истинный, действительный; справедливый.

правдивый; справедливый; кырдьыксыт киһи правдивый человек.

II прил. 1. (невиновный) буруйа суох; 2. (справедливый) кырдьыктаах, кырдьык; наше дело правое биһиги дьыалабыт кырдьыктаах.

даҕ., кэпс. Үтүөтүгэр-өҥөтүгэр сөптөөх. ☉ Достойный (заслуживающий чего-л., справедливый). Оҕонньорго достуойунай наҕараада туттарылынна

1) прямой, ровный; гладкий; көнө хонуу ровное поле; көнө суол прямая дорога; 2) перен. честный, правдивый, прямой; справедливый; көнө киһи прямой, честный человек; суут көнө , судьуйа токур погов. уст. суд прямой, да судья кривой.

1) подходящий, достойный; сөптөөх кандидатура подходящая кандидатура; хайҕалга сөптөөх үлэ работа, достойная поощрения; 2) правильный; справедливый; сөптөөх быһаарыы правильное решение; сөптөөх дьүүл справедливый приговор; 3) годный к чему-л.; дьиҥнээх сулууспаҕа сөптөөх годный к действительной службе; 4) в отриц. ф. правильный; достойный; сөбө суох этии неправильное предложение; сөбө суох быһыы недостойное поведение; 5) перен. разг. удобный для чего-л.; кэтэ сылдьарга сөптөөх удобный для ношения # себе суох дробь мат. неправильная дробь.

нареч. разг. 1. (справедливо) сөпкө; 2. в знач. сказ. безл. сөп, саатта, кэһэй; поделом ему саатта, кэпэйдин.

даҕ.
1. Кырдьыгы этэр, көрдөрөр; дьиҥ олоххо баарга сөп түбэһэр, сымыйата суох. ☉ Правдивый, справедливый, истинный (о содержании чего-л.)
Кырдьыктаах кириитикэ. Суукка кырдьыктаах көрдөрүү.  Ол эн Байбалыҥ эппитэ диэн, туох кырдьыктаах сэһэн буолуо үһү. Н. Түгүнүүрэп
2. Дьиҥ кырдьыкка, баар чахчыга сөп түбэһэр, сөптөөх, көнө. ☉ Соответствующий истине, беспристрастный, справедливый
Эһиги көнө, кырдьыктаах дьүүлгүт иһин махтанабын. Эрилик Эристиин
Норуодунай сэтээтэллэр кырдьыктаах дьүүлү олоххо киллэриигэ судьуйа бары бырааптарынан туһаналлар. САССРК
3. Кырдьык, көҥүл туһугар ананар, оҥоһуллар, кырдьыгы көмүскүүр. ☉ Отстаивающий правду, свободу (о чем-л.)
Ылыммыт дьыалабыт кырдьыктаах, Соруммут суолбут соргулаах. Нор. ырыаһ. Кырдьыктаах өттө төһөҕө да кыайар, кырдьыктаах өттүгэр сырдык күүс кыттыһар. Т. Сметанин
Чехия норуотун маассалара кырдьыктаах сэриини – ийэ дойду тутулуга суох буоларын иһин, баттааччылары утары сэриини ыыппыттара. АЕВ ОҮИ
Үгүс гуманист суруйааччылар …… кырдьыктаах тутул туһунан баҕара саныыллара. АЕВ ОҮИ
4. Дьиҥ суолталаах, быһаарыылаах. ☉ Имеющий важное значение, значимый, решающий
[Ааныс] Бүөккэ уолу хас сүүстэ муннукка хаайбыта, оттон дьэ кэлэн кырдьыктаах кэпсэтиигэ тугу да булан эппэтэ. А. Сыромятникова

даҕ.
1. Сокуоҥҥа сөп түбэһэр, эппиэттиир. ☉ Соответствующий закону, законный
Сир сокуоннай баһылыктарыгар төннөр. Амма Аччыгыйа
Кэргэннии буолуу аҕабыыт бэргэһэлээтэҕинэ эрэ сокуоннай диэн ааҕыллара. В. Протодьяконов
«Бу докумуон сокуоннай күүһэ суох», — дии-дии Буут Уйбаанабыс биһиги диэки ньылас гынна. Н. Габышев
2. Олохтоох, сөптөөх, оруннаах. ☉ Обоснованный, правильный, справедливый
Биһиги үгүс эдэр ааптардарбыт кырдьаҕас саха поэттарыттан көмөнү күүтэллэрэ сокуоннай. «ХС»
Туоскун эбиитин бүрүкүрээккэ кубулуйар. Дьонтон тэйэр. Оннук киһи соҕотохсуйара сокуоннай. «ХС»
◊ Сокуоннай саас — киһи эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситэн гражданин быраабын ылар сааһа. ☉ Совершеннолетие
Сокуоннай саастарын туолбут эр дьон, дьахтар …… сууту таларга, суукка талылларга бары биир тэҥ бырааптаахтар. П. Ойуунускай
Эдэр үлэһит саҥа сокуоннай сааһын туолан быыбарга кыттар гражданскай бырааптанна. «Кыым»
Эһиги оҕоҕут быйыл үөрэҕин бүтэрэр, биһиги да кыыспыт сокуоннай сааһын ситтэ. «ХС»