суор I диэнтэн дьаһ
туһ. Сахаларга баар сэһэн «Былыр Чачыгыр Таас ойууну Үөһээ, чохороон сүгэлээн, Улуу Кудаҥса уоттаах чолбону Суордара таһаарбыта үһү» — диэн. П. Тобуруокап
[Буулан] саҥа дьиэ киил маһын суордара, Атыылаан, харчытын ол уктар. Санаабар, мэҥ санаа суордара Буоланнар, көтөллөр олуктар. Р. Баҕатаайыскай

I
туохт. Тугу эмэ үрүт араҥатын хастыы кэрт эбэтэр устунан элийэ кэрт, оннук кэрдэн тугу эмэ оҥор. ☉ Тесать, обтёсывать
Мин күн туратура хайаны сууһарабын, Хайыр тааһы суоран Тутабын эн оскуолаҕын. С. Данилов
Александрдаах суорбут дүлүҥнэрэ боротуока хааһын үрдүгэр силии курдук кылбаһан сыталлар. М. Доҕордуурап
Икки уол уһун дүлүҥү суоран болуот эрдиитин бэлэмнээбиттэр. Н. Габышев
ср. алт. тоор ‘тесать’, ДТС йон ‘строгать, тесать’, тув. чонар ‘тесать’, монг. зорох ‘строгать, обстругивать’
II
аат. Барынан бары аһылыктанар килбэлдьигэс хара дьүһүннээх улахан көтөр. ☉ Ворон
Быһах угун кыстыбат, суор хараҕын оҥсубат (өс хоһ.). Арай хара суор халаахтаан ылара Өлүктэри булбут үөрүүтүттэн. Дьуон Дьаҥылы
Тыаҕа суордар элбээбит буоллахтарына, бөрөлөр кэлбиттэрин бэлиэтэ, элбэх суор — ол үөр бөрө баарын туоһулуур. «ХС»
♦ Суор хараҕын сиэбит киһи — аҕыйахтык утуйар, эрдэһит киһи. ☉ Человек, который мало спит, рано встаёт (букв. человек, который съел глаз ворона)
Утуйбатын оҕото баар ээ! Суор хараҕын сиэбит киһи диэн дьэ кини. С. Федотов
Мэхээлэ оҕонньор уута суоҕунан, эрдэһитинэн суор хараҕын сиэбит киһинэн аатырар. Р. Кулаковскай
Хата бу суор хараҕын сиэбит (киһи) оҕонньор буолла. Номнуо уһуктан дурдатыгар иһэр. «Кыым»
◊ Суор тумса хотуур эргэр. — тосту соҕустук умса өҕүллэр синньигэс төбөлөөх хотуур. ☉ Коса с резко изогнутым тонким концом (букв. коса — вороний клюв)
Атаһым Хабырыыс оҕонньор былыргы суор тумса хотуурун оҥороноҥорон, сэрэнээр диэн сэрэтэн-сэрэтэн миэхэ уларсыбыта. Э. Соколов
Оҕонньор ырааһыйа үүнүүлээх көп отун субу аҕай тапталлыбыт сытыы суор тумса хотуурунан тэлэ солоон уҥуоргу кытыыга тахсар. «ХС». Суор хара — суор курдук хара. ☉ Чёрный как ворон, вороной
Бэрт үгүс киһи саҥата үөмэлэһэ түстүлэр да, ыйдааҕы тиит күлүгүн курдук тоҕус суор хара дьон кэлэн үөмэлэһэ түстүлэр. Ньургун Боотур
Бу соторутааҕыга диэри ол күтүр суор хара ахсым ата субу ибили тэпсээри үрдүбэр батыгырайан кэлэрин …… түһээммин уолуйан уһуктарым. Софр. Данилов
Суор хара солооһун Солотуу бурдук Солколоох долгунун Субутуо курдук. Эллэй. Суор холото эргэр. — туох эмэ халыҥын кээмэйэ: биир тутуму кытта эрбэх уһуна, уон биэс сэнтимиэтир кэриҥэ. ☉ Мера длины у якутов, равная высоте кулака и поставленного торчком большого пальца, что примерно соответствует пятнадцати сантиметрам
Быйыл саас биһиги биир сиргэ хаһыыга сылдьыбыт сылгыны өлөрбүппүт, хаһата суор холото буолбута. С. Васильев
Эриэхэҕэ уойбут эһэ кырата икки-үс илии, улахана — суор холото халыҥнаах тас сыаланар. ПАК АаТХ
Аппыт эмиһэ сүрдээх. Таһа суор холотун кэриҥэ баар быһыылаах. «ХС». Суор эт — бүлгүн быччыҥа. ☉ Дельтовидная мышца.
ср. монг. сойр, бур. һойр, башк. һуйыр ‘глухарь’, казах. суйар ‘тетерев’, калм. сөөр ‘глухарь’

аат., сөбүлээб. Ол-бу өлүгүнэн аһылыктанар көтөр уопсай аата. ☉ Всякая птица, питающаяся падалью, птица-стервятник
Өлбүт дьон хааныгар дабдаҥнаспыт суордар-тураахтар өрө көтөн тахсаннар, хааҕырҕаһахааҕырҕаһа, төттөрү-таары көтөн суксуспуттара үһү. П. Ойуунускай
Туохха суор-тураах мунньуһуннаҕай? Өлүк сыттаҕа дуу? Болот Боотур
Биһиги өбүгэлэрбит өлүүгэ-сүтүүгэ суор-тураах буолан дабдаҥнаспатах дьон буолуохтаахтар. Н. Босиков
♦ Суор-тураах аһылыга буолар — сиргэ өлөр, уҥуоҕа хараллыбакка хаалар. ☉ Остаться непогребённым после смерти (букв. стать пищей для воронья)
Аҕыйах хонугунан икки адьырҕа баастара сүһүрэн, онтон устунан өрүттүбэккэ иккиэн эмиэ суор-тураах аһылыга буолаллар. Н. Лугинов
Өлүккүн балбааҕы кытта тиэйэн бөх тоҕор сиргэ таһааран быраҕыахпыт, суор-тураах аһылыга буолуоҥ. Е. Неймохов

ворон || вороний; суор хара чёрный как ворон; суор уйата воронье гнездо; суор суорун хараҕын оҥпот посл. ворон ворону глаз не выклюет; суор оҕото — суор посл. птенец ворона — (всегда) ворон # суор хараҕын сиэбит киһи рано просыпающийся человек (букв. человек, съевший вороний глаз); суор холото мера длины, равная высоте кулака с вытянутым вверх большим пальцем.

тесать, обтёсывать; бэрэбинэни суор = тесать бревно; быһа суор = вытесать; ситэ суор = дотесать; сүгэнэн суор = тесать топором; төгүрүччу суор = обтесать; суоҕу суоруоҥ дуо погов. на нет и суда нет (букв. разве будешь тесать ничто).

побуд. от суор =.

n. raven; суор-тураах n. carrion-crows