Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сыа-арыы

аат.
1. Сүөһүттэн ылыллар сыаны, арыыны, мас арыытын барытын аһыыр ас быһыытынан холбуур уопсай хомуур аат. Обобщающее слово, объединяющее животный жир, растительное и сливочное масло (употребляющиеся в пищу)
Бибилэтиэкэттэн сабыс-саҥа кинигэлэри ылаҕыт, аҕыйах хонон баран, сыаҕа-арыыга илдьи булкуйан аҕалаҕыт. Р. Кулаковскай
Кини, маҕаһыын бэрэдэбиэһин курдук, кирпииччэлэри бэркэ кыһанан сыа-арыы буолбут хаһыаттарынан суулаата. ПН ДЫ
2. көсп. Баай-тот, дэлэй, уйгу-быйаҥ олох. Богатая, изобильная жизнь
Биһи холкуостаахтарбыт: «Сири таҥастаан, ууну хаайан …… сыаны-арыыны оҥоробут», — диэн номохтоноллоро саамай сөп. М. Доҕордуурап
Сыа-арыы (сыанан-арыынан, арыы) алын — эмис буол, уой, тот (киһи туһунан). Быть упитанным, тучным (о человеке)
Кини, байан сыаарыы аллан, килэйэн-халайан барбыта көстүбэтэр да, эргитиилээҕинэн-урбатыылааҕынан биллэрэ. Софр. Данилов. Сыа-арыы сыстыбатах киһитэ кэпс. — олус ырыган, дьүдьэх киһи. Тощий, худой человек (букв. человек, к которому ни жир, ни масло не пристали)
Эргиэн үлэһитэ диэтэххэ, сыа-арыы сыстыбатах хатыҥыр киһитэ райпо бэрэссэдээтэлэ Сидоров Ксенофонт Тихонович. «ХС». Сыаҕа-арыыга үҥкүрүт — дэлэй, үчүгэй иҥэмтиэлээх аһынан аһат. Обильно вскармливать питательной пищей
Бу бэйэтинэн Васяны хайдах бачча төп-төгүрүк, сап-саһархай оҥорон, сыаҕа-арыыга үҥкүрүтэн аҕалбытай диэн киһи иһигэр бэркиһии саныыр буолара. Н. Заболоцкай
Сыанан-арыынан аҕаабат көр аҕаа. Арыт ардыгар оннук айылаах сыанан-арыынан аҕаабат бытарҕан тымныылаах кыһыммытын истиҥник таптаан ырыа-тойук оҥостуммуппут аҥаардас анысханыттан, тыйыһыттан эрэ тутулуктаах буолуо дуо? ФЕВ ДьС
Итини мин куһаҕан санаабыттан эппэт этим — соҕотоҕун дьиэбэр түбүгүрэрим, оҕолору көрүүмхарайыым, ол үрдүгэр холкуоска үлэлиирим миигин сыанан-арыынан аҕаабат этилэр. Ч. Айтматов (тылб.)


Еще переводы:

көппөтүн

көппөтүн (Якутский → Якутский)

көппөт диэнтэн бэй
туһ. Сыа, арыы бытархайын …… уопчаап гынаат, сиэрин ситэрэн тар уутунан иһин көппөтүммүтэ. Ыҥырар ыл.

жир

жир (Русский → Якутский)

м. сыа, арыы; животные жиры сүөһү сыата; рыбий жир балык сыата; растительные жиры үүнээйи арыыта; # нагулять жиру уой; с жиру беситься топпуккун уйума, наһаа тотон эгэлгэлэн.

тыгыаластаа

тыгыаластаа (Якутский → Якутский)

туохт. Тыыныҥ кылгаан быһыта-орута тыыммахтаа. Дышать учащённо, прерывисто, запыхаться
Ол тылы Маайа бэйэтэ сүрдээх ис киирбэхтик, тыына кылгаан тыгыаластаан ыла, сыа-арыы быыһынан сыыйан саҥарбыта. С. Федотов

дьуукула

дьуукула (Якутский → Якутский)

көр дьуухала
Муҥур иһин тыыран, уҥуоҕун таһааран баран, этин кэрдиистээн аргыга хатарыллар. Ол дьуукула дэнэр. Далан
Күөл чыырыттан оҥоһуллубут дьуукуланы сиэтэххинэ, сирэйиҥ, хараҕыҥ аллараа өттө, иэдэһиҥ барыта сыа-арыы буолуо. Н. Габышев

ньалҕарыҥнас

ньалҕарыҥнас (Якутский → Якутский)

I
ньалҕарыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Түннүктэрин муустара ньалҕарыҥнаһа ууллаллар. Сыалаах илиилэрэ ньалҕарыҥнаһаллар
II
даҕ. Халтарыйа сылдьар, сыанан-арыынан сотуллубут курдук. Расплывающийся, скользкий
Оҕочоонун аһынан Уйарҕаата ийэтэ, Ньалҕарыҥнас мааһынан Тарбахтарын эмтээтэ. Ф. Софронов

өһөрүүлээх

өһөрүүлээх (Якутский → Якутский)

даҕ. Суох оҥорор, эһэр, кыргар-кыдыйар. Истребляющий, уничтожающий
Түбэһиэх дьоҥҥо аһыллан Санаабычча кэпсээн ыһар Өһөрүүлээх өргөс буолан Арыт бэйэҕэ туһаайар. Айталын
Өстөөх сыата-арыыта Өһөрүүлээх буолуоҕа. Атаһыҥ биэрбит уута Өлбөт мэҥэ буолуоҕа. «ХС»
ср. алт., кирг. өчөш ‘злобствовать, сердиться’

таспай

таспай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Намыһах эрээри туораҕынан суон, кэтит самыылаах буол. Быть низкорослым, толстым и широким в бёдрах
Олорон эрэн харчы муспута, Ол кэннэ сыаҕа, арыыга Тараччы уойан таспайбыта, Талбытынан таралыйбыта. М. Ефимов

чалбаа=

чалбаа= (Якутский → Русский)

1) см. чалбааттаа =; 2) излишествовать; сыаны , арыыны чалбаа = употреблять слишком много жира и масла.

ньаҕайдаа=

ньаҕайдаа= (Якутский → Русский)

пачкать, мазать, марать; таҥаскын сыанан-арыынан ньаҕайдаама не пачкай свою одежду жиром.

битииллээ

битииллээ (Якутский → Якутский)

туохт. Сорох сырдатар эбэтэр ититэр малларга, уматарга анаан быанан, тэрэпиискэнэн үөстэ оҥор. Сделать фитиль
Куолайы ортотунан битииллээн, ынах хоргунун кутан чүмэчи оҥостоллор. АНП ССХТ
Чааскыга сыа арыытын кутан, тэрэпиискэнэн битииллээн оҥоһуллубут чүмэчи имик-самык уотунан сырдатынан, салгыҥҥа хатарыллыбыт балыгы сии олордулар. В. Протодьяконов