уст. стойбище; жилище; хаалбыт сурт заброшенное жилище; сурда туруор = разбить стойбище # сурда суох барда а) он без вести пропал; б) он спит мёртвым сном.

аат. Көс олохтоох дьон ураһаланан олорон ааспыт сирдэрэ. ☉ Место стоянки, стойбище кочевников
Сурт кэриэстээх, өтөх төҥүргэстээх (өс хоһ.). Аҕам кэпсиир этэ — онно [үрүҥ хайаҕа] үс иччитэх ураһа баар. Былыр уоспаҕа өлбүт дьон сурда. Н. Габышев
Оо, буллум дьэ сурпун, халыҥ сис үөһүттэн, Олорон ааспыт ол быданнаах бэлиэттэн. «ХС»
Хоту дойду дьоно суртартан дьиэҕэ көспүттэрэ, бөһүөлэктэргэ түмсүбүттэрэ өр буолла. КН ТДь
♦ Сурда суох утуй — кытаанахтык утуй. ☉ Спать беспробудным сном
Кыыс сурда суох утуйа сытар. Айталын
Булчуттар үлэлэрин үмүрүтэн, нус-хас чэйдээн, баҕалара ханан, түһээн да көрбөккө, сурда суох утуйдулар. Н. Борисов
Доҕорум мас ороҥҥо чубуку, кыыл таба тириитин үрдүгэр дьэ, киһилии тыылла тэбэн, иттэннэри түһэн сурда суох утуйда. «ХС»
ср. ДТС йурт ‘дом, владение, место жительства; руины, развалины’, тат. йорт ‘дом; двор, усадьба’, тув. чурт ‘жилище, кочевье; страна’, уйг. журт ‘страна; родина; дом, здание’

аат.
1. Бииргэ үөрүнэн сылдьар дьиэ табата. ☉ Стадо домашних оленей
Ыстаадаттан быстан барбыт табаны эккирэтэн, уонча саастаах уолчаан сүүрэн туораахтанар. А. Сыромятникова
Саас ыстаада бүтүннүүтэ кыс устата чээччэйбит сиһиттэн тэйэн, өлгөм аһылыктаах туундара диэки киириэхтээх. ВВ ЫСЫ
Ыстааданы киэҥник тутан маныыллар, хаһан даҕаны үүрбэттэр-түрүйбэттэр. ТСА БТ
2. Дьиэ табатын иитэр, бостууктуур сир. ☉ Стойбище домашних оленей, стадо
Биэс-алта тыһыынча табалаах ыстаада куһаҕана суох көрдөрүүлээҕэ. С. Руфов
Ыстаадалар үлэһиттэрин аһынан-таҥаһынан хааччыйыы холобура суох тубуста. В. Протодьяконов
Биир сайын үс күн устата бөртөлүөтүнэн таба ыстаадаларын кэрийсибитим. И. Федосеев
◊ Көлүүр ыстаадата түөлбэ. — анаан туспа тутуллар, көлүүргэ анаммыт табалар. ☉ Стадо упряжных оленей, упряжное стадо
Көлүүр ыстаадата өрүс арҕаа өттүгэр иитиллэр. С. Руфов. Уотуу ыстаадата түөлбэ. — туспа тутан иитиллэр, уотууга анаммыт табалар. ☉ Нагульные олени, нагульное стадо
Биэс сүүсчэкэ табалаах уотуу ыстаадатын Улахан Күөл аттыгар алта көс эргимтэлээх күрүө иһигэр мэччитиллэр. С. Руфов
Саас төрүүр ийэ табалары араартааһын, уотуу ыстаадаларын тэрийии эппиэттээх кэмнэрэ саҕаланаллар. «ЭК»

аат.
1. Дьон тохтоон түһүүлэммит, быстах олохсуйбут сирэ. ☉ Место обитания, становище, стойбище
Отуу кэтэҕэр, хойуу талах хоту хонноҕор, элбэх дьон түһүлгэлэрэ кэрэлэнэн сытар. Р. Кулаковскай
Ол хочоҕо баһаам элбэх түһүлгэлэр бааллара. Эвен фольк. Аллараа Кураанах — өҥ буордаах, бараммат-хороммот барҕа баайдаах, дьоллоох түһүлгэ. «ХС»
2. Сиэри-туому толорон түөлбэлээн мустар, чэчир, салама киэргэтиилээх ыһыах ыһар сир. ☉ Место проведения якутского национального праздника ыһыах, украшенное зеленью и другими атрибутами, где проводится церемония кумысопития
Онтон ыла сайын кэлиитигэр кымыс көйөрөн, ас бэлэмнээн, түһүлгэ тэрийэн, үйэттэн үйэҕэ үгэһи тутуһан, сиэр силигин толорон, ыһыах ыһыллар буолбут эбит. Саха нар. ыр. II. Биир сайын Эллэй Боотур чэчир анньан, сиэлинэн, ситиинэн симээн, сэргэ туруортаан, түһүлгэ диэни оҥорон, онно сылгы, ынах кымыһын мунньан, Үөһээ бары айыыларын, сөһүргэстээн олорон уруй охсон, алгыыр
Саха фольк. Көр бөҕө көҕүлүттэн тутуллан, Оонньуу бөҕө оройуттан харбанан Түһүлгэ төрүттэннэ. С. Зверев
3. Дьон мустан тугу эмэ ыытар, күрэхтэһэр сирдэрэ. ☉ Место для проведения каких-л. мероприятий, спортивных соревнований
Успуорт дыбарыаһыгар көҥүл тустууга күрэхтэһии түһүлгэтэ. Н. Лугинов
Ат сүүрдүүтүн кэнниттэн оһуохай түһүлгэтэ саҕаламмыта. Ойуку
Үүнүү-күүрүү быйаҥын барҕардар, Үөрүү-көтүү халлаанын сырдатар Ас-чаллараҥ түһүлгэтин Аан бастаан тардабыт. С. Васильев
Ыраата сылдьаммын ахтабын — Ыһыахха түһүлгэ далбарын, Күөн көрсөн, бөҕөс дьон тустуутун, Күйгүөрэр оһуохай оонньуутун. И. Федосеев
◊ Дьол (дьол-соргу) түһүлгэтэ – дьон түмсэр, үөрэр-көтөр, дьоллонор сирэ. ☉ Место, где люди радуются, веселятся, находят своё счастье
Дьол-соргу түһүлгэтин Чэйиҥ эрэ, тэнитиҥ! Баал Хабырыыс
Киэҥ Туймаада ийэ хотун Дьол түһүлгэтэ буоллун, Уот кураан, хамсык түспэтин, Дьоллоннун кыыһыҥуолуҥ. И. Эртюков
ср. тув. дүжүлге ‘престол’, туркм. дүшелге ‘стоянка, место стоянки’