модальное сл. выражает субъективное подтверждение отрицания: сымыйанан , биирдэ сэмэлэнэ илик не стану врать, он ни разу не получал порицания.

ложь, неправда || ложный, неправильный; сымыйа буруйдааһын ложное обвинение; сымыйа сурах ложный слух; сымыйаны итэҕэйимэ не верь лжи; сымыйаны саҥарыма не говори неправду; кырдьаҕас ыт сымыйанан үрбэт погов. старый пёс попусту не лает; сымыйа үрдүгэр кырдьык ыттыбат погов. ложь над правдой не поднимется.

1. сыһ.
2. Чахчыны уларытан, олоҕо суоҕунан, албыннаан. ☉ Намеренно искажая истину, ложно
   Кирилл Васильевич кыыһы сымыйанан этэллэрин билэн, Нариччааны өссө күүскэ таптаабыта. Н. Габышев
   [Үчүгээйэп:] Түөкүттэр, бэйэлэрин буруйдарын сабынаары, чиэһинэй дьону сымыйанан киртитэн, ханыы оҥосто сатааччылар. С. Ефремов
   Хата биир эмит куһаҕан санаалаах ол үтүө бэрэссэдээтэли сымыйанан хобулаан сүгүн үлэлэппэккэ эрэйдээбэтэх. КНЗ ОО
3. Кубулунан, албыннанан (хайаабыта эрэ буол). ☉ Делая вид, выдавая одно за другое
   Суох, суох! Билбэт суолбар сымыйанан билэр курдук туттуом суоҕа. Амма Аччыгыйа
   Болугур сымыйанан утуйбута буолан муннун тыаһатар. Н. Якутскай
   «Холоон ини», — дии-дии, Лука сымыйанан күлбүтэ буолла. М. Доҕордуурап
4. аат сыһыан т.
5. Этэр санаа кырдьыктааҕын туоһулуурга, бигэргэтэргэ туттуллар (кырдьыга). ☉ Употребляется при подкреплении достоверности высказываемой мысли (правда, в самом деле)
   Сымыйанан, биирдэ сэмэлэнэ иликпин. Эрчимэн
   Мин оҕонньорум төһө да ыгым уордааҕын иһин, сымыйанан, миигин биирдэ да охсубатаҕа. «ХС»
6. Саҥарааччы сөбүлэспэтин, оннук буолуо суоҕа диирин күүһүрдэр. ☉ Выражает усиление несогласия говорящего с содержанием высказываемой мысли. Сымыйанан, кини ону хантан билиэҕэй. Сымыйанан, маннык күөл балыктаах буолар дуо
   □ Тиэтэйэн да диэн, тугу самсыы тутуохха дылы, сымыйанан. Н. Лугинов

аат. Туох эмэ чахчы баара дуу, суоҕа дуу, дьиҥ олоххо, тулалыыр эйгэҕэ толору сөп түбэһэрэ дуу, түбэспэтэ дуу чуолкай биллибэтэ. ☉ Быль-небыль, и правда и ложь
Арай үөһэ үрдүк таҥара кырдьыгы-сымыйаны көрөн турара буолуо. А. Софронов
Уолчаан дьэллигирэн хаалбыт диэн сурах иһиллибитэ да, ол кырдьыга-сымыйата биллибэккэ хаалбыта. Н. Заболоцкай

1. аат.
2. Баары соруйан токурутан көрдөрүү, албын. ☉ Ложь, неправда, обман
   Марыына миигин таптыыра сымыйа буолбатах. Н. Неустроев
   Итинник дойҕохтору истэ-истэ, маҥнай мин өһүргэнэн, туос сымыйаларын дакаастыахпын санаталыырым. Софр. Данилов
   «Сымыйа да буоллар төлөөн көрүөҕүҥ», — диэн биирдэстэрэ хаһыытыыр. Эрилик Эристиин
3. Сыыһа өйдөөһүн, алҕас санааһын, бутуллуу. ☉ Заблуждение, неправильное, неверное представление, ошибка
   Булчуту тыаҕа сылдьара буолуо диэбиттэрэ сымыйа эбит. Софр. Данилов
   Суор өлүгүнэн эрэ аһылыктанар диир сымыйа. И. Федосеев
   Фантазия олохтон адьас тэйдэҕинэ, холобур, эрэлиигийэ итэҕэлигэр оҕуттаҕына, кини туох да оруна суох, сымыйа буолар. Г. Васильев
4. даҕ. суолт. Алҕас, сөбө суох, сыыһа (буруйдааһын, сурах). ☉ Ложный, неправильный, ошибочный (напр., обвинение, слух)
   Нариччаан ытаатар уонна дьүөгэ кыргыттарыгар андаҕайдар да — ким да эрэммэт, сымыйа сурах кулахы курдук сыыла сылдьар, сытын тарҕатар. Н. Габышев
   [Ааныка:] Саҥа үүнэн, улаатан эрэр оҕону сымыйа суолунан киртитэ сылдьар дьоҥҥо-сэргэҕэ сэттээх буолуо дии саныыбын. С. Ефремов
   Ыстапаан санаан көрдөҕүнэ, соһумар үөрүү уонна сымыйа да буолуон сөптөөх. И. Никифоров. Утар. кырдьык
   ср. кирг. шубурт ‘врать’, чув. суйа ‘сложный’

n . lie; сымыйаччы n. liar