ж. см. ступень 1, 2.

1) ступень, ступенька; кирилиэс үктэлэ ступенька лестницы; 2) перен. ступенька (возможность достичь какой-л. цели).

1) зарубка, насечка, засечка; маска кэрдиистэ оҥор = сделать засечку на дереве; 2) ступень, ступенька; кирилиэс кэрдииһэ ступенька лестницы; 3) перен. ступень, период, этап (в развитии чего-л.); сайдыы саҥа кэрдииһэ новая ступень развития; саҥа кэрдиис кэм новый период, этап чего-л.

фольк. слой; ступень; ярус; үс хаттыгастаах халлаан трёхъярусное нёбо; аҕыс хаттыгастаах халлаан нёбо в восемь рядов, восьмислойное нёбо.

прил. кирилиэс; лестничные ступени кирилиэс үктэллэрэ.

м. 1. (граница, черта) чэрчи, быыс; в пределах города куорат чэрчитигэр; 2. (границы, рамки) кэм, кэриҥ; всему есть предел туох барыта кэмнээх буолар; 3. (крайняя степень) муҥутуур уһук, муҥутуура; предел скорости түргэнин муҥутуура; 4. (высшая ступень) чыпчаал; предел мечтаний баҕа санаа чыпчаала.

ж. 1. прям., перен. (направление) курс, тусхалланыы; взять (или держать) курс на юг соҕуруу диэки курста ыл, соҕуруу диэки тусхаллан; курс на индустриализацию индуст-риализациялааһыҥҥа курс; 2. (систематическое изложение) курс; курс истории история курса; 3. (цикл и ступень обучения); курс средней школы орто оскуола курса; перейти на второй курс иккис курска таҕыс; 4. курсы мн. (учебное заведение) курс, курстар; курсы шофёров шофёрдар курстара; 5. (ряд лечебных процедур) курс; курс водолечения уунан эмтээһин курса; 6. (валюты) курс, сыана; повышение курса рубля солкуобай курсун улаатыыта; # быть в курсе дела бил, билэ сырыт, (туох эмэ) кэнники балаһыанньатын бил.

аат., фольк. Туох эмэ үрүт-үрдүгэр оҥоһуллубута, ууруллубута, дьапталлыбыта, араҥа, дьапталҕа, үллүк (үксүгэр халлааны этэллэр — сахалар итэҕэллэринэн халлаан тоҕуска тиийэ хаттыгастаах дэнэрэ). ☉ Что-л., лежащее поверх других подобных, ряд горизонтально расположенных друг над другом предметов, слой, ступень, ярус чего-л. (напр., неба — якуты верили, что небо имеет до девяти ярусов)
[Сахаларга] таҥараларынан эр дьоннор өйдөнөллөр уонна кинилэр бары үөһээ дойдулар сэттис, тохсус хаттыгастарыгар олороллор. ЕВФ УуДК
Халлаан хаттыгаһа диэн тус-туспа хайысханан сүүрүгүрэр тыаллаах, айылҕа дьаарыстаабыт салгынын ааттыахтарыгар сөп. КМП ДьБ
ср. туркм. гатлак ‘слой, пласт, прослойка’

аат., кин. Ким, туох эмэ сайдыытын, хаамыытын биир кэрдииһэ, кэрдиис кэмэ. ☉ Период, ступень в развитии кого-чего-л., стадия
Норуоттар инники диэки сайдыыларыгар сүнньүнэн син-биир ыстаадьыйалары ааһаллар. СГС СЛКСБ
Бырайыак ыстаадьыйатыттан көрөн, чэрчилэри (чертёжтары) араараллар. ННН ЧАа. Үлэни мэхэньисээссийэлээһин бары ыстаадьыйаларыгар ороскуот тосту аччатыллар, үлэһит илиигэ наадыйыы аҕыйыыр. ЭБТ
△ Ыарыы саҕаланыаҕыттан ханнык турукка тиийбитэ. ☉ Период в развитии болезни
Аччыктааһын маҥнайгы ыстаадьыйатыгар киһи этигэр-хааныгар эттиктэр эргийиилэрэ түргэтиир. ППА БЭХКК
Бу энцефалит хроническай ыстаадьыйатын тустуспа ааттыыллар. ППА БЭССЭ
П.И. Ересько хоргуйуу бүтэһик ыстаадьыйатыгар киириитигэр, өйүн ыһыктан эрэр кэмигэр быыһаммыта. «Чолбон»

аат.
1. Үөһэ тахсарга эбэтэр аллара түһэргэ аналлаах, кэрискэ үктэллэрдээх туруоруллар, көһөрүллэ сылдьар, хомуллар оҥоһук. ☉ Лестница (приставная, сборная), трап
Ампаарга өйөнөн турар кирилиэскэ ыстанна. Амма Аччыгыйа
Ампаар үрдүгэр тахсар биир соҕотох кирилиэс баар. Н. Заболоцкай
Кирилиэстэн түһэн, Лука Иванов дьиэтин диэки хаама турда. М. Доҕордуурап
2. Туохха эмэ киирэр, тахсар-түһэр кэрискэ үктэллэрдээх хамсаабат оҥоһук (хол., дьиэҕэ, этээскэ, хайаҕа о. д. а.). ☉ Крыльцо, лестница в многоэтажных зданиях, ступеньки для восхождения на какое-л. высокое место (напр., высокий берег, гору) или спуска
Кууһума таһырдьа аан кирилиэһигэр олордо. А. Софронов
Биһиги кирилиэс устун төрдүс мэндиэмэн диэки өрө хааман истибит. Амма Аччыгыйа
Мас кирилиэстэринэн түһэн, Бүлүү турук тааһын тэллэҕин дьэ буллубут. И. Гоголев
3. көсп. Туохха эмэ тахсар кэрискэ үктэл (хол., олоххо, дуоһунаска). ☉ Ступень дальнейшего роста, развития (напр., в жизни, карьере)
Билиҥҥи күннээҕи улуу соруктар …… кэлэр үйэлэргэ кирилиэс, үктэл охсоллор. П. Ойуунускай
русск. вост. крылец ‘наружный вход в доме, каменная или дощатая площадка перед домом, со ступенями’