разг. столовый нож.

столовая; диетическай остолобуой диетическая столовая; остолобуойга эбиэттээ= обедать в столовой.

диетический; диетическэй остолобуой диетическая столовая.

прил. диетическэй, диета; диетическое питание диетанан аһатыы; диетическая столовая диетическэй остолобуой.

ложка; улахан луоска столовая ложка; чаайынай луоска чайная ложка.

аат.
1. Аһы батары анньан ылар сытыы тиистэрдээх аһыыр тэрил. ☉ Вилка (столовый прибор)
Никита биилкэҕэ кэтилиэти анньан ылан биэртэрин бэрт минньигэстик сиэтэ. Н. Габышев
Ыһаарыламмыт эккэ биилкэлэр элэҥнэстилэр. М. Доҕордуурап
2. Туох эмэ тэрилгэ кэтэрдиллэр икки туруору чорбохтоох тэрил. ☉ Вилка (название различных деталей, приспособлений). Штепсельнэй биилкэ

аат.
1. Бытык хорунарга аналлаах быһах уонна уопсайынан бытык хорунар тэрил. ☉ Бритва, бритвенный прибор
Чабаан бирииппэни туһамматаҕа ырааппыт быһыылаах. Сирэйэ тор курдук сулардыы бытыгынан бүрүллүбүт. ЭСС
[Стасик:] Миэхэ бэл бирииппэ быһаҕын уларсыбата. Л. Габышев
2. кэпс. Арыы бистэргэ, килиэп быһарга аналлаах чараас, уһуга суох быһах. ☉ Столовый нож
Ыскааптан үрүҥ көмүс биилкэлэри уонна бирииппэ быһахтары уурталаабыта. «ХС»
[Атыыһыт] сиэбиттэн бирииппэ быһаҕы ылан, [көмүһү] хас да сиринэн кыһыйан, болоорхой таһын хастаталаан көрдө. Н. Якутскай

сов. 1. что (дать проникнуть) аһар, өтүт; бумага пропустила чернила кумааҕы чэрэниилэни етүттэ; 2. кого-что (обслужить, обработать) аһар, сырытыннар; столовая пропустила тысячу посетителей остолобуой тыһыынча киһини аһарда; 3. что ук, аһар; эрий; пропустить мясо через мясорубку эти эт эрийэргэ эрий; 4. кого-что (дать дорогу, разрешить проход) аһар, суолла биэр; пропустить детей вперёд оҕолору инники аһар; 5. что (сделать пропуск) көтүт; пропустить одно слово биир тылы көтүт; 6. что (не явиться куда-л.) көтүт; пропустить два занятия икки занятиены көтүт; 7. что (не воспользоваться) аһар, куоттар; пропустить удобный случай табыгастаах түбэлтэни аһар.

туохт.
1. Бэлэм эбэтэр бэйэҥ астаабыт аһылыккын сиэ (сиэ диэннээҕэр киэҥ суолталаах). ☉ Принимать пищу, кушать, есть (имеет более широкое значение, чем сиэ)
Аҕаа, киирэн аһылыккын аһыаҥ үһү. А. Софронов
Хата ас диэбиккэ дылы, эн аһыаххын баҕараҕын дуо? Мин ас бэлэмниим эрэ. С. Ефремов
Аһаан бүттүм. Туран хаамыталаатым. Т. Сметанин
2. Айаххын иитин. ☉ Содержать себя, питаться самому
Кини туһах, сохсо иитэн хабдьынан уонна куобаҕынан аһаан олорбута. Эвен фольк. «Онно тахсан дайааркалаан аһаа, Марья Романовна, эн мин кэнсэлээрийэм үлэтин кыайыаҥ суох», — диэх этим. С. Ефремов
Былыр аҕата Хоохтуй оҕонньор быччыкынан аһаан олорбут күтүр. А. Сыромятникова
Аҕаҥ суоҕуттан, Аһыыр наадатыттан, Аҕыйах сааскыттан Кулаак хотонугар Хорҕойбут кыыс! Эллэй
3. эргэр. Ис (арыылаах кымыста). ☉ Пить (кумыс)
Тоҕус төгүл уруйдаан, Аҕыс төгүл айхаллаан, Атаан айах маһым Алгыс силис арчытын Атааран баран, Арыылаах кымыһын аһаан барда. С. Зверев
♦ Аһаабыт иһитигэр холлор — үтүөнү куһаҕанынан төлүүр. ☉ Добро оплачивает неблагодарностью
Сити курдук эргиччи сии-аһыы, туһанан сылдьаннар, аһаабыт иһиттэригэр холлон баран, атахха биллэрдэхтэрэ. ГНС СТСДТ. Аһыаҕын астаах, таҥныаҕын таҥастаах — байылыат, баайдаах-дуоллаах. ☉ Зажиточный, состоятельный
Ыа, хайдах эрэ ыаллар кыһалҕа диэни билбэккэ, аһыахтарыгар астаах, таҥныахтарыгар таҥастаах буоллулар. Күндэ. Аһыаҕын аһаабыт, сиэҕин сиэбит (киһи) — олохтон ылыахтаах өлүүтүн-чааһын ылбыт (киһи); олоҕу олорбут, сөптөөх уһун үйэлэммит (киһи). ☉ Проживший в свое удовольствие (человек); проживший до старости (человек)
Оттон мин олоруохпун олорбут, аһыахпын аһаабыт, сиэхпин сиэбит киһибин, өллөхпүнэ да өлүүм. Далан
Ол гынан баран, сиэхпин сиэбит, аһыахпын аһаабыт киһи быһыытынан аны куттанарым ааһан турар, мин этиим! Н. Якутскай
◊ Аһыыр быһах — аһыыр хоско (куукунаҕа) эрэ туттуллар быһах (хол., килиэп быһарга). ☉ Кухонный нож. Аһыыр остуол — аһыырга туттуллар остуол. ☉ Столовый стол
Кэпсэтии мэлдьи куукунаҕа, аһыыр остуолга барара. Г. Колесов. Аһыыр хос — олорор дьиэ аһыырга аналлаах остуоллаах, тээбириннээх биир хоһо. ☉ Столовая (комната)
«Маама!.. Маама!..» диэн хаһыытаабытынан сэттэлээх уол оҕо сүүрэн киирэн куукуна оһоҕор өйөнөн турбут сыпсыны түҥнэри көтөн лаҥкынаппытынан, аһыыр хоско ааста. Софр. Данилов
Куорат кыбартыыратын аһыыр хоһо. С. Ефремов
Аһыыр хос истиэнэтигэр холкуос сүөһүлэрэ ойууламмыт улахан хартыына ыйанан турар. М. Доҕордуурап