м. сыанаһыт, сыана быһааччы

былааннаа диэнтэн дьаһ
туһ. Эргэ ампаар дьиэ эрэйдээҕи …… Сыанаһытынан былааннатаары, «Хаһыат» диэн хаһыытаһабын, Көспөт сүбэ көрдөһөбүн. С. Васильев

1) оценщик; комиссионнай маҕаһыын сыанаһыта оценщик комиссионного магазина; 2) рецензент.

аат., кэпс. Туох, ким эмэ кырдьыгын, сыыһатын ырыҥалааччы, быһаарааччы, сыанаһыт. ☉ Тот, кто судит кого-л., о ком-чем-л., оценивает кого-что-л.; ценитель
Дьиктилээхтэн дьиктилэр Сыллар-күннэр дэһэллэр, Санньыар санаа эмчиттэрэ, Сыыһа, кырдьык дьүүлдьүттэрэ. П. Тобуруокап
Поэт ыпсаран, сатаан эттэҕинэ, оннооҕор күн киһи курдук дьүүлдьүт буолар. «ХС»
Кинини истибит ырыаны билэр дьүүлдьүт дьон этэллэринэн, кини өссө да ситэ үчүгэйдик ыллаабат үһү. Л. Толстой (тылб.)

1. сыһ.
2. Көнөтүк буолбакка, туора-маары, өҕүллэҕэстик. ☉ Криво, извилисто, неровно
   Эрийэ-буруйа барбыт хоппоҕор силистэрдээх, томороон тиит тумуллар. Амма Аччыгыйа
   Куобах оллороот-боллороот ынах бүөрэ сирдэринэн эрийэбуруйа сүүрэр. Н. Заболоцкай
   Балачча эрийэ-буруйа хааман, Павлик даачатыгар тиийэн кэлэбит. «Чолбон»
3. Ытыллан тахсар гына (хол., тыалы этэргэ); эриллэ-эриллэ, эриллэҥнээн тахсар гына (хол. буруону этэргэ). ☉ Кружа в вихре, взвихривая; так, чтобы извивалось, кружилось (напр., о ветре)
   Табах уматынна, буруотун уоһун толлотон эрийэ-буруйа үрэн бурҕаҥнатта. Е. Неймохов
   Эрийэ-буруйа ытыллар дохсун тыал хордоҕой сыыс отун эбэ диэки төкүнүтэн илдьэр. С. Маисов
4. көсп. Көнөтүнэн буолбатах, араастаан эргитэн-урбатан. ☉ Искажая, переиначивая, передёргивая (смысл)
   Ханнык баҕарар тылы ким баҕарар эрийэ-буруйа холбоон-илбээн тугу баҕарар эрдиэн сөп. П. Аввакумов. Суорун Омоллоон айымньыларын араас сыанаһыттар эҥинэҥинник эрийэ-буруйа эрдэннэр элбэхтик мөккүспүттэрэ. Эрчимэн. Уустук боппуруоска Амма Аччыгыйа атыттар курдук эрийэ-буруйа барбакка, биир көнө суолу туппута. Н. Тобуруокап
5. даҕ. суолт.
6. Көнө буолбатах, эриллэҕэс. ☉ Кривой, извилистый, волнистый
   Кини устуруустаан, эллээн бардаҕына, ханнык да эрийэ-буруйа саастаах маһы суолун көннөрөр. «Кыым»
7. көсп. Көнөтө, судургута суох, эргитиилээх-урбатыылаах. ☉ Сложный, витиеватый, хитроумный, замысловатый (напр., о речи, стиле)
   Сайсары эмээхсин эрийэ-буруйа суолун ирдээ да ирдээ, туох иһин? Суорун Омоллоон
   Араас эрийэ-буруйа санаалар Өлөксөйү үүйэхаайа туппуттара. «Чолбон»
   Урут …… эрийэ-буруйа этиилэри, тыллары литератураҕа киллэрэн булкуйаллара. ВГМ НСПТ

даҕ.
1. Тугу да истибэт эбэтэр саамай улахан тыаһы, саҥаны эрэ истэр. ☉ Глухой, тугоухий
[Мүлдьү таҥараттан көрдөһөр:] Айыы тойон, биһиги оҥоруубутун уларыт. Уларыт диибин - дьүлэйгин дуу, хайа үөдэҥҥин дуу? Суорун Омоллоон
Били дьүлэй буола оонньообутум, кырдьык, дьүлэй буолан хааллым дуу. С. Ефремов
«Нохоо! Тохтоо эрэ, дьүлэйгин дуу, тугуй? Ыйыталлар буолбат дуо, дьонуҥ ханна барбыттарай?!» - диэн [киирбит дьонтон биирдэстэрэ] көбүөлээтэ. ПНИ ДКК
2. көсп. Туох да быыһылаабат, ханан да быыһа-арда суох, биир кэлимсэ (хол., хабыс-хараҥа түүн). ☉ Сплошной, без отверстий; непроглядный (напр., о тьме, тумане и т. д.)
Дьүлэй түүн Ыас хараҥатынан Ыган тиийэн кэлбит. П. Тобуруокап
Мин истэбин - түҥ бараан түүн үөһүн Дьүлэй чуумпутун үргүтэн, Халҕан «хаачыгы-ыыр» тыаһыырын. М. Ефимов
Ол иһэн көрдөҕүнэ: Түннүгэ-үөлэһэ суох Дьүлэй тимир дьиэ Түҥнэри холоруктуу турар эбит. С. Васильев
[Сир тымырын уута] Төһө мөлүйүөн сыл буолла Чөлө суох Дөйө тоҥмут Дьүлэй буор анныгар Түһэн сыппытыҥ? «ХС»
3. көсп., поэт. Тугу да билиэн-көрүөн баҕарбат, туохха да кыһаллыбат, бүтэҥи. ☉ Ничем не интересующийся, замкнутый, бездушный, бесчувственный
[Кэччэгэй баай] Килэгир харах, Килиэдэ сирэй, Дьүлэй куҥ, Ньүдьү-балай, Улуу киһи! Өксөкүлээх Өлөксөй
Аһынабын кулгааҕар куба буолбатах, Дууһатыгар тураах чохчойбут муҥнааҕын. Ол эрээри дьүлэй сүрэхтээх сыанаһыты Кэрэ кэрэтин туһугар аһынымыаҕыҥ! С. Данилов. Табаарыстарын тылын истибэт киһини дьүлэй суобастаах диэххэ сөп. А. Федоров
◊ Таас дьүлэй - адьас тугу да истибэт. ☉ Совершенно глухой (букв. глухой как камень)
Икки сыллааҕыта сайын уолум Эрбантей күрээн хаалбытын уонна кыыһым биир Бурхалей диэн киһини кытта хаайыыттан куотан хаалбыттарын иһин, тойонум Атен төбөбүн үлтү сынньан кэбиһэн, таас дьүлэй буолан хааллым. Эрилик Эристиин
Харамайдартан барыларыттан сахсырҕа, улитка уонна муора сулуһа олох истэр дьоҕурдара суох таас дьүлэйдэр. ДьДьДь
Оҕуруктаах санаалаах Дэлиһиэй кинээс халыҥ халыымҥа ымсыыран Өкүүсэни алта уончалаах таҥхайа кырдьыбыт, таас дьүлэй, кэп-дьэбэр оҕонньорго кэргэн биэрэргэ быһаарынар. «ХС»
п.-монг. дьулей