көр анамы
Суодалба кутаа тууспан уоту оттон кэбистэ, анабы буур тайаҕы аараттан өлөрөн кэлбит. ПЭК ОНЛЯ I

туохт. Тыһыга ытын (атыыр эбэтэр оҕус туһунан). ☉ Лезть на самку (о жеребце или быке)
[Суодалба Кыбый] эрэмэх кыыһы сулбу тардан ылла, баттыы түстэ кинини, оҕус курдук батан кэбистэ, атыыр курдук атыырҕаан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ II

көр тууспан
Туспан маҥан халлааммар туох туһалааҕы көрбүтэ буолуой? П. Ойуунускай
Туруу суолла тобулуох Туспан дьолло далайыах! Суорун Омоллоон
◊ Туспан (кутаа) уот фольк. — сүүнэ улахан, күүдэпчилэнэр кутаа уот (олоҥхоҕо). ☉ Большой пылающий костёр (в олонхо)
[Суодалба] кутаа туспан уоту оттон кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
[Абааһы бухатыырын] туспан кутаа уоту оттон баран, дэлби уматан кэбистэ. Ньургун Боотур

I
дьэргэй диэнтэн холб. туһ. Үүт маҥан эрэһиэҥкэ олбуордар дьэргэһэн көһүннүлэр. М. Доҕордуурап
Көр, ити үҥкүүһүт уолаттар …… Күөрчэх ойууннуу эргийэн, Көтүөлээн дьэргэһэн бардылар. М. Ефимов
Маҥнайгы сүүрээннэр Оо, мэниктэриэн, Сир аайы сүүрэннэр Дьэргэспиттэриэн. И. Эртюков
II
даҕ. Түргэн туттунуулаах, олус сэргэх. ☉ Живой, подвижный, быстрый
Хаан өһөх Тимир дьэргэс Уһун турантай Сордоох суодалба хара Тойон сэргэ буоламмын …… Таҥнары ыһыытаатахпына Төһө улахан Сэттээх-сэлээннээх …… буолуой! Күннүк Уурастыырап
Дьэ эрэ, уолуктас уолаттар, сэттэ дьэргэс кыргыттар, ойуҥкөтүҥ, аста-үөллэ тардыҥ. А. Сыромятникова

даҕ.
1. Эбии сэтэрэн иһэр курдук уҕараабат, хараабат күүстээх. ☉ Усиливающийся, происходящий с ещё большим задором, с неутомимой энергией, силой. Сэтэлээх санаа
□ Ньукулай Киргиэлэйэп хардьыгынас соҕус гынан баран бэрт сэтэлээх, чуор саҥалаах киһи этэ. Бэс Дьарааһын
Сир иэнэ ньиргийэ дьигиһийэр Сэтэлээх силлиэтин мэҥиппиппит. Күннүк Уурастыырап
2. кэпс. Күүрэн көстөр быччыҥнардаах, модьурааһыннаах. ☉ С напрягшимися мышцами; имеющий утолщённость в каком-л. месте
[Тимир Суодалба ойуун] аллаах ат харатын саҕа сэтэлээх муруннаах. ПЭК ОНЛЯ II
Сомоҕоллой сэтэлээх моонньун дьүккүк гыннарда, оҕуһун диэки хааман нүксүлдьүйбүтүнэн барда. Болот Боотур
Иирсэн хаалбыт будьурхай баттахтаах, лэҥкэллибит төбөтүттэн сэтэлээх суон моонньун кириҥэтин куоһааҕын устун көлөһүнэ таҥнары халыйан түспүт. Күннүк Уурастыырап

даҕ.
1. Туус булкаастаах, туус амтаннаах, тууһаммыт. ☉ Содержащий в своём составе соль, с солью, солёный. Туустаах уу. Туустаах балык.
□ «Оҕолоор, — учуутал илиитин уунна, — бу туустаах күөл». И. Данилов
2. көсп. Ыыс-бурут тыллаах, абалаах, бэтэлээх. ☉ Язвительно-насмешливый
Тылгыт суустаах диэбиппэр — этииҥ туустаах диэтилэр. Күннүк Уурастыырап
Мин куорат сонунуттан саамай туустааҕын кэпсии турдахпына, кини биэстэ-алтата сыҥааҕырдаан айаҕа аппайда. «ХС»
♦ Туустаах тумус — киһини кыһытарабардар, ыыс-бурут тыллаах-өстөөх киһи. ☉ Человек, отличающийся злой насмешливостью, желанием уязвить
[Суодалба Уол саҥата] Абалаах айах айдаана иһилиннэ, Туустаах тумус Чугдаана иһилиннэ. П. Ойуунускай
Сорох туустаах тумустаахтар этэллэринэн, Болот аҕата суостаах тойоҥҥо дьаамсыгынан анаммытын иһин бэйэтин уолчааныгар, Болокко, махтаныахтаах эбит. Н. Заболоцкай
◊ Туустаах балык кор балык. Туустаах балык сиэтилэр

тыаһы үт. туохт.
1. Инчэҕэй туох эмэ (хол., тирээпкэ) үөһэттэн түспүтүн; сымнаҕас эттик ууга түспүтүн курдук тыаһаа. ☉ Издавать шлёпающий звук (о чём-л. мягком и мокром, падающем на какую-л., обычно твёрдую, поверхность)
Суордаайы хара аттаах Суодалба уол обургу Бадарааҥҥа барҕарбыт Байтаһын ынах саҕа Баҕаны ылан Сири иһит түгэҕин курдук Сиритэ сытыйбыт сирэйигэр Пал гына бырахта. П. Ойуунускай
Арай туох эрэ чоккураата. Өйдөөн көрбүтүм: Кеша солууртан өрбөҕү хостоон таһааран, муостаҕа пал гына бырахта. Н. Габышев
2. көсп. Туох эрэ этиллиэ суоҕу этэн кэбис, айахтат, чап гыннар. ☉ Неосторожно сказать то, о чём не следует говорить, брякнуть (неожиданно и обычно неосознанно)
«Егор Иванович өлбүтэ!» — диэн ийэ бэйэтэ да билбэккэ, пал гыннаран кэбиспитэ. М. Горькай (тылб.)
ср. монг. пал ‘звукоподражание при падении чего-л. в жидкость’