с. 1. (сочинение стихов) хоһоону оҥоруу, хоһоон суруйуу; 2. лит. (строй стихотворной речи) хоһоон оҥоһуута, хоһоон дьаарыһа.

и. д. от суруй =; суруйуу уруога урок письма; өйтөн суруйуу сочинение; аахпыттан суруйуу изложение; ыраастык суруйуу чистописание.

ж. 1. (действие) компиляциялаа-. һын; заниматься компиляцией компиляция-лааһынынан дьарыктан; 2. (сочинение) компиляция (туе бэйэ өйүнэн буолбакка, атын дьон чинчийиилэриттэн ылан аттаран суруйуу).

сов. 1. что (переписать) уһул, устан ыл; списать условие задачи с доски задача усулуобуйатын дуоскаттан уһул; списать сочинение у товарища сочинение-ҕын табаарыскыттан устан ыл; 2. кого-что с кого-чего (воспроизвести по оригиналу) ылан суруй; герой произведения списан с живого лица айымньы геройа тыыннаах баар киһиттэн ылыллан суруллубут; 3. что, бухг. уһул, устан кэбис; списать задолженность иэһин устан кэбис; 4. кого, мор. устан кэбис, тапаар.

1) писать; харандааһынан суруй = писать карандашом; сурукта суруй = писать письмо; өйтөн суруй = писать сочинение; 2) проводить линию; царапать (острым предметом); хаптаһыны тоһоҕонон суруй = царапать доску гвоздём # ууну суруй = а) говорить чепуху; б) заниматься чем-л. бесполезным (букв. писать по воде).

1. суруй диэнтэн хай. аата. Суруйуу ыарын, мэһэйин Суруйааччы эрэ билэр. Күннүк Уурастыырап
   Эн ускуустубаны өйдөөбөккүн. Хартыынаны суруйуу — муҥурдааҕы быһыы буолбатах. В. Гаврильева
   Прототип — айымньы геройун суруйууга төрүт буолбут киһи. ПНЕ СТ
2. Суруйааччы суруйбут айымньыта. ☉ Литературное произведение, сочинение
   Степан Федотов «Сэргэлэр» диэн суруйуулаах. Багдарыын Сүлбэ
   [Оҕо бибилэтиэкэтигэр] Пушкин суруйууларын үгүс өттүн мустубут. «ХС»
   «Алдьархай» бэйэтэ даҕаны аахтаҕыҥ аайы ордук дириҥээн, ордук кэрэтийэн иһиэх суруйуу эбит. «ХС»
   ◊ Аахпыттан суруйуу көр аах II
   Аахпыттан суруйуу сыала — ааҕыллыбыт тиэкис ис хоһоонун тылыгарөһүгэр чугаһатан суруйуу буолар. ПНЕ СТ
   [Оҕолор] өйдөөбүттэрин сааһылаан кэпсиир сатабыллара төһө сайдан иһэриттэн көрөн, аахпыттан суруйууга холонуу саҕаланар. КИИ МКТТҮө. Өйтөн суруйуу — бэриллибит тиэмэҕэ бэйэ толкуйун, санаатын суруйуу. ☉ Сочинение
   «Баһаалыста, миэхэ үөрэтэр оҕолоруҥ бастыҥ өйтөн суруйууларын көрдөр эрэ», — мин кэлбит наадабын этэбин. «ХС»
   Өйтөн суруйуу сүрүн ис хоһоонун толкуйдааҥ. ПНЕ СТ. Таба суруйуу тыл үөр. — тыллары суруйуу уопсай ылыныллыбыт быраабылалара. ☉ Орфография
   Ханнык баҕарар орфографическай тылдьыт таба суруйуу быраабылаларыгар сөп түбэһиннэрэн оҥоһуллар. ПНЕ СТ
   Таба суруйууга үөрэтиини кытта тылы сайыннарыы үлэлэрин дьүөрэлиир ордук табыгастаах. ПНЕ СТ

1. аат.
2. Ханнык эрэ үлэҕэ, дуоһунаска ыытыы, анааһын. ☉ Направление, назначение на какую-л. работу, должность
   Бу анабылтан мин олус үөрдүм. Т. Сметанин
   Өлөксөөс түөрт сыл үөрэнэн, анабылын ылан, дойдутугар — Саха сиригэр — баран испит. А. Бэрияк
3. Дьылҕа, оҥоруу. ☉ Судьба, предначертание, участь
   Күүстээх санаа көхсүбэр көймөстөн, Анабылым биллин диэн Анньынан кээспитим. С. Зверев
   Онтон анараа өттүгэр — Айыҥат хаан анабыла, Таҥха хаан таҥхата, Дьылҕа хаан дьылҕата [билиэх этэ]. Өксөкүлээх Өлөксөй. Тэҥн. анал
4. 3. Туохха эмэ дьоҕур, сыһыан, айдарыы. ☉ Призвание, природная способность к чему-л.
      Тугу да сатаабаппын, кыайбаппын даҕаны. Уопсайынан, маннык үлэҕэ анабылым суох быһыылаах. С. Ефремов
5. Кимиэхэ эмэ өлүүлэммит мал, табаар эбэтэр ким эмэ чааһа, өлүүтэ. ☉ Предназначенные для кого-л. вещи, товар или часть, доля чего-л.. Кини бэйэтин анабылын — дьиэтин — кимиэхэ да биэрэр санаата суох
6. лит. Айымньы иннигэр кимиэхэ анаммытын этэн суруйуу. ☉ Надпись, вступительная часть сочинения, обращенная к лицу, которому посвящено сочинение, или указывающая, в честь чего оно написано. Михаил бу кинигэ анабылын хос-хос ааҕыталаата
   □ Ардыгар анабыл бэйэтэ туспа уус-уран айымньы буолааччы. ВГМ НСПТ
7. даҕ. суолт., көр анал
   2
   Үксүгэр алгыһы анабыл уус тыллаах кырдьаҕас, ырыаһыт киһи алгыахтаах. «ХС»
   Поэт бу кинигэтин «Чурапчы чараҥар», «Этигэн хомус» диэн салааларга араартаабыт уонна хас биирдиилэрин анабыл тылынан арыаллаабыт. А. Бродников

аат.
1. Хаһыакка, хомуурунньукка, сурунаалга бэчээттэнэр, научнай биитэр публицистическай хабааннаах кылгас суруйуу. ☉ Научное или публицистическое сочинение небольшого объёма в сборнике, журнале или газете, статья
Хаһыакка «Сандаарар сардааналар» диэн ыстатыйа суруйбутун ааҕан баран тыла баайын, холбоон-илбээн суруйбутун хайҕаабыппыт. В. Тарабукин
Финляндия учуонайдарын М. Рясянен, К. Доннер суруйууларын саха чинчийээччитэ Г.В. Ксенофонтов 1933 сыллаахха ырытан ыстатыйа суруйбута. АНК БТТ
Публицистическай айымньы (уочарка, ыстатыйа) олох, үлэхамнас, субу күннээҕи, уталыйара сатаммат общественнай-политическай суолталаах боппуруостары чопчу ылан ырытар. «ХС»
2. Ханнык эмэ докумуоҥҥа бэйэтэ туспа бас, пуун. ☉ Раздел, параграф, пункт в каком-л. юридическом документе, статья
Айылҕаны, кини барҕа баайын харыстыырга эбээһинэстиир саҥа конституциябыт алта уон сэттис ыстатыйата эмиэ итинник ис хоһоонноох. АМН ҮТӨ
Онно эн ыстатыйаҥ хабыллан, суут саалатыттан босхолоноҕун. ЕМП БС
Холкуостар уонна сопхуостар сыллааҕы отчуоттарыгар ороскуоттар ыстатыйалара, үгэс быһыытынан, бөдөҥөтөн көрдөрүллээччилэр. Н. Островскай (тылб.)
◊ Инники ыстатыйа көр инники
Хаһыат инники ыстатыйатын аахта. Киирии ыстатыйа — аан тыл диэн курдук (көр аан I). Олоҥхону Г.У. Эргис сахалыы, нуучалыы тылынан киирии ыстатыйалаан, элбэх хос быһаарыы биэрэн 1947 сыллаахха таһаарбыта. СЛ-8. Тылдьыт ыстатыйата көр тылдьыт. Тылдьыт ыстатыйата тыл суолтатын чопчу арыйыахтаах
□ Тылдьыт үгүс ыстатыйаларын ис хоһооно тыл быһаарыытынан эрэ муҥурдаммат. АПС СЛ