сундук.

прил. 1. (изготовленный ковкой) таптайыы; кованый меч таптайыы кылыс; 2. (обитый железом) тимир бүрүөлээх; кованый сундук тимир бүрүөлээх сундуук.

аат. Малы-салы, ол-бу сыаналааҕы угарга аналлаах хаппахтаах улахан дьааһык. ☉ Сундук
Дьэрэлииһэп муннукка турар сундуук күлүүһүн аһан халыгыратта. Болот Боотур
[Ньукулай оҕонньор:] Биир сундуук түүлээҕи ампааргар илдьэн биир эмэ ыйы сытыара түс. Күндэ
Оля хоско киирэн эбэтин сундуугун аста. С. Никифоров
ср. русск. сундук, уйг. сандук ‘сундук, ящик’

сов. 1. что сыҕарыт, сыҕарытан биэр; продвинуть сундук к двери сундуугу аан диэки сыҕарыт; 2. что, перен. хамсат, аһар; продвинуть дело дьыаланы хамсат; 3. кого (напр. по службе) үрдэт, өрө таһаар.

I имеющий ручку, рукоятку; с... ручкой, с... рукояткой; икки еттүгэр тутаахтаах сундуук сундук с ручками с двух сторон.
II зависимый; аны барыта киниттэн тутаахтаах теперь всё зависит от него.

сов. 1. кого-что (переместить) сыҕарыт, хамсат; сдвинуть с места сундук сундуугу оннуттан сыҕарыт; 2. что (сблизить) тиксиһиннэр, кэккэлэһиннэр; сдвинуть два стола икки остуолу кэккэлэһиннэр; # сдвинуть брови хааскын сүллэһиннэр; его с места не сдвинешь кинини оннуттан хамсатыаҥ суоҕа, атын сиргэ ыытыаҥ суоҕа.

аат., эргэр.
1. Дүлүҥү хаһан оҥорбут хоруоп. ☉ Долбленый гроб. Былыргы сахалар өлбүт киһини куорчахха уган көмөллөрө
2. Ииҥҥэ хоруоп угуллар халыҥ хаптаһынтан оҥоһуллубут хос мас, тас мас, тэбиэх. ☉ Защитный сруб для гроба из плах.
3. Ойууну эбэтэр удаҕаны дүлүҥ хоруопка уган араҥастааһын. ☉ Гробница, деревянная колода, в которую кладут тело шамана или шаманки, а затем ставят ее на высоких столбах или привешивают на дерево. Ойуур куорчаҕа
ср. монг. хаҕурчах ‘гроб’, др.-тюрк. хабырчах ‘ящик, сундук’

аат., эргэр. Былыргы саха ыала кыра сээкэйи (хол., ыаммытынан үүтү) уурарга анаан, балаҕан иһигэр туспа быыһаан оҥорбут сөрүүн кыракый хоһо. ☉ Небольшое отгороженное помещение типа чуланчика в якутском балагане для хранения припасов
Хаалбыта сүөгэйи оймообут Сөрүүннээх үүт уурар үгэҕим, Хаалбыта сөтүөлүү оонньообут Сүүрүктээх элгээннээх үрэҕим. Күннүк Уурастыырап
Үгэхтэн тэриэлкэҕэ арыы, тоһутталаммыт лэппиэскэ баарын сулбу ойутан таһааран, имньим аһыы олордо. Амма Аччыгыйа
Ааныска үгэхтэн үүт таһаарар. С. Ефремов
ср. др.-тюрк. үкэк ‘погребальные носилки, сундук’, үкэх ‘башня’, монг. үхэг ‘посудный шкаф, буфет; короб, ящик’

1) прикрывать, закрывать крышкой; чаанньыгы хаппахтаа = прикрыть чайник крышкой; упааты хаппахтаа = закрыть бочку; 2) снабдить крышкой что-л.; сделать крышку; приделать крышку к чему-л.; улахан дьааһыгы хаппахтаа приделай крышку к большому сундуку.