туохт. Охсууттан ньыҕалын, илдьи бар (туох эмэ биитин, уһугун туһунан). ☉ Сплющиться от сильного удара (об острие, лезвии чего-л.). Тимиргэ охсуллан, быһаҕым биитэ ньиччирийбит
□ Остуолга туох эрэ «топ» гына түстэ
Сэмэн ону ылла: биир өттө ньылҕаччы ньиччирийбит буулдьа эбит. Н. Якутскай

туохт. Кураанахтан, хапсый (хол., хааһаҕы, бэрэмэдэйи этэргэ). ☉ Быть, сделаться опустошённым, лишённым содержимого, плоским, сплющиться (напр., перемётная сума, сумка)
Лэгиэ, оскуолаттан кэлээт, элитэн кэбиспит кинигэлээх, тэтэрээттээх суумката ороҥҥо хаппалла сытарын көрөн ылла. В. Протодьяконов
Өйдөөн көрбүтүм, биһиги чабычахтаах арыыларбыт угуллан киирбит бэрэмэдэйэ кураанах хаппаллан сытара. «Чолбон»

туохт. Уолбут, иһирдьэ диэки кимистибит курдук буол, оннук көһүн. ☉ Сплющиться, ввалиться, словно сдутый шар
Хапсыллыбыт сототун оллооннуу тардан, эр хаанын киллэрэн, сирэйин мырдыччы туттан баран …… чиҥ-чаҥ, ньиргиэрдээх, энискэннээх куолаһынан дьиэрэтэн түһэн барда. Эрилик Эристиин
△ Харбый, хапсыгыр буол (хол., толору симиллибэккэ, кураанах буолан). ☉ Быть бесформенным, сплющенным (напр., о мешкообразном предмете). Ыт ырааппытын кэннэ Ыстапаан сэрэнэн күөгүтүгэр киирбитэ, кураанах куул хапсыллан сытара. И. Никифиров

дьүһ. туохт. Кэтирээн, үрдээн, аһаҕас буолан көһүн (ким-туох эмэ сүүһүн туһунан этэргэ). ☉ Быть, казаться широким, покатым (о л б е)
Түгэх дьиэттэн дэлби тиритэн, Бу сүүһэ маччайан, х а р а ҕ а б ы ч ч а й а н , Х а р а х С э м э н ласхайан тахсар. Дьуон Дьаҥылы
«Хайа, аатырбыт ыппыт бу сытар д уо? К ы р д ь ы к да, маччайан түһ э н , ү ч үгэй сүүстээх ыт эбит!» — салбаныйбыт киһи Кэрэмэһи одуулаһа-одуулаһа хабыгырыыр. Р. Кулаковскай
Саамай кэнники, аҕа баһылыктара, атыырдара Өҥөй, көҕүлэ икки өттүгэр силэлээн, маҥан туоһахталаах сүүһэ маччайан көһүннэ. В. Протодьяконов
ср. хак. малчай ‘сплющиться, потерять форму (о металлических предметах); стаптываться (об обуви)’

туохт.
1. Ньалбай, хаптаччы бар, хаптаҕай буол. ☉ Сплющиться. Сибиниэс хаптайда
□ Халба ураанай туоһахтатын кэтэһэн тумса хаптайбытыгар дылы (өс хоһ.)
2. Сытыары түһэн сиргэ сыһын, сыт, оҕун. ☉ Наклониться, пригнуться, припасть к земле
Сонно уолчаан кыракый быччыҥнара дьигис гыммыттарын хаҥас ытыһын иминэн билбитэ, этиэх түгэнэ уол атахха киллэримээри хаптайа охсубута. Е. Неймохов
Атаакалаан киирэн иһэр уһун сыап сиргэ хаптайарга күһэллибитэ. С. Никифиров. Халаан уута сорох сирдэринэн таһымнаан, симилэх тыа, ньылаарыччы тарааныллыбыт баттах курдук, биир дэхси хаптайбыт, хатырыга, мутуга сулламмыт буолар. А. Фёдоров
Хаптайбыт түүнү, баархаты ис өттүнэн паарга тутан көннөрүөххэ сөп. ДьХ
3. Кытаанах буола чиҥээ, тапталын (сир, буор, хаар туһунан). ☉ Утрамбоваться (о земле, почве, снежном покрове)
Хаптайбыт, чиҥээбит өттүн талан биэс булуугунан Уйбаан Уустаах хорута сылдьаллар. М. Доҕордуурап
Дьиэ тула өттө тууйа тибиллэн хаалбыт, үрдэ хомураҕы кытта тэбистэҥ буолан хаптайа сытарын, мин борук-сорукка кыайан көрбөтөхпүн. Н. Заболоцкай
Хаар хаптайа барыыта, биир тоҥот күн чугастааҕы учаастакка кылааһынан бүттүүн хайыһар похуота оҥоруохха дэстибит. «ХС»
4. көсп., кэпс. Сытан утуй. ☉ Лечь спать, уснуть
Кэпсэтэ-кэпсэтэ, Сыыйабаайа сытан, Утуу-субуу утуйан, Харахтарын симнилэр, Хаптайан хааллылар. Болот Боотур
Дьэ, тоҕойуом, бу киэһэ эрдэ соҕус хаптайдаххына сатанар. В. Миронов
Тула туох да тыас-уус суох, аргыстара, барбах сур-сар буолаат, хаптайбыттара ыраатта. «ХС»
5. көсп. Үгэннээн күүһүрэн баран мөлтүү быһыытый (хол., тыал, тыасуус туһунан). ☉ Ослабнуть, утратить силу, стихнуть (напр., о ветре, шумегаме)
Таҥнан таһырдьа таҕыстылар, тыал хаптайан, дьикти нуурал киэһэ эргийбит. Н. Босиков
Уот уоҕа хараан, хаптайа быһыытыйда. А. Фёдоров
Дьиэ таһынааҕы тыас-уус, айдаан арыый хаптайан барда. Эрилик Эристиин
△ көсп. Хойдо сылдьан баран аҕыйаа, сүт, намыраа (үөн-көйүүр туһунан). ☉ Убавляться, идти на убыль, сокращаться, редеть (напр., о мошкаре)
Буруоттан кыйдаран кумаар арыый хаптайбытын кэннэ илимнэрин бэрийдэ, иирсибиттэрин араарда. Софр. Данилов
Туундара дьонугар атырдьах ыйа — ураты ый, саамай үчүгэй, ылааҥы күннэр буолаллар, үөн-көйүүр хаптайар. И. Федосеев
Айылҕа барахсан торҕо күөх өҥө этиэх түгэнэ уларыйа охсон, барыта саһаран, кыһыл көмүстүү кылбаһыйда. Били үлүгэр бырдах, үөн-көйүүр ол иннинэ хаптайбыта. Н. Заболоцкай
6. көсп. Ким эмэ иннигэр албыннаһан ньылаҥнаа, бэрт буол, үҥк-сүгүрүй. ☉ Угодничать, лебезить, заискивать перед кем-л.
Оҕобут тутуллубут сураҕын истээт, төрөтөн төлөһүппүт аар тойон аҕатын тыла тиийдэҕинэ босхолонуо дии санаан, оҕонньорум биһикки баран тойоммут атаҕар хаптайбыппыт. Эрилик Эристиин
Кини [Амчыкы] Борукуом баай үрүҥ үлэһитэ, наадалаах илдьиккэ-сорукка сылдьар, кэрэһит бэрдэ, тойонун атаҕар хаптайа сытар, ыттыы ньалаҕалыыр киһи. В. Протодьяконов
Хаһаайыннарыгар үчүгэй буола сатаан хаптайа сыталлара, кини ол-бу бириинчиктээһинин эҥкилэ суох толороллоро. Ю. Чернов (тылб.)
ср. бур., п.-монг. хабтай ‘сплющиться’