ж. бирииппэ.

сущ
бирииппэ (бытык хорунар)

көр бирииппэ
Климович саҥата суох бириитибэтин түннүк сэҥийэтигэр уурда. К. Симонов (тылб.)
Кинилэр чэгиэн-чэбдик, ньыгыл эттээх-сииннээх сирэйдэрэ бириитибэ таарыйа илик намчы түүтүнэн саҥардыы саба үүммүт этилэр. Н. Гоголь (тылб.)

туохт., эргэр. Сүөмүнэн мээрэйдээ. ☉ Измерять, мерить пядью
Үөһээ хаптаһыны сыҕарыҥнатта, сүөмнээтэ уонна өлүөр тобугунан хам баттаан олорон, бирииппэнэн таҥнары суруйан тырылатта. Амма Аччыгыйа
Күүстээх Көстөкүүн, саҥата суох аргыый аҕай сылдьан, кыыл атылын хардыылаталаан ылар, үктэммит сирин сүөмнээн көрөр. Л. Попов

аат. Ону-маны бэйэ-бэйэлэригэр ыпсары сыһыарарга аналлаах сыстаҥнас вещество, килиэй. ☉ Клей
Нюта силим, кыптыый, бирииппэ булунан хоһугар киирэн хаалла. Амма Аччыгыйа
Тимир оһох ааныгар Силим үллэ оргуйар. А. Абаҕыыныскай
Фарфор оҥоһугу силимнииргэ БФ-2 диэн бэлэм силим туттуллар. Дьиэ к.
ср. др.-тюрк., тюрк. йелим, йилим, дьелим ‘клей’

несов. 1. что, разг. (рвать, изнашивать) алдьат; драть обувь атах таҥаһын алдьат; 2. что (отрывая отделять) хастаа, суллаа, хаҕылаа; драть лыко сутуканы хастаа; драть крупу куруппаны хаҕылаа; 3. кого, разг. тарт, илгиэлээ; драть за уши кулгааҕын тарт; драть за волосы баттаҕыттам илгиэлээ; 4. что и без доп., разг. (раздражать) аһыт; тырыта тыыт (царапать); перец дерёт горло биэрэс киһи бэлэһин аһытар; бритва дерёт бирииппэ тырыта тыытар; 5. перен. разг. (брать высокую цену) соролоо, сүлэн ыл.

прил. 1. (отточенный) сытыы, кылааннаах; острая бритва сытыы бирииппэ; 2. (суживающийся) упуктаах, сытыы; острый нос лодки оҥочо упуктаах тумса; острый угол упуктаах муннук; 3. (проницательный) сытыы; острый ум сытыы ей; 4. (язвительный) сытыы, кыпыылаах; острая шутка кыпыылаах элэк; у него острый язык кини сытыы тыллаах; 5. (на вкус и т. п.) сытыы, хатан; острый запах сытыы сыт; острый соус хатан соус; 6. (сильный) дьөлүтэ кэйэр, быһыта тыытар; острая боль быпыта тыытар ыарыы; 7. (напряжённый) сытыы, сытыырхайыылаах; острое положение сытыырхайыылаах балаһыанньа; острая классовая борьба сытыы кылаассабай охсуһуу.

сов. I. кого-что (придать, указать направление) туһулаа, туһай; направить дуло пистолета бэстилиэт уоһун туһулаа; 2. что, перен. (сосредоточить) туһулаа, ыыт; направить все свой силы на выполнение плана бары .күүскүн былааны толорууга туһулаа; 3. что, перен. (дать направление) салай, хайыһыннар; направить разговор кэпсэтиини салай; 4. кого-что (послать) ыыт, анаа; направить в другой город атын куоракка ыыт; направить больного к врачу ыалдьааччыны врачка ыыт; 5. что (адресовать) ыыт, биэр; направить заявление в суд суукка сайабылыанньата ыыт; 6. что (наладить) көннөр, оҥор; направить станок станогу көннөр; направить бритву бирииппэ биитин көннөр; 7. что (организовать) салайан ыыт, тэрий; направить работу үлэни салайан ыыт.

несов. 1. что (заострять) сытыылаа, буруустаа, аал, уһуктаа; точить бритву бирииппэни сытыылаа; точить когти тыҥыраххын аал; точить карандаш харандааһы уһуктаа; 2. что (вытачивать) чочуй, чочуйан оҥор; точить на токарном станке токарнай станокка чочуй; 3. что (портить — о насекомых, грызунах) тэһитэ кэбий, тэһитэ кэрбээ; 4. кого-что, перен. (мучить, изводить) быһа аал, быһа эм; его точила тоска кини ни ахтылҕан быһа аалара.