Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сыа-арыы

аат.
1. Сүөһүттэн ылыллар сыаны, арыыны, мас арыытын барытын аһыыр ас быһыытынан холбуур уопсай хомуур аат. ☉ Обобщающее слово, объединяющее животный жир, растительное и сливочное масло (употребляющиеся в пищу)
Бибилэтиэкэттэн сабыс-саҥа кинигэлэри ылаҕыт, аҕыйах хонон баран, сыаҕа-арыыга илдьи булкуйан аҕалаҕыт. Р. Кулаковскай
Кини, маҕаһыын бэрэдэбиэһин курдук, кирпииччэлэри бэркэ кыһанан сыа-арыы буолбут хаһыаттарынан суулаата. ПН ДЫ
2. көсп. Баай-тот, дэлэй, уйгу-быйаҥ олох. ☉ Богатая, изобильная жизнь
Биһи холкуостаахтарбыт: «Сири таҥастаан, ууну хаайан …… сыаны-арыыны оҥоробут», — диэн номохтоноллоро саамай сөп. М. Доҕордуурап
◊ Сыа-арыы (сыанан-арыынан, арыы) алын — эмис буол, уой, тот (киһи туһунан). ☉ Быть упитанным, тучным (о человеке)
Кини, байан сыаарыы аллан, килэйэн-халайан барбыта көстүбэтэр да, эргитиилээҕинэн-урбатыылааҕынан биллэрэ. Софр. Данилов. Сыа-арыы сыстыбатах киһитэ кэпс. — олус ырыган, дьүдьэх киһи. ☉ Тощий, худой человек (букв. человек, к которому ни жир, ни масло не пристали)
Эргиэн үлэһитэ диэтэххэ, сыа-арыы сыстыбатах хатыҥыр киһитэ райпо бэрэссэдээтэлэ Сидоров Ксенофонт Тихонович. «ХС». Сыаҕа-арыыга үҥкүрүт — дэлэй, үчүгэй иҥэмтиэлээх аһынан аһат. ☉ Обильно вскармливать питательной пищей
Бу бэйэтинэн Васяны хайдах бачча төп-төгүрүк, сап-саһархай оҥорон, сыаҕа-арыыга үҥкүрүтэн аҕалбытай диэн киһи иһигэр бэркиһии саныыр буолара. Н. Заболоцкай
Сыанан-арыынан аҕаабат көр аҕаа. Арыт ардыгар оннук айылаах сыанан-арыынан аҕаабат бытарҕан тымныылаах кыһыммытын истиҥник таптаан ырыа-тойук оҥостуммуппут аҥаардас анысханыттан, тыйыһыттан эрэ тутулуктаах буолуо дуо? ФЕВ ДьС
Итини мин куһаҕан санаабыттан эппэт этим — соҕотоҕун дьиэбэр түбүгүрэрим, оҕолору көрүүмхарайыым, ол үрдүгэр холкуоска үлэлиирим миигин сыанан-арыынан аҕаабат этилэр. Ч. Айтматов (тылб.)


Еще переводы:

көппөтүн

көппөтүн (Якутский → Якутский)

көппөт диэнтэн бэй
туһ. Сыа, арыы бытархайын …… уопчаап гынаат, сиэрин ситэрэн тар уутунан иһин көппөтүммүтэ. Ыҥырар ыл.

жир

жир (Русский → Якутский)

м. сыа, арыы; животные жиры сүөһү сыата; рыбий жир балык сыата; растительные жиры үүнээйи арыыта; # нагулять жиру уой; с жиру беситься топпуккун уйума, наһаа тотон эгэлгэлэн.

тыгыаластаа

тыгыаластаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тыыныҥ кылгаан быһыта-орута тыыммахтаа. ☉ Дышать учащённо, прерывисто, запыхаться
Ол тылы Маайа бэйэтэ сүрдээх ис киирбэхтик, тыына кылгаан тыгыаластаан ыла, сыа-арыы быыһынан сыыйан саҥарбыта. С. Федотов

дьуукула

дьуукула (Якутский → Якутский)

көр дьуухала
Муҥур иһин тыыран, уҥуоҕун таһааран баран, этин кэрдиистээн аргыга хатарыллар. Ол дьуукула дэнэр. Далан
Күөл чыырыттан оҥоһуллубут дьуукуланы сиэтэххинэ, сирэйиҥ, хараҕыҥ аллараа өттө, иэдэһиҥ барыта сыа-арыы буолуо. Н. Габышев

ньалҕарыҥнас

ньалҕарыҥнас (Якутский → Якутский)

I
ньалҕарыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Түннүктэрин муустара ньалҕарыҥнаһа ууллаллар. Сыалаах илиилэрэ ньалҕарыҥнаһаллар
II
даҕ. Халтарыйа сылдьар, сыанан-арыынан сотуллубут курдук. ☉ Расплывающийся, скользкий
Оҕочоонун аһынан Уйарҕаата ийэтэ, Ньалҕарыҥнас мааһынан Тарбахтарын эмтээтэ. Ф. Софронов

өһөрүүлээх

өһөрүүлээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Суох оҥорор, эһэр, кыргар-кыдыйар. ☉ Истребляющий, уничтожающий
Түбэһиэх дьоҥҥо аһыллан Санаабычча кэпсээн ыһар Өһөрүүлээх өргөс буолан Арыт бэйэҕэ туһаайар. Айталын
Өстөөх сыата-арыыта Өһөрүүлээх буолуоҕа. Атаһыҥ биэрбит уута Өлбөт мэҥэ буолуоҕа. «ХС»
ср. алт., кирг. өчөш ‘злобствовать, сердиться’

таспай

таспай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Намыһах эрээри туораҕынан суон, кэтит самыылаах буол. ☉ Быть низкорослым, толстым и широким в бёдрах
Олорон эрэн харчы муспута, Ол кэннэ сыаҕа, арыыга Тараччы уойан таспайбыта, Талбытынан таралыйбыта. М. Ефимов

чалбаа=

чалбаа= (Якутский → Русский)

1) см. чалбааттаа =; 2) излишествовать; сыаны , арыыны чалбаа = употреблять слишком много жира и масла.

ньаҕайдаа=

ньаҕайдаа= (Якутский → Русский)

пачкать, мазать, марать; таҥаскын сыанан-арыынан ньаҕайдаама не пачкай свою одежду жиром.

битииллээ

битииллээ (Якутский → Якутский)

туохт. Сорох сырдатар эбэтэр ититэр малларга, уматарга анаан быанан, тэрэпиискэнэн үөстэ оҥор. ☉ Сделать фитиль
Куолайы ортотунан битииллээн, ынах хоргунун кутан чүмэчи оҥостоллор. АНП ССХТ
Чааскыга сыа арыытын кутан, тэрэпиискэнэн битииллээн оҥоһуллубут чүмэчи имик-самык уотунан сырдатынан, салгыҥҥа хатарыллыбыт балыгы сии олордулар. В. Протодьяконов