аат., кэпс. Охсуһуу, илиинэн киирсиһии. ☉ Драка, потасовка
Хабараан хадьыктаһыы, улахан охсуһуу, сойон биэрбэт сотуһуу буолла. Д. Апросимов
Быһыта бэрсиһии, хайыта сотуһуу, Быары, сүрэҕи бысыһыы үгэнэ. И. Эртюков
Солуута суохтан сылтаһан, сотуһуу да туруо. А. Барто (тылб.)

көр пахай
Ким эрэ кэллин да, Кэлтэччи Киһиргээччи, …… Эбэтин эрэйдээччи, Ийэтин эрийээччи… Быһаччы эттэххэ Паапыс ээ, маннык! К. Туйаарыскай
Күнүн аайы чоппууска Буккуллар буорга-сыыска. Паапыс, Паапыс! Тумсун өҥө туттунар, Туой охсуһан сотуһар. Паапыс, Паапыс! В. Башарин

сыһ. Кими эмэ өлөрөр-өһөрөр курдук, кыайыылаахтык (сэриилэс, охсус). ☉ Так, чтобы сразить наповал, до победы (биться, драться)
Күтүөтүм күүстээх холгунан Киэҥ-киэҥник далайтаатаргын Сууһарыылаахтык сууллартыаҥ этэ. И. Гоголев. Куралай Кустук сэттэ сиринэн сиикэй баастанан, алта сиринэн аһаҕас баастанан айалыы-дьойолуу турар солото суох сууһарыылаахтык сотуста, сэтэрэн туран сэриилэстэ. Д. Апросимов
— Эйигин артиллерийскай училищеҕа үөрэттэрэ ыытыахпыт. Улахан халыыбырынан сууһарыылаахтык ытарга үөрэниэххэ наада. И. Егоров

туохт.
1. Улаханнык, көхтөөхтүк үр (үксүгэр булчут ыт туһунан). ☉ Громко, ос тервене ло ла я ть (обычно об охотничьей собаке)
Ытта ра чугас туох эрэ баарын биллилэр бы һыылаах, үрэн маргыйаллар, инники дьу луһаллар. Н. Якутскай
Кэрэмэс аты эргийэ көттө да, уун-утары туран үрэн маргыйбытынан барда. Р. Кулаковскай
Икки дуу, үс дуу сойуоһут ыттар улуй бахтаан ыла-ыла, үрэн маргыйбыттарын чуумпу салгыҥҥа [Сэмэн] чуолкай дык истэ оҕуста. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Хаһыы былаастаан улаханнык саҥар. ☉ Говорить громко, сердито; браниться, ругаться громко
«Кыргыттаргын эрэ мин моонньубар хааллартаама! Кинилэри көрөр-харайар киһиҥ манна суох!» — диэн Мотя [кыыһыгар] маргыйбыта. Н. Якутскай
[ Кулуба] быраабатыгар киирдэҕинэ улуус суруксутун мөҕөн маргыйара, биир да киһини кытта үчүгэйдик, наллаан кэпсэппэт, биир да дьыаланы быһаарбат буолбута. «ХС»
[Улдьаа мэник] Итиннэ тиийэн иҥиннэ, Манна кэлэн маргыйда, Солуута суох сотуста, Эппиэтэ суох этистэ. ДВ О
ср. тув. маргылдаа ‘спор’, хак. марыҕ ‘пари, спор’, алт. маргыш ‘биться об заклад’, монг. маргах ‘спорить’

1. аат.
2. кэпс. Наһаа мэник, олус тэбэнэттээх, улдьаа оҕо. ☉ Шалун, озорник, проказник, сорванец
   Үстээх үөдэн, Түөртээх төбөт. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Мин кылааспар киһи хайдах да эппитин истибэт, бэйэлэрэ талбыттарынан сылдьар икки төбөт бааллара. Н. Босиков
3. сөбүлээб. Киһи (оҕо) бөҕөтө, урдус. ☉ Хулиган, хулиганьё
   [Ньукулай оҕо эрдэҕинэ] дьэ сытыы, мэник төбөт этэ. С. Руфов
   Бу дьиэҕэ нэһилиэк төбөттөрө мустаннар, хаартылаан сотуһаллар. М. Тимофеев
   [Дима] төбөтүнэн харахтаах төбөт дьэ булан тиийэр киһи буолуо. С. Федотов
4. даҕ. суолт. Мэник-тэник, тугу да кэрэйбэт, харса суох (оҕо туһунан). ☉ Озорной, проказливый (о ребёнке)
   Төрөөбүт дойдутугар баппатах төбөт мэниктэр төннөр буоллугут! Эрилик Эристиин
   [Сынаҕы Баай:] Нүһэр Дархан, эн төбөт уолуҥ Мин соҕотох уолбун сирэйгэ оҕуста! И. Гоголев
   [Хатыҥы] Хайа эрэ төбөт уол көччүйэн, Хайыта суруйан ааспыт. М. Ефимов
   ср. кирг. дөбөт, төбөт ‘кобель; волккобель’, ног. тоьбет ‘пёс’

аат. Киһи илиитин тарбахтарын кумутан баран ытыһыгар ыга туппута. ☉ Кисть руки со сжатыми пальцами, кулак
Митя уол сарылаабытынан ыстанан киирдэ, сутуругун дуомун боччоччу туттубут. Амма Аччыгыйа
Аллара далаһаҕа били эбирдээх сирэйдээх уолчаан, сутуругун күөрэҥнэтэ-күөрэҥнэтэ, боруллуону кыйдаан хаһыытыы турар эбит. Н. Лугинов
Көлөпүнэ [киһи аата] бууттаах сутуругун мин үрдүбэр күөрэтэн эрэр эбит. Н. Заболоцкай
♦ Илиитин (сутуругун) көтөхпүт көр көтөх I
Сыллай дьуһуурунайдыыр күнүгэр оскуола иһэ киһи өлөн сытар дьиэтин курдук, кэри-куру буолар, кини сутуругун көтөхпүт киһитэ бэйэтин сордоох киһинэн ааҕынар. Амма Аччыгыйа
Кыһыл сутуругунан — кыһыл илиитинэн диэн курдук (көр кыһыл). Эһэ иннигэр кыһыл сутурукпунан хаалбыттыы сананным. Далан. Сутуругар сокуоннаах (сууттаах) — күүһүнэн эрэ быһаарсар идэлээх, охсуһуук. ☉ Способный решать всё только при помощи силы, драчливый
Маппыр, этэргэ дылы, сутуругар сокуоннаах, тойон оҕото тойон курдук, улаатан испитэ. Л. Попов
Субуруускай бырааппыт Сутуругар сокуоннаах. Р. Баҕатаайыскай
Сутуругар сууттаах Иванов сэтээтэл кыыллыы сидьиҥ сирэйин даҕаны саралыы тардыбыттара. «ХС». Сутуругунан оонньооһун — улахан төрүөтэ, сылтаҕа суох охсуһуу. ☉ Драка без существенного повода
Кыыс чиэһин тэпсибит …… ол урдуһу, сидьиҥ быһыытын иһин, баран сирэйин эттиэххэ баара... Бэйэ, эмиэ тоҕо итинник санаата, сутуругунан оонньооһунтан кэһэйбэтэх киһиэхэ дылы. В. Васильев. Сутуругунан сотуһар кэпс. — охсуһарын сөбүлүүр, охсуһар. ☉ Давать волю кулакам
Соторусотору сутуругунан сотуһар. НАГ ЯРФС II. Сутурук бэргэһэтэ — мэлдьи кырбанар, охсуллар киһи. ☉ соотв. мальчик для битья
Ол тип-тилигирэс, киһини быһа көтө сылдьар уолаттар обургулар ортолоругар түбэстэхпинэ …… аспын былдьаан аһыахтара, таҥаспын талаан таҥныахтара, бэйэбин сутурук бэргэһэтэ оҥостуохтара. В. Титов. Су- туруккун сытыылаа — кимиэхэ эмэ кыыһыр, саан. ☉ соотв. иметь зуб на кого-л., точить зуб на кого-л.
Хайа, бу тоҕо Костяҕа сутуруккутун сытыылаатыгыт? Кини тугу оҥордо? Кэпсээннэр. Сутуруккунан киир — кими эмэ кырбаа, охсус. ☉ Бить кого-л., драться с кем-л., набрасываться на кого-л. с кулаками
«Эт бас» диэн күүстээх киһи: баайдарга атыыланан дьадаҥыларга сутуругунан киирэр. «ХС». Сутуруккунан көрүс — кими эмэ өһүөннээхтик көрүс, туохтан эмэ көҥөн. ☉ соотв. встречать с кулаками
«Мин Дулҕалаахпын ылабын — диэбитэ Дьөгүөрдээн. — Онно сарбаҥнаабыты сутурукпунан көрсөн иһиэм». Амма Аччыгыйа. Сутуруккунан (илиигинэн) сууттаа — тылынан быһаарсыбакка оҕус, кырбаа. ☉ Кидаться с кулаками на кого-л., бить кого-л. (букв. судить кулаками)
Итиччэ киһини сутуругунан сууттуур табыллыбат. Н. Якутскай. Сутурук ыл — кырбан, охсулун. ☉ соотв. получить по шее
«Мин эйигин, дьиҥэр, үөхпэтэҕим ээ», — Агдам, охсуһуу таҕыстаҕына Зубртан сутурук ылыахпыт диэн, намыраата. Р. Баҕатаайыскай
◊ Сутурук саҕа — олус кыра, быыкаа. ☉ Величиной с кулак, махонький
Ол, биһиги тиҥэһэ кунаммыт диэн, сутурук саҕа баҕайы. Амма Аччыгыйа. Сутуруккун тутун — илиигин сутуруктуу тут. ☉ Сжать пальцы в кулак
[Уот Уһутаакы] суоҕун эрэ аанньа Сутуруккун туттаҥҥын Суоһурҕана турар инигин. П. Ойуунускай
Мин диэки чэлкэҕэлээҕинэн көрөн кэбистэ, охсуох курдук сутуругун тутунна. Н. Заболоцкай. Сутурук уйарынан — күүс тиийэринэн, кыах баарынан. ☉ Изо всех сил, во всю прыть
Үөрүү буолла да — хабарҕа муҥунан үөрүү, кыыһырсыы буолла да — сутурук уйарынан киирсии. Э. Соколов. ДТС йыдрух, йудрух, каракалп. жудырык, кирг. жудурух, алт. дьудрук, тат. йодрык