сыаналаа диэнтэн х-ччы аата
[«Ойуун түүлэ»] поэма геройа көннөрү үрүҥ эрэ ойуун буолбатах, кини аан дойду олоҕун, сайдыытын сыаналааччы, киһи аймах историятын өтө көрөөччү-бөлүһүөк. АЕЕ ӨӨ

туохт.
1. Туох эмэ төһө харчыга турарын суоттаан быһаар. ☉ Определять стоимость чего-л., оценивать что-л. [Албын Бааһынай — уолаттарга:] Ол эрээри мин бэйэ дьонугар, доҕотторбор, ыараханнык сыаналыыр санаам суох. Суорун Омоллоон
Барытын сүүрбэ аҕыс сүөһүнү чиҥэтэн сыаналаан 240 сүүскэ суруйдулар. Малы 181 сүүскэ сыаналаатылар, онон барыта 721 сүүскэ таҕыста. Эрилик Эристиин
Эттэрин, арыыларын муунтатын ньуосканан көмүскэ сыаналаан биэрэллэр үһү. И. Никифоров
2. Ким эмэ билиитин, сатабылын бэрэбиэркэлээн сыаната туруор. ☉ Оценивать знания, умения кого-л.. Учуутал үөрэнээччи эппиэтин «үчүгэй» сыананан сыаналаата
□ Александр Борисович кини [Семён] үлэтин туйгунунан сыаналаабыта. Н. Лугинов
3. Хайа эмэ өттүнэн көрөн дьүүллээ, сыаната биэр. ☉ Оценивать положение, состояние чего-л. [Оҕонньор:] Дьэ ол курдук эрэйгэ олоробут, ону кырдьаҕас бэйэҥ сыаналаа. А. Софронов
Үгүстэр киһини аан бастаан сирэйинэн көрөн сыаналыыллар. ПБН ОПТ
4. Ким, туох эмэ төһө туһалааҕын, суолталааҕын быһаар, сыаната быс (туһатын, суолтатын билин). ☉ Признавать значение, оценивать уровень когочего-л.
Биһиги киһи үрдүк аатын, киһи дьолун, кини айар үлэтин туохтан да ордук күндүтүк сыаналыыбыт. Суорун Омоллоон
Үлэлээн иһэн көрдөххө, эһиги мин сыаналыырбын быдан тас өттүнэн кыахтаах дьон буолан таҕыстыгыт. Амма Аччыгыйа
Сөп, мин онно да үлэлиэм. Миигин киһи диэтиннэр, мин үлэбин сыаналаатыннар, сорук-боллур курдук онно-манна үүрэ сылдьыбатыннар. С. Ефремов
Арбатскай кандидатскай үлэтин киин институттар үрдүктүк сыаналаабыттара. В. Яковлев

1) оценивать что-л., определять стоимость чего-л.; табаары сыаналаа = определить стоимость товара; 2) перен. оценивать, расценивать что-л.; признавать значение кого-чего-л.; маны үчүгэй быһыынан сыаналыыбыт это мы расцениваем как хороший поступок; кини килбиэннээх үлэтин правительство үрдүктүк сыа-налаабыта правительство высоко оценило его доблестный труд.