэс чагда — үрдүк сиргэ үүммүт сэдэх бэс мастардаах ойуур. ☉ Сосновый бор на возвышенной местности
   Бурхалей сэндэҥэ соҕус бэс чагда быыһынан, кырдьаҕас киһи сүүһүн курдук кэрэниистэрдээх хайа үрдүк чабырҕайын үрдүттэн өҥөс гына түстэ. Эрилик Эристиин
   Тиит тыалар, бэс чагдалар, хатыҥ чараҥнар, симилэх ойуурдар быыстарынан эҥин араас киэҥ — кыараҕас ырааһыйалар, үрүйэлэр, дүөдэлэр ыһыллыбыттар. Амма Аччыгыйа
   Уҥуор бэс чагда көстөр. Бу өттө намыһах. И. Данилов. Бэс ыйа — сыл алтыс ыйа. ☉ Июнь
   Бэс ыйынааҕы куйаас сыралҕана ыкпытын үрдүнэн, комбат тохтобулу көҥүллээбэтэ. Эрилик Эристиин
   1965 сыллаахха бэс ыйын чэмэлкэй күннэригэр Дьокуускайга түмсүбүт өрөспүүбүлүкэ эдэр ыччатын ортолоругар найахылар эмиэ бааллара. АҮ
   Бэс ыйын бастакы аҥаарыгар күн-дьыл бэркэ көннө, халлаан ып-ыраас буолла, ардах сууйбут хонуу куйаара күн уотуттан дьикти үчүгэйдик чэлгийдэ. М. Шолохов (тылб.)