разг. сотка (сотая часть гектара); биир суотай сир одна сотка # биир суотай арыгы сто граммов спиртного.

аат.
1. Бүтүнүнэн, сыалайынан ааҕыллар ханнык эмэ ахсаан сүүс гыммыт биирэ. ☉ Процент (сотая доля числа, принятого за целое). Сүүс бырыһыан, Тоҕус уон тоҕус бырыһыан
□ Сэбиэскэй Сойууска сүүс саастаахтар бырыһыаннара Кавказка уонна Саха сиригэр ордук үрдүгэ биллэр. И. Данилов
2. Харчыны иэс биэрбит киһи эбэтэр тэрилтэ иэстээхтэн ылар эбии төлөбүрэ. ☉ Процент (дополнительная плата, получаемая кредитором от должника)
Эрэ эристиин эмиэ Эрдэ эмэнсийдэ, Алдьархайдаах хабалаҕа баанна, Быстыбат бырыһыаҥҥа ылларда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уол тойон, оҕонньор оннугар Олорон, баһылык хаалбыта, Быстыбыт, дьадаҥы дьонугар Бырыһыан, дайыымка аахпыта. Күннүк Уурастыырап
Куртан кур иэскэ тимирэн бырыһыаҥҥа ылларбыт быстар дьадаҥы дьон тугу да биэрэллэрэ суоҕа, биир-икки ынахтарын аҕалан иэстэрин төлүүргэ тиийбиттэрэ. А. Сыромятникова

аат.
1. кэпс. Гектар уон гыммыт бииригэр тэҥ сир иэнэ. ☉ Единица земельной площади, сотка
Бу киһи икки гаа сүүрбэ суотай сири биир күн охсубут. С. Тумат
Балтараа суотайга олордорбут буоллар балтараа-икки туонна хортуоппуйу сыл аайы үүннэрэн ылыахпыт этэ. «Кыым»
2. мат. Хайа эмэ единица сүүс гыммыт биирэ. ☉ Одна сотая часть какой-л. единицы измерения
Суоттааһыннарга П чыыһыланы суотайга диэри төгүрүтэллэр. ВНЯ М-5
Биир суотайга диэри туочунайдык (итэҕэстээх) буллубут дэнэр. ШИН А
3. көсп., эргэр. Биэдэрэ арыгы сүүс гыммыт биир өлүүтэ уонна оччо арыгы киирэр истээх бытыылка. ☉ Мера спиртных напитков в одну сотую часть ведра, а также бутыль такой ёмкости
Икки суотай испиири ылан куртаҕар кутунна, холуочуйда. М. Доҕордуурап
Эн дьонтон чып кистээҥҥин дьааһыгыҥ түгэҕэр биир олордуу алаадьы бурдугун, биир суотай арыгы сыыһын уура сылдьарыҥ. В. Яковлев
Үс суотай испиирбин уулуубун. И. Бочкарёв

аат.
1. Үп, үлэ эбэтэр туох эмэ иһин төлөбүр буолар бэлиэ. ☉ Деньги как средство платежей, как предмет накопления
Хойут харчы көһүннэҕинэ төлүөҥ буоллаҕа. Н. Неустроев
Уон муунта арыыта, биир эмис ынах буутун миигиттэн илдьэ киир. Харчы оҥорон сээкэйдэ атыылас. Болот Боотур
«Күнүҥ харчытын, баһаалыста, ыл. Ол үрдүнэн кэлэн үлэлээбиккэр баһыыбалыыбын», — диэтэ кинээс. М. Доҕордуурап
2. Кэпиэйкэ (солкуобай сүүс гыммыт биирэ), бытархай. ☉ Копейка (сотая доля рубля), мелочь
Ол аймана сылдьан, [Ыстапаан] биир киһиэхэ этин сүүрбэ биэс сүүһү кытта аҕыйах бытархай харчыга атыылаата. А. Софронов
Онно күҥҥэ уон, уон биэс, сүүрбэ харчыны өлөртүүр эбитэ үһү. Эрилик Эристиин
Кэлин ити харчыны кэпиэйкэ диэн ааттыыр буолтара. Сахалыы бытархай харчы диибит. «ББ»
3. Манньыат (кыһыл, үрүҥ көмүс эбэтэр алтан, тимир); бытархай (сыр) манньыат. ☉ Металлический денежный знак (различного достоинства)
Манна уезд таҥаратын дьиэтин аҕабыыта Никандр Мельниченко докумуоннара уонна уоннуу сүүстээх кыһыл көмүс харчы угуллубуттар. Н. Якутскай
Киһилэрэ, алтан айахтаах кумараанньыгы ылан, биир солкуобайдаах көмүс харчыны Абдуркуллаҕа биэрдэ. Эрилик Эристиин
Туобуйа биир уола: «Мэ, бу үбү», — диэн баран, биир мөһөөччүккэ толору көмүс-алтан харчыны уунна. Н. Павлов
♦ Халыҥ хаһанан харчыта охсун (кэбис), суон саалынан мохсуота кэбис (уурун) көр саал I
Оок-сиэ дуо, оҕолоор! Халыҥ хаһанан харчы кэбиһэр, Суон саалынан мохсуо кэбиһэр, Айгыбуйгу, аан чалбараҥ диэн Бу аата буолбат дуо! Өксөкүлээх Өлөксөй
Туос сандалы остуолга Тула олорон чуоҕустулар, Халыҥ хаһанан харчы кэбистилэр, Суон саалынан мохсуо оҕустулар. С. Зверев. Харчыны тамныыр көр тамнаа. Харчынан тамнааттанар аныгы сахаларбыт инбэлииттэргэ тоҕо көмөлөспөттөр? «Саха с.». Харчыга хараҥарбыт — харчыга иҥсэлээх буолбут, өйө-санаата харчы эрэ туһунан буолбут. ☉ Помешаться на деньгах, пристраститься к наживе
Албынныахпын баҕарбаппын, Харчыга хараҥарабын, Хантан ылары билбэппин. А. Софронов
[Бодойбоҕо] Харчыга хараҥаран, Харыстарыттан таҕыстылар, Хараҥа хааннарын таһаарыстылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
— Сөпкө этэҕиэн, былааска иирэн, харчыга хараҥаран дьон кэрээниттэн тахсан эрэр. «Чолбон»
◊ Харчы уҥуоҕа (харчы уҥуох) — тобук уҥуоҕа, тобук хаппаҕа. ☉ Коленная чашечка (надколенная кость)
Кутталбыттан сүһүөҕүм харчы уҥуоҕа атаҕым устатын тухары сүүрэлииргэ дылы гынна. Т. Сметанин
Арай биирдэ Игнашка, ыҥырыа тикпитин курдук, дьигис гыммыта, онно кини тобугун харчы уҥуоҕар табыллыбыт этэ. М. Горькай (тылб.)
ср. каракалп. каржы ‘средства (деньги, материальные ценности)’, казах. каржы ‘денежные средства’
русск. харчи ‘еда, пища’